I CZ 22/09

Sygn. akt I CZ 22/09 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 20 maja 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca) 
SSN Stanisław Dąbrowski 
 
 
w sprawie z wniosku M. Spółki z o.o.  
przy uczestnictwie Banku G. i Z. Spółki z o.o. w upadłości  
o wpis w księdze wieczystej, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 20 maja 2009 r., 
zażalenia uczestnika postępowania Z. Spółki z o.o. w upadłości  
na postanowienie Sądu Okręgowego w W. 
z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt [...], 
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Wnioskodawca – M. wniósł o dokonanie wpisu zmiany wierzyciela odnośnie 
do trzech hipotek wpisanych w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Sąd 
Rejonowy w W.  na rzecz Banku G., powołując się na umowę sprzedaży 
wierzytelności. Referendarz sądowy dokonał wpisu zgodnie z wnioskiem. 
Od powyższego wpisu skargę na orzeczenie referendarza sądowego złożył dłużnik 
„Z.” Spółka z o.o.  w upadłości. Uwzględniając skargę, Sąd Rejonowy  uchylił 
zaskarżony wpis i wniosek oddalił. Postanowienie to zaskarżył apelacją  
wnioskodawca. Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 28.08.2008 r. zmienił 
postanowienie Sądu Rejonowego przez odrzucenie skargi na orzeczenie 
referendarza sądowego. Podniesiono, że w następstwie ogłoszenia upadłości 
uczestnik postępowania spółka z o.o. „Z.” nie mógł skutecznie wnieść skargi na 
orzeczenie referendarza sądowego, bowiem został pozbawiony prawa wszczynania 
i prowadzenia postępowań sądowych i administracyjnych. Na postanowienie Sądu 
Okręgowego zażalenie wniósł uczestnik postępowania „Z.” spółka z o.o. w 
upadłości. Uczestnik zarzucił naruszenie:    
- 
art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. w związku z art. 70, 71, 199 § 2, 379 pkt 2, 386 § 2 
i 6 i art. 13 § 2 k.p.c. przez błędne zastosowanie przez odrzucenie skargi na 
orzeczenie 
referendarza 
sądowego 
mimo 
niepodjęcia 
czynności 
zmierzającej do usunięcia braku w zakresie zdolności procesowej 
uczestnika; 
- 
art. 199 § 1 pkt 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 139 ust. 1 Prawa 
upadłościowego i naprawczego przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie 
braku zdolności procesowej po stronie uczestnika;   
- 
art. 199 § 1 pkt 3 w związku z art. 379 pkt 5, 386 § 2 i 6 i 13 § 2 k.p.c. przez 
odrzucenie skargi przy jednoczesnym zaniechaniu zniesienia postępowania 
jako dotkniętego nieważnością;   
- 
art. 61 w związku z art. 62, 65, 179 ust. 1 Prawa upadłościowego 
i naprawczego przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że upadły nie 
jest  legitymowany do  wniesienia skargi na orzeczenie referendarza;     
- 
art. 95 ust. 4 i 5 Prawa bankowego przez ich niezastosowanie.   

 
3 
Wskazując na te zarzuty uczestnik postępowania domagał się uchylenia 
zaskarżonego postanowienia.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Podstawowe znaczenie w sprawie ma kwestia dopuszczalności zażalenia do 
Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c. od wydanego przez sąd drugiej 
instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie 
odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie 
w sprawie – w sprawach z zakresu osobowego, rzeczowego i spadkowego - 
przysługuje skarga kasacyjna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. 
W świetle tego przepisu jest niewątpliwe, że w niniejszej sprawie nie przysługuje 
skarga kasacyjna od skarżonego postanowienia Sądu Okręgowego, skoro jego 
przedmiotem nie jest odrzucenie wniosku lub umorzenie postępowania, jak również 
nie jest to postanowienie co do istoty sprawy. Przedmiotem skarżonego 
postanowienia jest bowiem odrzucenie skargi wniesionej na orzeczenie 
referendarza, zaś gdy chodzi o istotę sprawy to jest nią wpis w księdze wieczystej. 
Tak rozumianej istoty sprawy skarżone postanowienie nie rozstrzyga.  
Kwestie dopuszczalności zażalenia w niniejszej sprawie rozstrzyga  
natomiast art. 3941 § 2 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, w sprawach w których 
przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także (czyli oprócz zażalenia 
na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz skargi o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego - art. 3941 § 1 k.p.c.) 
na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, 
z wyjątkiem postanowienia o odrzuceniu wniosku i umorzeniu postępowania, 
a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie 
sądu pierwszej instancji. Z treści tego przepisu wynika więc, że zażaleniem do 
Sądu Najwyższego objęte są postanowienia, które kończą postępowanie 
w sprawie, ale nie są postanowieniami w przedmiocie odrzucenia pozwu (wniosku) 
lub umorzenia postępowania, a także nie są postanowieniami wydanymi w wyniku 
rozpoznania  zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Ponadto 
zażalenie przysługuje tylko w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna. 
Powstaje pytanie, czy skarżone orzeczenie jest postanowieniem kończącym 

 
4 
postępowanie w sprawie. Zgodnie przyjmuje się, że taki charakter mają 
postanowienia kończące postępowanie w sprawie jako pewnej całości poddanej 
pod osąd. Sąd wydaje je zatem, gdy orzeka o całości postępowania, a nie 
zachodzą warunki do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy oraz jeżeli oczywiście 
w sprawie dopuszczalna jest skarga kasacyjna co do zasady. W szczególności 
występuje to w przypadkach, gdy merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy jest 
niedopuszczalne lub zbędne. Te wymagania spełnia skarżone orzeczenie, skoro 
niewątpliwie kończy ono postępowanie w sprawie, w której, co do zasady, skarga 
kasacyjna przysługuje.  Dopuszczalność zażalenia nie budzi więc zastrzeżeń.        
 
Przechodząc do oceny jego merytorycznej zasadności podnieść należy, 
że niewątpliwie podstawową kwestią jest rozstrzygnięcie, czy istotnie upadły 
tj. spółka z o.o. „Z.” nie był legitymowany do złożenia skargi na orzeczenie 
referendarza sądowego. To legło przecież u podstaw zmiany postanowienia sądu 
pierwszej instancji i odrzucenia skargi. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że 
nawet przy założeniu trafności stanowiska Sądu Okręgowego, wskazanie art. 199 § 
1 pkt 3 k.p.c. jako podstawy prawnej odrzucenia skargi było nieprawidłowe. Upadły 
ma bowiem zdolność sądową i procesową, natomiast nie ma legitymacji 
procesowej odnośnie do wszczynania i prowadzenia postępowań sądowych i 
administracyjnych 
dotyczących 
masy 
upadłości 
(art.139 
ust. 
1 
Prawa 
upadłościowego i naprawczego). Jeśli więc przyjąć, że upadły nie był podmiotem 
legitymowanym do wniesienia skargi na orzeczenie referendarza sądowego, to 
podstawą odrzucenia skargi wniesionej przez podmiot nie mający legitymacji byłby 
art. 39823 § 2 w związku z art. 397 § 2 i art. 370 k.p.c. (skarga niedopuszczalna 
z  innych przyczyn). Pomijając jednak tę okoliczność przypomnieć trzeba, że 
wniosek wieczystoksięgowy dotyczy zmiany wpisu w dziale IV księgi wieczystej [...]. 
W dziale tym wpisana była hipoteka zabezpieczająca wierzytelność Banku G. 
przysługująca od upadłego. Jest poza sporem, że umową z dnia 29.01.2007 r. 
nastąpiła sprzedaż tej wierzytelności na rzecz M. spółka z o.o. Zgodnie z ust. 5 art. 
95 ustawy z dnia 29.08.1997 r.  - Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 
ze zm.), do przeniesienia hipoteki w związku ze zbyciem wierzytelności bankowej, 
stosuje się odpowiednio ust. 1 – 4 art. 95 tego Prawa. Oznacza to, że wymagane 
jest złożenie przez właściciela nieruchomości stosownego oświadczenia (zgody) na 

 
5 
przeniesienie 
hipoteki 
w 
związku 
ze 
zbyciem 
wierzytelności 
bankowej. 
Oświadczenie to wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Takiej zgody 
(oświadczenia) nie złożył właściciel nieruchomości tj. upadły i z tego względu Sąd 
Rejonowy uwzględniając skargę na orzeczenie referendarza, uchylił wpis i wniosek 
oddalił. Takie oświadczenie złożył w toku postępowania apelacyjnego zarządca 
masy upadłości. Powstaje więc pytanie, kto jest – w świetle  przepisów Prawa 
upadłościowego i naprawczego – legitymowany do złożenia takiego oświadczenia. 
Odpowiedzi w tym względzie należy poszukiwać w art. 139 ust. 1, art. 182 – 188, 
a  nadto w art. 68, 69, 132, 168, 169, 180, 176, 177, 194, 245 i n., 364 i 365 Prawa 
upadłościowego i naprawczego. W szczególności zarządca niezwłocznie po 
powołaniu obejmuje zarząd masy upadłości, zabezpiecza ją przed zniszczeniem, 
uszkodzeniem lub zabraniem przez osoby trzecie oraz sporządza spis inwentarza 
i  sprawozdanie finansowe (art. 182 ust. 1). Zgodnie z art. 183 ust. 1, zarządca jest 
obowiązany sprawować zarząd zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, zaś 
stosownie do art. 184 Prawa upadłościowego i naprawczego – zarządca dokonuje 
wszelkich 
czynności 
zarządu 
związanych 
z 
bieżącym 
prowadzeniem 
przedsiębiorstwa upadłego oraz zachowaniem w stanie niepogorszonym masy 
upadłości, przy czym na zbycie części majątku, która nie jest związana z 
działalnością gospodarczą upadłego, jak również na obciążenie składników majątku 
ograniczonymi prawami rzeczowymi oraz zaciągnięcie kredytów i pożyczek, 
wymagana jest zgoda wierzycieli. Ten właśnie przepis określa uprawnienia i 
obowiązki zarządcy w stosunku do zarządzanego mienia, polegające na: 
- 
dokonywaniu czynności zarządu; 
- 
ograniczeniu 
uprawnień 
zarządcy 
w 
dokonywaniu 
czynności 
rozporządzających i obciążających majątek upadłego. 
Dopiero w tym kontekście należy odwołać się do treści art. 139 ust. 1 Prawa 
upadłościowego i naprawczego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli upadły 
pozbawiony został prawa zarządu masy upadłości, postępowania sądowe 
i  administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone 
wyłącznie przez zarządcę. Odrzucenie skargi na orzeczenie referendarza 
sądowego, wniesionej przez samego upadłego oznacza, iż Sąd Okręgowy uznał, 

 
6 
iż postępowanie wieczystoksięgowe dot. wpisu przeniesienia hipoteki w związku 
ze zbyciem wierzytelności zabezpieczonej hipoteką dotyczy masy upadłości, a tym 
samym wszczęcie i prowadzenie tego postępowania jako dotyczącego masy 
upadłości 
należy 
wyłącznie 
do 
zarządcy. 
Konsekwentnie, 
zarządca 
jest 
legitymowany do wyrażenia zgody na przeniesienie hipoteki związanej ze zbyciem 
wierzytelności bankowej. Poglądu tego nie można podzielić. Nie uwzględnia on 
treści art. 61 Prawa upadłościowego i naprawczego. Zgodnie z tym przepisem, 
z  dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości. W skład 
masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia 
upadłości oraz nabyty w toku postępowania upadłościowego, z wyłączeniem 
składników, o których mowa w art. 63-67. Zgodnie przyjmuje się, iż wprawdzie 
pojęcie „majątek” ma bądź szersze znaczenie (obejmuje aktywa i pasywa) bądź 
węższe znaczenie (obejmuje tylko aktywa), to z uwagi na charakter masy 
upadłości, która ma służyć zaspokojeniu wierzycieli, w jej skład wchodzą tylko 
aktywa upadłego. Tym samym w skład masy upadłości nie wchodzą pasywa. Jeśli 
tak, to w skład masy upadłości nie weszły długi upadłego m.in. te, których 
wierzycielem był Bank G. Wierzytelność ta była zabezpieczona hipoteką na 
nieruchomości, która weszła w skład masy upadłości, której właścicielem był i 
pozostał upadły. Czynność w postaci oświadczenia o  wyrażeniu zgody na zmianę 
wierzyciela (przeniesienie hipoteki związane ze zbyciem wierzytelności bankowej) 
dokonuje właściciel nieruchomości, czynność ta nie dotyczy masy upadłości, lecz 
długów nie wchodzących do masy upadłości. Jeśli więc do wpisu zmiany 
wierzyciela wymagana jest zgoda właściciela nieruchomości, który zgody tej nie 
udzielił, to nie sposób odmówić mu legitymacji do wniesienia skargi na orzeczenie 
referendarza sądowego, który dokonał wpisu zmiany wierzyciela. 
 
Tak też postąpił Sąd Rejonowy, zasadnie przyznając legitymację materialną 
do wniesienia skargi przez upadłego. Z tych względów zaskarżone postanowienie 
podlega uchyleniu (art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39815 k.p.c.).