I CZ 27/13

Sygn. akt I CZ 27/13 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 8 maja 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Wojciech Katner 
SSN Agnieszka Piotrowska 
 
 
w sprawie z wniosku Prokuratora Apelacyjnego  
przy uczestnictwie E. T. i M. T. 
o wpis, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 maja 2013 r., 
zażalenia uczestniczki E. T.  
na postanowienie Sądu Okręgowego w W. 
z dnia 18 stycznia 2013 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 r. odrzucił 
skargę kasacyjną E. T. na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 31 lipca 
2012 r. w przedmiocie oddalenia apelacji skarżącej od wpisu zakazu zbywania i 
obciążania nieruchomości gruntowej, stanowiącej przedmiot wspólności ustawowej 
M. T. i E. T., w dziale III księdze wieczystej nr 445324/7 prowadzonej przez Sąd 
Rejonowy w W. Sąd Okręgowy wskazał, że orzeczenie dotyczące wpisu 
ostrzeżenia jako kwestii incydentalnej nie jest postanowieniem kończącym 
postępowanie w sprawie, zatem skarga kasacyjna jest niedopuszczalna. Jako 
wsparcie powyższego poglądu Sąd powołał postanowienie Sądu Najwyższego z 
dnia 22 czerwca 2001 r., V CZ 91/01, niepubl. 
E. T. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie w całości. Zarzucając 
naruszenie art. 3986 § 2 in fine k.p.c. w zw. z art. 5191 § 1 k.p.c. wskazała na inny 
charakter wpisu o zakazie zbywania i obciążania nieruchomości jak wpis 
ostrzeżenia o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem 
prawnym, o którym mowa w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach 
wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.) 
oraz uchylonym art. 57 ust. 1 tej ustawy. Skarżąca wywodziła, że ustanowienie 
zakazu zbywania i obciążania nieruchomości na podstawie art. 292 § 2 k.p.k. 
nie wiąże się z wpisem ostrzeżenia tylko z pełnoprawnym wpisem zakazu zbywania 
i 
obciążania 
nieruchomości, 
kształtującym 
materialnoprawne 
uprawnienia 
właściciela do dysponowania jego własnością, zatem stanowi rozstrzygnięcie 
co do istoty sprawy. 
Sąd Najwyższy zważył: 
Dopuszczalność 
złożenia 
skargi 
kasacyjnej 
w 
postępowaniu 
wieczystoksięgowym określa art. 5191 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem od 
wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz 
od  postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania 
kończących postępowanie w sprawie - w sprawach z zakresu prawa osobowego, 
rzeczowego i spadkowego - przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, 
chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.  

 
3 
W zasadzie przyjęto, że w postępowaniu wieczystoksięgowym skarga 
kasacyjna służy od postanowień sądu drugiej instancji kończących postępowanie 
w przedmiocie określonej wnioskiem istoty sprawy oraz od postanowień tego sądu 
kończących postępowanie w inny sposób (por. postanowienie Sądu Najwyższego 
z dnia 4 lutego1997 r., III CKN 41/69, OSNC 1997, nr 5, poz. 67). Jednolite jest 
stanowisko judykatury co do tego, że  postępowanie w sprawach kończą te 
postanowienia, które kładą kres określonym czynnościom w zakresie uprawnień 
podmiotowych związanych z ustrojem ksiąg wieczystych, a nie postanowienia 
które, nie spełniając cech definitywności, prowadzą jedynie do rozstrzygnięcia 
zagadnienia wpadkowego, bez zmiany ujawnionych w księdze wieczystej praw 
podmiotowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2002 r.,  
V CZ 91/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 25). Nie ma wątpliwości, że cech takich nie ma 
orzeczenie o wpisie ostrzeżenia w księdze wieczystej, gdyż jego istotą jest jedynie 
urzędowa informacja o zakwestionowaniu zasadności wpisu, stąd skarga kasacyjna 
jest niedopuszczalna (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
23 sierpnia 2012 r., II CZ  94/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
19 czerwca 2012 r., I CSK  653/11, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego 
z dnia 22 września 2006 r., II CSK 269/06, niepubl., postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 21 stycznia 2003 r., III CZ  128/02, niepubl., postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2001 r., V CZ  91/01, niepubl., 
postanowienie  Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1999 r., III CZ  81/99, 
niepubl.). W wymienionych wyżej sprawach przedmiotem wpisu były ostrzeżenia, 
których podstawę stanowił art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach 
wieczystych i hipotece, uchylony art. 57 ust. 1 wymienionej ustawy, art. 62613 § 1 
k.p.c. Niedopuszczalność skargi przyjęto również co do rozstrzygnięcia o wpisie 
(odmowie 
wpisu) 
w 
dziale 
trzecim 
wzmianki 
o 
wszczęciu 
egzekucji 
z nieruchomości, jako mającej charakter zabezpieczający (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 17 września 1997 r., II CKN 305/97, niepubl.). Odnośnie 
do roszczenia o przeniesienie własności początkowy pogląd, że nie stanowi ono 
orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie  (por. m.in. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 10 maja 2002 r., III CKN 1289/00, niepubl.) uległ zmianie 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 541/03, 

 
4 
OSNC 2005, nr 6, poz. 112). Jako postanowienie co do istoty sprawy w rozumieniu 
art. 5191 § 1 k.p.c. zakwalifikowano natomiast postanowienie rozstrzygające 
w przedmiocie wniosku o wpis zakazu zbywania i obciążania nieruchomości 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2012 r., II CZ 76/12, 
niepubl., uzasadnienie cyt. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 
2004 r., II CK 541/03). Odmienny pogląd, przyjmując niedopuszczalność skargi 
kasacyjnej w sprawie o dokonanie w księdze wieczystej wpisu zakazu dokonywania 
i nanoszenia zmian, przeprowadzania transakcji lub zbywania i obciążania 
nieruchomości 
przez 
jej 
ujawnionego 
właściciela 
Sąd 
Najwyższy 
zajął 
w postanowieniu z dnia 20 lipca 2012 r., II CZ 76/12, niepubl. 
Wniosek 
o 
wpis 
został 
złożony 
przez 
Prokuratora 
Apelacyjnego 
przedstawiającego jako jego podstawę postanowienie Prokuratora z dnia 28 
grudnia 2011 r., …8/09/Sp, którym m.in. zabezpieczono na mieniu podejrzanego M. 
T. środek karny w postaci przepadku korzyści osiągniętej z przestępstwa poprzez 
ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości gruntowej, stanowiącej 
przedmiot wspólności ustawowej M. T. i E. T., dla której Sąd Rejonowy w W. 
prowadzi księgę wieczystą nr 445324/7. Na wskazanym orzeczeniu Prokurator 
zamieścił wzmiankę, że postanowienie powyższe jest natychmiast wykonalne (art. 
462 k.p.k.). Powołany przepis stanowi, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, 
zażalenie nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego postanowienia. Podstawą 
wydania postanowienia o zabezpieczeniu były: art. 291 § 1 k.p.k. stanowiący, że w 
razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, przepadek, 
nawiązkę lub świadczenie pieniężne albo nałożyć obowiązek naprawienia szkody 
lub 
zadośćuczynienia 
za 
doznaną 
krzywdę, 
może 
z 
urzędu 
nastąpić 
zabezpieczenie wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego, art. 292 k.p.k. 
stanowiący, że zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w kodeksie 
postępowania 
cywilnego. 
W 
myśl 
art. 
292 
§ 2 
k.p.k. 
zabezpieczenie 
grożącego  przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych 
praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania 
nieruchomości. Zakaz ten podlega ujawnieniu w księdze wieczystej, a w jej braku, 
w zbiorze złożonych dokumentów. W postępowaniu wieczystoksięgowym 
kwestionowana 
jest 
formalna 
prawidłowość 
postanowienia 
Prokuratora 

 
5 
Apelacyjnego z dnia 28 grudnia 2011r., oparta na twierdzeniu, że organem 
właściwym do nadania postanowieniu prokuratora wzmianki o wykonalności jest 
sąd ogólnej właściwości dłużnika (art. 781 § 2 k.p.c. w zw. z art. 743 § 2 k.p.c.).  
Zakaz zbywania i obciążania nieruchomości, wynikający z art. 292 § 2 k.p.k., 
nie jest sankcją orzekaną wobec oskarżonego (podejrzanego), tylko stanowi 
publicznoprawny instrument gwarancji realnego wykonania sankcji prawomocnie 
orzeczonej przez sąd (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 września 
2004 r., SK 10/04, OTK-A 2004, nr 8, poz. 80, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 
7 maja 2009 r., IV CSK 567/08, OSNC 2010, nr 3, poz. 42). Taki prawnie określony 
środek przymusu różni się zatem znacząco od zabezpieczeń roszczeń cywilnych, 
których celem jest umożliwienie zrealizowania w przyszłości cywilnoprawnego 
obowiązku  (świadczenia lub ukształtowania prawa) w relacji  między oznaczonymi 
podmiotami i które z istoty swojej mają charakter względny. Przepadek przedmiotu 
przestępstwa nie jest również tożsamy z obowiązkiem uiszczenia jego 
równowartości w postaci kwoty pieniężnej, o którą wzbogacił się sprawca. 
Celem  wpisu zakazu zbywania i obciążania nieruchomości jest ujawnienie 
uprawnienia Skarbu Państwa, które ma zagwarantować mu w przyszłości realizację 
publiczno-prawnego obowiązku przeprowadzenia egzekucji z tego indywidualnie 
oznaczonego prawa majątkowego. Bezpośrednio na temat wpisu w księdze 
wieczystej zakazu zbywania i obciążania nieruchomości, dokonanym w wyniku 
zabezpieczenia na podstawie art. 292 § 2 k.p.k., Sąd Najwyższy, jak dotąd, 
wypowiedział się jedynie w uchwale z dnia 27 maja 2010 r., III CZP 33/10 (OSNC 
2010, nr 12, poz. 162) oraz cyt. wyroku z dnia 7 maja 2009 r., IV CSK 567/08, 
wskazując, że postanowienie prokuratora o ustanowieniu zakazu zbywania 
i obciążania nieruchomości nie może być zrównane z prawem bądź roszczeniem 
osobistym w rozumieniu art. 1000 § 1 k.p.c. w zw. z art. 16 ustawy o księgach 
wieczystych i hipotece, które mają skuteczność względem praw nabytych po ich 
ujawnieniu przez czynność prawną, gdyż stanowi obciążenie nieruchomości 
dokonane w postępowaniu karnym, które jedynie powstaje (jest realizowane) 
w sposób określony w kodeksie postępowania cywilnego. Z tych względów w cyt. 
wyroku z dnia 7 maja 2009 r., IV CSK 567/08 przyjął, że w razie przysądzenia 
w postępowaniu egzekucyjnym własności nieruchomości (art. 1000 § 1 i art. 1003 

 
6 
§ 1 k.p.c.) przewidziany w art. 292 § 2 k.p.k. zakaz zbywania i obciążania 
nieruchomości nie wygasa. Judykatura i doktryna zgodnie wskazują również na 
dalej idące skutki prawne wskazanego zakazu polegające na tym, że uniemożliwia 
on wszelkie rozporządzenia nieruchomością, a czynności zbycia lub obciążenia 
dotknięte są rygorem nieważności na podstawie art. 58 § 1 k.c.  
  Mając na względzie powyższe odmienności, wskazujące na autonomiczny 
charakter wpisu zakazu zbywania i obciążania nieruchomości ustanowionego na 
podstawie art. 292 § 2 k.p.k. zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącej, że już 
w tym postępowaniu kształtuje on materialnoprawne uprawnienia właściciela do 
dysponowania jego własnością, zatem stanowi rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. 
Wprawdzie występują cechy wspólne z konstrukcjami podstaw, mającymi źródła 
w prawie cywilnym i częściowo celami (funkcja zabezpieczająca), lecz nie  są one 
na tyle istotne, aby wpisy dokonywane na ich podstawie mogły być utożsamiane. 
Tym samym brak uzasadnienia aby dokonany wpis zakwalifikować jako dotyczący 
kwestii wpadkowej bądź zawierający jedynie urzędową informację. Konsekwentnie 
postanowienie dotyczące wpisu zakazu zbywania i obciążania nieruchomości 
gruntowej, ustanowionego postanowieniem prokuratora wydanym w oparciu o art. 
291 i art. 292 § 2 k.p.k., uznać należy za orzeczenie co do istoty sprawy kończące 
postępowanie w sprawie w sprawach z zakresu prawa rzeczowego w rozumieniu 
art. 5191 § 1 k.p.c. 
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 i art. 13 
§ 2 k.p.c.  orzeczono jak wyżej.