I CZ 27/08

Sygn. akt I CZ 27/08 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 17 kwietnia 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) 
SSN Irena Gromska-Szuster 
SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa S. C. i W. C. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie X. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 kwietnia 2008 r., 
zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 22 stycznia 
2008 r., sygn. akt I ACa (…), 
 
oddala zażalenie. 
 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z 29 maja 2007 r. Sąd Okręgowy - pierwszej instancji zasądził od 
pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powodów 120 439 zł z ustawowymi odsetkami 
tytułem odszkodowania (art. 160 § 1 k.p.a.), orzekając ponad żądanie obejmujące kwotę 
118.000 zł roszczenia głównego. Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu sprawy na skutek 
apelacji pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody X., domagającego się zmiany 
zaskarżonego wyroku w zakresie kwoty 120 439,00 zł przez oddalenia powództwa, w 
następujący sposób sformułował sentencję wyroku: „I. zmienia zaskarżony wyrok w 
części uwzględniającej powództwo co do kwoty przewyższającej 118000 zł w ten 
sposób, że wyrok w tej części uchyla i postępowanie w tym zakresie umarza”. Ponadto 
Sąd ten zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego. 

 
2 
Skargę kasacyjną wniósł pozwany zastąpiony przez Prokuratorię Generalną 
Skarbu Państwa. Skarżący określił wartość przedmiotu zaskarżenia kwotą 118 000 zł i w 
części wstępnej stwierdził, że zaskarża wyrok w części, tj. w zakresie pkt II i pkt I w 
części co do kwoty 118.000 zł jakiej Sąd II instancji utrzymał w mocy kwestionowany 
wyrok Sądu Okręgowego. 
Skarżący domagał się uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego z 4 października 
2007 r. w części, tj. w zakresie pkt II i w zakresie pkt I co do kwoty 118 000 zł „w jakiej 
Sąd II instancji utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w R.”. 
Sąd Apelacyjny, badając wstępnie skargę kasacyjną, postanowieniem z 22 
stycznia 2008 r. odrzucił ją podnosząc, że Sąd II instancji nie oddalił apelacji w 
pozostałej części i nie zawarł w swym wyroku jakiejkolwiek decyzji procesowej, wobec 
czego brak orzeczenia nadającego się do zaskarżenia skargą kasacyjną. 
W zażaleniu na to postanowienie Skarb Państwa zarzucił naruszenie art. 3986 § 2 
k.p.c. W uzasadnieniu twierdzi, że Sąd Apelacyjny wypowiedział się w sposób 
kompletny o żądaniu strony powodowej w zakresie wskazanym granicami wniesionej 
przez Skarb Państwa apelacji, a strona procesu, której żądanie nie zostało w całości 
zbadane w danym postępowaniu ma prawo do żądania rozpoznania pozostałej części 
sporu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Nieuwzględnienie podnoszonego przez Skarb Państwa zarzutu co do kwoty 
118000 zł oraz przekroczenie przez Sąd Okręgowy granic żądania uprawniało 
pozwanego do wniesienia apelacji zawierającej żądanie ponownego rozpoznania 
sprawy przez sąd odwoławczy i uwzględnienie zarzutu dotychczasowego oraz nowego – 
naruszenia art. 321 k.p.c. 
Art. 378 § 1 k.p.c. postanawia, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę 
w granicach apelacji. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 31 stycznia 
2008 r. sygn. III CZP 49/07 Sąd Najwyższy wyjaśnił to pojęcie wskazując, że wyznacza 
ono kompetencje a zatem i powinności jurysdykcyjne na drugim szczeblu instancji. 
Jednym z czynników kształtujących granice apelacji są granice zaskarżenia, gdyż 
kognicja sądu drugiej instancji obejmuje ten fragment sprawy (tę część wyroku), który 
został objęty wskazaniem, co jest zaskarżone (całość czy część wyroku sądu pierwszej 
instancji – art. 368 § 1 pkt 1 w związku z art. 363 § 1 i 3 k.p.c.).  
Jeżeli w rozpoznawanej sprawie zaskarżone zostało całe orzeczenie, to sąd 
drugiej instancji miał obowiązek rozstrzygnąć o tej całości. Sposób wyrażenia decyzji 

 
3 
jurysdykcyjnej określają przepisy o środkach odwoławczych. W art. 386 § 1 k.p.c. treść 
orzeczenia sformułowano w sposób ogólny, ale odnosi się ona do sentencji wyroku 
reformatoryjnego; dlatego w wypadku wydania wyroku zmieniającego przy użyciu 
sformułowania „zasądza....” lub innego odpowiedniego, można by przyjąć istnienie 
orzeczenia co do tej części. Przepisy te natomiast jednoznacznie określają sposób 
rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia bezzasadności apelacji (art. 385 k.p.c.). W takim 
wypadku niezamieszczenie formuły o jej oddaleniu oznacza brak orzeczenia o procesowym 
żądaniu strony pozwanej i uchybienia tego nie można zastąpić analizą intencji sądu 
odtworzonych z uzasadnienia wyroku. Jednoznaczna treść sentencji wyroku Sądu 
Apelacyjnego w rozpoznawanej sprawie nie pozostawia wątpliwości, że apelacja Skarbu 
Państwa odnośnie do części wyroku zasądzającej kwotę 118 000 zł nie została objęta tą 
sentencją. Ponieważ stanowi to uchybienie treści art. 385 k.p.c., powstaje zagadnienie, 
komu przysługuje inicjatywa w celu usunięcia jego skutków. 
W podobnej sytuacji Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 4.IX.1959 r. I CR 306/59 
(OSPiKA 1960 poz. 294) wyraził zapatrywanie, że skutki naruszenia prawa obciążają 
wówczas sąd drugiej instancji, który z urzędu winien uzupełnić sentencję wydanego 
wyroku i nie jest związany jakimkolwiek terminem.  
Rozstrzygnięcie to spotkało się z krytyką w piśmiennictwie. Należy uznać trafność 
argumentacji podważającej koncepcję możliwości dokonywania zmian treści wyroku 
sądu drugiej instancji bez ograniczeń czasowych. Poza tym pogląd taki odrzuca 
bezzasadnie regulację zawartą w art. 351 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Prawidłowe 
stanowisko w tej kwestii wyraził natomiast Sąd Najwyższy pod rządem d. k.p.c. z 1932 r. 
w orzeczeniu z 21 września 1937 r. C II 714/37 (w: Polski Proces Cywilny 1938 r., nr 9-
10 s. 307) na podstawie obowiązujących wówczas przepisów art. 370 i 417 k.p.c., 
normujących uzupełnianie wyroku sądu apelacyjnego. 
Przyjęta przez Sąd Najwyższy wykładnia art. 351 § 1 w związku z art. 391 § 1 
k.p.c. nakłada na strony, zwłaszcza w sprawach, w których dopuszczalna jest skarga 
kasacyjna, obowiązek zapoznania się z treścią sentencji wyroku sądu odwoławczego. 
Nie stanowi to dodatkowego ograniczenia prawa do kontroli kasacyjnej (o czym znajduje 
się wzmianka w zażaleniu), ze względu na krótszy jeszcze termin zgłoszenia żądania 
doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 387 § 3 k.p.c.). 
Nie dopatrując się usprawiedliwienia dla wniosku o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia Sąd Najwyższy zgodnie z art. 3941 § 1 i 3 w związku z art. 39814 k.p.c. 
postanowił jak na wstępie.