I CZ 21/11

Sygn. akt I CZ 21/11 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
 
Dnia 20 kwietnia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
 
 
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Ministra Pracy i Polityki Społecznej 
przy uczestnictwie Fundacji „P. H.” z siedzibą w P. 
o wydanie orzeczenia w przedmiocie zgodności działania fundacji  
z przepisami prawa, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 20 kwietnia 2011 r., 
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w W. 
z dnia 2 grudnia 2010 r.,  
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w W. odrzucił 
skargę kasacyjną wnioskodawcy od postanowienia tego Sądu z dnia 29  czerwca 
2010 r. oddalającego apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w W., którym 
oddalony został wniosek Skarbu Państwa – Ministra Pracy i Polityki Społecznej o 
orzeczenie niezgodności działania Fundacji „P. H.” w P. z przepisami prawa i 
statutem. Sąd Okręgowy stwierdził, że – wbrew odmiennym zapatrywaniom 
wnioskodawcy – sprawa, której przedmiotem jest orzeczenie o zgodności działania 
fundacji z  przepisami prawa i statutem oraz z celem, w jakim fundacja została 
ustanowiona, nie może być uznana za sprawę z zakresu prawa osobowego w 
rozumieniu art. 5191  § 1 k.p.c., wobec czego w sprawie takiej skarga kasacyjna nie 
przysługuje (art. 3986 § 2 k.p.c.). 
W zażaleniu na to postanowienie wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 
5191 § 1 k.p.c. przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że postępowanie 
przewidziane w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (jedn. 
tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm. – dalej: „u.f.”) nie jest postępowaniem 
w sprawach osobowych, i art. 3986 § 2 k.p.c. przez jego zastosowanie do sytuacji 
nieobjętej hipotezą tego przepisu.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c., od wydanego przez sąd drugiej instancji 
postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie 
odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie 
w  sprawie – w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego 
– przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, chyba że przepis 
szczególny stanowi inaczej. 
Objaśniając znaczenie rodzajów spraw, które ustawodawca wymienił 
w  przytoczonym przepisie, trzeba w pierwszej kolejności odwołać się do 
systematyki i nazewnictwa kodeksu postępowania cywilnego. Nie powinno 

 
3 
w  związku z tym budzić wątpliwości, że sprawami z zakresu prawa osobowego są 
sprawy wymienione w dziale I tytułu II księgi drugiej części pierwszej kodeksu, do 
których należą sprawy o uznanie za zmarłego, o stwierdzenie zgonu 
i  o  ubezwłasnowolnienie. Nie jest to jednak wyliczenie wyczerpujące, ponieważ 
sprawy należące do postępowania nieprocesowego są normowane także poza 
kodeksem postępowania cywilnego. 
Przystępując do wykładni pojęcia spraw z zakresu prawa osobowego, 
unormowanych poza kodeksem, wypada przypomnieć, że w prawie rzymskim 
prawo osobowe było częścią wprowadzonego przez Gaiusa podziału prawa na 
prawo dotyczące osób, prawo dotyczące rzeczy i prawo dotyczące skarg. Przepisy 
normujące postępowanie w sprawach z zakresu prawa osobowego zawierał dekret 
z dnia 29 sierpnia 1945 r. – Prawo osobowe (Dz.U. Nr 40, poz. 223), zastąpiony 
następnie ustawą z dnia 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. 
Nr 34, poz. 311), uchyloną z kolei przez art. III pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 
1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.). 
Obecnie przyjmuje się, że prawo osobowe jest działem prawa cywilnego, 
a  w  pewnym stopniu także prawa publicznego, które zajmuje się osobami 
fizycznymi i osobami prawnymi, ich statusem, zdolnością prawną oraz zdolnością 
do czynności prawnych, a ponadto chroni dobra osobiste w ujęciu art. 23, 24 i 43 
k.c. W orzecznictwie do spraw z zakresu prawa osobowego zalicza się sprawy 
dotyczące obywatelstwa (ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, 
jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), dotyczące imion i nazwisk 
(ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, Dz.U. Nr 220, 
poz. 1414), z zakresu akt stanu cywilnego (ustawa z dnia 29 września 1986 r. – 
Prawo o aktach stanu cywilnego, jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze 
zm.), sprawy dotyczące obowiązku poddania się leczeniu w zamkniętym zakładzie 
lecznictwa odwykowego, orzeczonego na podstawie art. 26 ustawy z dnia 
26  października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu 
alkoholizmowi (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.), a także sprawy 
dotyczące ochrony zdrowia psychicznego ( ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. 
o  ochronie zdrowia psychicznego, Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.; zob. 

 
4 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00, 
OSNC 2001, nr 7-8, poz. 116, z dnia 30 maja 2001 r., III CKN 155/01, OSNC 2001, 
nr 7-8, poz. 21, z dnia 11 października 2001 r., II CZ 100/01, nie publ. i z dnia 
19  grudnia 2001 r., IV CZ 207/01, nie publ.). 
Sprawy należące do postępowania nieprocesowego unormowane zostały 
również w ustawie z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach. Są to nie tylko sprawy 
rejestrowe, związane z uzyskaniem przez fundację osobowości prawnej z chwilą jej 
wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego, lecz także sprawy z zakresu nadzoru 
nad fundacjami wyposażonymi w przymiot osobowości prawnej. O zgodności 
działania fundacji z przepisami prawa i statutem oraz celem, w jakim fundacja 
została ustanowiona, orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym na wniosek 
właściwego ministra lub starosty (art. 12 ust. 1). Jeżeli działanie zarządu fundacji 
w  istotny sposób narusza przepisy prawa lub postanowienia jej statutu albo jest 
niezgodne z jej celem, właściwy minister lub starosta może wyznaczyć odpowiedni 
termin do usunięcia tych uchybień w działalności zarządu albo może żądać 
dokonania w wyznaczonym terminie zmiany zarządu fundacji (art. 14 ust. 1). Po 
bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, albo w razie dalszego 
uporczywego działania zarządu fundacji w sposób niezgodny z prawem, statutem 
lub celem fundacji, właściwy minister lub starosta może wystąpić do sądu 
o  zwieszenie zarządu fundacji i wyznaczenie zarządcy przymusowego (ust. 2). 
Zarządca przymusowy reprezentuje fundację w sprawach wynikających z zarządu, 
w tym również w postępowaniu sądowym; jest on obowiązany wykonywać 
czynności potrzebne do prawidłowego działania fundacji (ust. 3). Sąd uchyli swe 
postanowienie 
o 
zawieszeniu 
zarządu 
fundacji 
i 
wyznaczeniu 
zarządcy 
przymusowego na wniosek zarządu fundacji, jeżeli z okoliczności wynika, że 
działania, o których mowa w ust. 1, zostaną zaniechane (ust. 4). 
Żaląca ma rację podnosząc, że postępowanie nadzorcze, unormowane 
w  art. 12 ust. 1 u.f., w zasadniczy sposób dotyka fundacji jako osoby prawnej, 
może bowiem doprowadzić do zawieszenia jej statutowego organu i wyznaczenia 
zarządcy przymusowego, a nawet wpłynąć na samą istotę bytu prawnego fundacji. 
Przytoczone argumenty przemawiają na rzecz tezy, że sprawy wyłaniające się na 

 
5 
tle nadzoru nad działalnością fundacji wyposażonych w osobowość prawną są 
sprawami z zakresu prawa osobowego w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 zdanie pierwsze 
w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.