I CZ 26/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy zmienił postanowienie sądu apelacyjnego, nie obciążając powódki kosztami postępowania apelacyjnego ze względu na jej trudną sytuację życiową i majątkową oraz zasądził od pozwanego zwrot kosztów postępowania zażaleniowego.
Powódka zaskarżyła postanowienie sądu apelacyjnego o zasądzeniu od niej kosztów postępowania apelacyjnego, argumentując trudną sytuacją zdrowotną, życiową i majątkową, która uniemożliwia jej poniesienie tych kosztów. Sąd Najwyższy uznał, że istnieją szczególnie uzasadnione wypadki (art. 102 k.p.c.) pozwalające na odstąpienie od zasady odpowiedzialności za wynik sporu, biorąc pod uwagę zarówno charakter dochodzonego roszczenia, jak i trudną sytuację materialną powódki. W konsekwencji zmieniono zaskarżone postanowienie, nie obciążając powódki kosztami postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, stosując zasadę odpowiedzialności za wynik sporu (art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.). Powódka wniosła zażalenie, domagając się zmiany tego postanowienia i nieobciążania jej kosztami, powołując się na art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Argumentowała, że sąd apelacyjny nie wziął pod uwagę jej bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej (wada słuchu i wzroku, choroba nowotworowa, opieka psychiatryczna po stracie syna) i życiowej (korzystanie ze świadczeń MOPS), która była jej znana. Podkreśliła również, że przedmiot sporu dotyczył niemożności odzyskania majątku ani odszkodowania. Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, uznał, że zastosowanie art. 102 k.p.c. jest uzasadnione. Wskazał, że zasada ta stanowi wyjątek od podstawowej zasady odpowiedzialności za wynik sporu i może być stosowana w szczególnie uzasadnionych wypadkach, obejmujących zarówno okoliczności związane z przebiegiem procesu (charakter żądania, znaczenie dla strony, przekonanie o zasadności), jak i leżące na zewnątrz (sytuacja majątkowa i życiowa strony). Sąd Najwyższy stwierdził, że okoliczności sprawy, w tym charakter dochodzonego roszczenia związanego z utratą majątku spadkowego, przekonanie powódki o należnej jej rekompensacie, a także jej niezwykle trudna sytuacja majątkowa i życiowa, uzasadniają zastosowanie art. 102 k.p.c. W związku z tym, zaskarżone postanowienie zostało zmienione, a powódka nie została obciążona kosztami postępowania apelacyjnego. Koszty postępowania zażaleniowego zostały zasądzone od pozwanego na rzecz powódki na zasadzie odpowiedzialności za wynik sporu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może odstąpić od zasady odpowiedzialności za wynik sporu i nie obciążać strony przegrywającej kosztami postępowania, jeśli zaistniały szczególnie uzasadnione wypadki, które należy ocenić z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że trudna sytuacja życiowa i majątkowa powódki, a także charakter dochodzonego przez nią roszczenia, stanowią szczególnie uzasadnione wypadki uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c. i odstąpienie od obciążania jej kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zmiana postanowienia
Strona wygrywająca
powódka
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Teresa B. | osoba_fizyczna | powódka |
| Skarb Państwa - Starosta C. | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej wcale kosztami.
Pomocnicze
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawowa zasada odpowiedzialności za wynik sporu.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o kosztach w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 394 § 1 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania zażaleniowego.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania kasacyjnego i zażaleniowego.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Szczególnie trudna sytuacja zdrowotna, życiowa i majątkowa powódki. Charakter dochodzonego roszczenia. Zasady współżycia społecznego.
Odrzucone argumenty
Powódka przegrała sprawę na etapie apelacyjnym, co uzasadniało obciążenie jej kosztami na zasadzie odpowiedzialności za wynik sporu.
Godne uwagi sformułowania
Przyjęcie za podstawę orzeczenia zasady odpowiedzialności za wynik sporu i obciążenie strony przegrywającej całością, czy nawet częścią kosztów procesu, może w konkretnej sprawie, kolidować z poczuciem sprawiedliwości oraz słuszności. Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” zaliczane są zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.
Skład orzekający
Marian Kocon
przewodniczący
Krzysztof Strzelczyk
członek
Bogumiła Ustjanicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania art. 102 k.p.c. w przypadkach szczególnych, uwzględniając całokształt okoliczności życiowych i majątkowych strony oraz charakter dochodzonego roszczenia."
Ograniczenia: Art. 102 k.p.c. jest wyjątkiem od reguły i wymaga wykazania szczególnie uzasadnionych wypadków, a nie tylko trudnej sytuacji majątkowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie pokazuje, jak sąd może zastosować zasadę słuszności (art. 102 k.p.c.) w wyjątkowych sytuacjach, łagodząc skutki przegranej dla strony w trudnej sytuacji życiowej, co jest ważnym aspektem sprawiedliwości procesowej.
“Sąd Najwyższy: Trudna sytuacja życiowa może uchylić obowiązek zwrotu kosztów procesu.”
Dane finansowe
zwrot kosztów procesu w postępowaniu zażaleniowym: 900 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt I CZ 26/11 POSTANOWIENIE Dnia 1 grudnia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Teresy B. przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście C. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 1 grudnia 2011 r., zażalenia powódki na postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., zmienia zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lipca 2010 r. i nie obciąża powódki kosztami procesu w postępowaniu apelacyjnym oraz zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) z powiększeniem o podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu zażaleniowym. 2 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem zawartym w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lipca 2010 r. zasądzona została od powódki na rzecz pozwanego kwota 5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Powódka przegrała sprawę także na etapie postępowania apelacyjnego, co było przyczyną przyjęcia za podstawę orzeczenia o kosztach procesu zasady odpowiedzialności za wynik sporu, przewidzianej art. 98 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Powódka w zażaleniu wniosła o zmianę tego postanowienia i nieobciążania jej kosztami procesu, stosownie do art. 102 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Zarzuciła, że Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę jej bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i życiowej, chociaż była mu ona znana, bo stanowiła o całkowitym zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu pełnomocnika z urzędu w postępowaniu kasacyjnym i zażaleniowym. Na uzasadnienie podała, że dotknięta jest wadą słuchu i wzroku, pozostaje w stałym leczeniu wywołanym chorobą nowotworową oraz pod opieką psychiatryczną od 2003 r., po stracie syna. Z uwagi na niedostatek korzysta ze świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu nie uwzględniało także kontekstu przedmiotu sporu, związanego z niemożnością odzyskania majątku ani odszkodowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zastosowanie przez sąd jednej z zasad orzekania o kosztach procesu, przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c., uzależnione jest od wyniku sprawy oraz jej okoliczności faktycznych. Przyjęcie za podstawę orzeczenia zasady odpowiedzialności za wynik sporu i obciążenie strony przegrywającej całością, czy nawet częścią kosztów procesu, może w konkretnej sprawie, kolidować z poczuciem sprawiedliwości oraz słuszności. W celu zapobieżenia ewentualności wydania orzeczenia w takich warunkach wprowadzona została możliwość oparcia go na regule objętej art. 102 k.p.c. Zgodnie z nią, do nieobciążenia strony przegrywającej sprawę obowiązkiem zwrotu, wygrywającemu przeciwnikowi, 3 kosztów procesu w całości lub części, dojść może, jeśli zaistniały szczególnie uzasadnione wypadki. Wskazuje to na określenie tej zasady jako wyjątku od podstawowej, unormowanej w art. 98 § 1 k.p.c., a zarazem wyklucza dokonywanie rozszerzającej wykładni. Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” zaliczane są zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja. Drugie wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Okoliczności rozpoznawanej sprawy przemawiają za przyjęciem, że zaistniały wypadki szczególnie uzasadnione, łączące się z charakterem dochodzonego przez powódkę, istotnego dla niej roszczenia, związanego z utratą majątku spadkowego po matce, przekonaniem, że należy jej się rekompensata, a uznane zostało za niezasadne oraz ostatecznie także za przedawnione. Zrozumiałe zatem było jej dążenie do poddania orzeczenia Sądu pierwszej instancji kontroli instancyjnej. Niezwykle trudna sytuacja majątkowa i życiowa powódki, która zmusza ją do korzystania z pomocy społecznej wypełnia okoliczności leżące poza przebiegiem procesu. Sąd Najwyższy uznał, że ocena tych wypadków przez pryzmat zasad współżycia społecznego wskazuje, że adekwatnym i słusznym było nieobciążanie powódki kosztami postępowania apelacyjnego, zgodnie z art. 102 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Z tych względów zaskarżone postanowienie należało zmienić na podstawie art. 39816 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego oparte zostało na zasadzie odpowiedzialności za wynik sporu na tym etapie postępowania, objętej art. 98 § 1 w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c. jw
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI