V CZ 27/13

Sygn. akt V CZ 27/13 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 14 czerwca 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Jan Górowski 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
w sprawie ze skargi Prokuratora Prokuratury w K. 
przy uczestnictwie G. N. i in. ,  
o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku 
zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 24 
maja 2011 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 14 czerwca 2013 r., 
zażalenia  uczestnika G. N. na postanowienie Sądu Okręgowego w K. 
z dnia 12 lutego 2013 r.,  
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2012 r. Sąd Rejonowy w K., uznając za 
dopuszczalną skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygnaturze akt II Ns 
…/11, wznowił postępowanie w tej sprawie. Postanowieniem z tego samego dnia 

 
2 
uchylił postanowienie z dnia 24 maja 2011 roku wydane w sprawie prowadzonej 
pod sygnaturą akt II Ns …/11 oraz stwierdził swą niewłaściwość i sprawę o 
stwierdzenie nabycia spadku po F. N., A. N., M. Z. i A. N. przekazał do rozpoznania 
Sądowi Rejonowemu w K.  
W uzasadnieniu wskazał, że postanowienie z dnia 24 maja 2011 roku było 
wadliwe, albowiem nie zostały w nim określone udziały, w jakich wymienieni w nim 
spadkobiercy po A. N. odziedziczyli spadek, a skoro wniosek o sprostowanie 
postanowienia w tym zakresie został prawomocnie oddalony, to usunięcie tej 
wadliwości możliwe jest wyłącznie przy ponownym rozpoznaniu sprawy o 
stwierdzenie nabycia spadku, po uwzględnieniu skargi o wznowienie postępowania. 
Wznowienie postępowania uzasadnia ponadto okoliczność, że postępowanie, 
którego dotyczy skarga toczyło się z udziałem L. J. L., który w tym czasie już nie 
żył, a jego następcy prawni nie zostali wskazani. Skarga została złożona w 
terminie, a wznowienie postępowania ma podstawę w art. 401 ust. 2 k.p.c. w zw. z 
art. 524 k.p.c., co – pomimo wadliwego wskazania przepisu - w sposób oczywisty 
wynika z jej uzasadnienia. Sąd Rejonowy nie podzielił stanowiska uczestników 
postępowania, że wznowienie postępowania w sprawie jest niedopuszczalne z tej 
przyczyny, iż postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku może ulec zmianie.  
Postanowieniem z dnia 12 lutego 2013r. Sąd Okręgowy, uwzględniając 
apelację uczestnika postępowania G. N., uchylił powyższe postanowienie i 
przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Sąd ten uznał, 
że nie była możliwa instancyjna kontrola postanowienia w zakresie, w jakim 
orzeczono o wznowieniu postępowania, bowiem w tej części nie zostało 
zaskarżone. Postanowienie w tym przedmiocie zostało wydane wprawdzie w tym 
samym dniu, ale jeszcze przed zamknięciem rozprawy. Kontrola zasadności tego 
postanowienia możliwa byłaby na podstawie art. 380 k.p.c., jednak wniosek o jego 
uchylenie nie został formalnie złożony, nie może zaś tego braku sanować 
uzasadnienie apelacji, w którym kwestionowano dopuszczalność wznowienia 
postępowania. Ocenie instancyjnej podlegało zatem jedynie wydane po zamknięciu 
rozprawy postanowienie, w którym uchylone zostało postanowienie o stwierdzeniu 
nabycia spadku, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Postanowienie 
to należało, w ocenie Sądu Okręgowego, uchylić, bowiem wznowienie 

 
3 
postępowania oznaczało konieczność wydania postanowienia merytorycznego co 
do istoty sprawy, od czego uchylił się Sąd pierwszej instancji. 
W zażaleniu od postanowienia Sądu Okręgowego uczestnik G. N. zarzucił 
naruszenie art. 386 § 4 k.p.c., poprzez bezpodstawne uchylenie orzeczenia i 
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; art. 386 § 6 k.p.c. i 391 § 1 k.p.c. 
w związku z art. 328 § 2 k.p.c. w związku z 13 § 2 k.p.c. poprzez niewskazanie 
w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podstawy faktycznej i prawnej 
rozstrzygnięcia, a w szczególności oceny prawnej i wskazania co do dalszego 
postępowania; art. 409, 410, 412 k.p.c. oraz art.321 § 1 w zw. z art. 406 k.p.c. 
w zw. z art.13 § 2 k.p.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie 
polegające na przyjęciu, że Sąd mógł badać i oceniać podstawy wznowienia, które 
nie były przywołane przez prokuratora w skardze, podczas gdy prawidłowa 
wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że sąd nie może wyjść poza 
powołane w skardze podstawy wznowienia; art. 524 § 1 k.p.c. poprzez błędną 
wykładnię polegającą na uznaniu, że wznowienie postępowania jest dopuszczalne 
w sytuacji, w której możliwa jest zmiana postanowienia o stwierdzeniu nabycia 
spadku; art. 379 k.p.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, 
że w przypadku nieważności postępowania sąd orzekający w sprawie o wznowienie 
musi uchylić orzeczenie i uczynić to w całości, podczas gdy prawidłowa wykładnia 
prowadzi do wniosku, że wznowienie postępowania mogłoby dotyczyć tylko 
stwierdzenia nabycia spadku po A. N., a nie po innych spadkobiercach objętych 
zaskarżonym postanowieniem; art. 380 k.p.c. przez jego niezastosowanie, chociaż 
postanowienie Sądu Rejonowego w przedmiocie wznowienia postępowania zostało 
wydane bez podstawy prawnej.  Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia w całości i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego 
rozpoznania.   
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z 16 września 
2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych 
ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem 3 maja 2012 r., 
zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd 

 
4 
drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do 
ponownego rozpoznania. Charakter prawny zażalenia na orzeczenie kasatoryjne 
sądu drugiej instancji związany jest z obowiązującym w polskim postępowaniu 
cywilnym tzw. modelem apelacji pełnej. W systemie apelacji pełnej sąd odwoławczy 
zobowiązany jest rozpoznać sprawę merytorycznie ex novo, z wykorzystaniem 
materiału procesowego zgromadzonego w postępowaniu przed sądem pierwszej 
i drugiej instancji. Postępowanie apelacyjne stanowi kontynuację postępowania 
przed sądem pierwszej instancji, a jego przedmiotem jest także rozpoznanie 
zgłoszonego w pozwie żądania, nie zaś wyłącznie kontrola zaskarżonego 
orzeczenia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 
31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Oznacza to, 
że  podstawowym 
celem 
postępowania 
apelacyjnego 
jest 
merytoryczne 
rozstrzygnięcie sprawy i wyłącznie wyjątkowo sąd drugiej instancji może uchylić się 
od obowiązku wydania w sprawie merytorycznego orzeczenia kończącego 
postępowanie (art. 386 § 2, 3 i 4 k.p.c.).  
 Umiejscowienie zażalenia na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji 
w systemie apelacji pełnej wyznacza zakres kognicji Sądu Najwyższego 
w postępowaniu wywołanym jego wniesieniem. Kontrolą Sądu Najwyższego objęta 
jest wyłącznie prawidłowość wyboru między kasatoryjnym a reformatoryjnym 
sposobem rozstrzygnięcia przez sąd rozpoznający apelację.  Granicą tej kontroli, 
ocenianą ad casu w konkretnej sprawie, jest konieczność dokonania merytorycznej 
kontroli zaskarżonego orzeczenia.  Przekroczeniem tej granicy jest zatem 
dokonywanie oceny zasadności powództwa czy wniosku w postępowaniu 
nieprocesowym. Analiza art. 386 § 2 - 4 k.p.c. wskazuje, że  możliwość uchylenia 
wyroku przez sąd drugiej instancji została ograniczona wyłącznie do sytuacji 
wyczerpująco w tych przepisach wymienionych. Wynika stąd jasno, że nie ma 
podstawy do dokonywania ich rozszerzającej wykładni, a w konsekwencji 
dokonywania wykładni rozszerzającej pojęcia „nierozpoznanie istoty sprawy”. 
Ocena zarzutów odnoszących się do podstawy wznowienia i jego dopuszczalności, 
oraz relacji art. 524 i 679 k.p.c., oznaczałaby przekroczenie kognicji Sądu 
Najwyższego przy rozpoznawaniu zażalenia określonego w art. 3941 § 11 k.p.c. 

 
5 
Za chybiony należy zatem uznać zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. 
poprzez przyjęcie, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. W orzecznictwie 
Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi 
wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, 
co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy 
żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, 
że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie 
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, 
poz. 315; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97, 
Lnie publ.; z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; 
z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260; wyroki Sądu Najwyższego 
z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z dnia 
21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635.; z 12 listopada 2007 r., 
I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2). Pojęcie „nierozpoznanie istoty sprawy” 
obejmuje 
zasadniczo 
nierozstrzygnięcie 
żądań 
stron, 
czyli 
niezałatwienie 
przedmiotu sporu.  
Wykładnia tego pojęcia w odniesieniu do skargi o wznowienie postepowania 
musi uwzględniać specyfikę tej instytucji prawnej oraz  rozstrzygnięć w jej 
przedmiocie.  Z istoty skargi o wznowienie postępowania wynika konieczność 
łącznego rozpoznania żądania wznowienia oraz - w razie jego uwzględnienia -
równoczesnego wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie. 
Samo uchylenie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, bez 
równoczesnego 
merytorycznego 
rozstrzygnięcia 
w 
przedmiocie 
roszczenia 
procesowego o stwierdzeniu nabycia spadku stanowi nierozpoznanie istoty sprawy. 
W tej sytuacji, Sąd Okręgowy rozpoznając apelację (niezależnie już od tego, 
czy w ogóle taki środek zaskarżenia przysługiwał od postanowienia wydanego 
przez Sąd pierwszej instancji, kwestia ta jednak wobec braku zarzutu pozostaje 
poza kognicją Sądu Najwyższego) miał obowiązek uchylić zaskarżone nią 
orzeczenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.  
Uznając zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. za nieuzasadniony orzeczono 
jak w sentencji. 

 
6 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw