I CZ 177/12

Sygn. akt I CZ 177/12 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 5 grudnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Jan Górowski 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa W. G. 
przeciwko D. G. 
o alimenty, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 5 grudnia 2012 r., 
zażalenia powódki na wyrok Sądu Okręgowego  
z dnia 23 sierpnia 2012 r.,  
 
 
uchyla 
zaskarżony 
wyrok, 
pozostawiając 
Sądowi 
Okręgowemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed 
Sądem Najwyższym. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 29 maja 2012 r. zasądził od D. G. na rzecz 
W. G. raty alimentacyjne w kwocie po 500 zł miesięcznie, płatne do 15-ego dnia 
każdego miesiąca, począwszy od dnia 9 grudnia 2011 r., nadając temu 
rozstrzygnięciu rygor natychmiastowej wykonalności, w pozostałej części oddalił 
powództwo, nie obciążył pozwanego obowiązkiem uiszczenia opłat sądowych na 
rzecz Skarbu Państwa oraz wzajemnie zniósł koszty procesu między stronami.  
Pozwany wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego w części 
uwzględniającej powództwo.  
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2012 r. uchylił zaskarżony 
wyrok, zniósł postępowanie w całości i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu do 
ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. 
Podkreślił, że adw. K. P. złożyła w imieniu powódki pozew, w którym powołała się 
na pełnomocnictwo udzielone jej przez powódkę. W rzeczywistości jednak takie 
pełnomocnictwo nie zostało złożone do akt wraz z pozwem. Sąd Rejonowy, nie 
dostrzegając tego braku, w protokole rozprawy z dnia 16 stycznia 2012 r. powołał 
się na pełnomocnictwo rzekomo znajdujące się w aktach (k. 63). Dopiero dnia 24 
lipca 2012 r. pełnomocnik powódki został wezwany przez Sąd Rejonowy do 
złożenia pełnomocnictwa wraz z opłatą, w terminie trzech dni pod rygorem 
niedopuszczenia do udziału w sprawie. W odpowiedzi na to wezwanie, w dniu 30 
lipca 2012 r., do Sądu wpłynęło pełnomocnictwo udzielone przez powódkę adw. K. 
P. 
wraz 
z oświadczeniem 
powódki 
potwierdzającym 
wszystkie 
czynności 
procesowe podjęte przez pełnomocnika w jej imieniu. Okoliczności te przemawiają, 
zdaniem Sądu Okręgowego, za uznaniem, że postępowanie jest dotknięte 
nieważnością stosownie do art. 379 pkt 2 k.p.c. W tym przepisie jest wprawdzie 
mowa o nienależytym umocowaniu, to jednak brak pełnomocnictwa tym bardziej 
powoduje nieważność postępowania. Wprawdzie pełnomocnik, po wezwaniu Sądu, 
przedłożył pełnomocnictwo, do którego dołączył również oświadczenie strony 
potwierdzające dokonane przez niego czynności, jednakże miało to miejsce dopiero 
po wydaniu zaskarżonego orzeczenia. W toku całego postępowania pełnomocnik 
działał zaś bez umocowania. Wprawdzie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu 

 
3 
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08 (OSNC 2009, nr 6, poz. 76) 
wskazano, że brak formalny pisma w postaci nienależytego umocowania 
pełnomocnika może być usunięty potwierdzeniem strony dokonanych przez niego 
czynności, jednak dotyczy to sytuacji, gdy pełnomocnictwo, choć wadliwe, zostało 
złożone. 
W zażaleniu na wyrok Sądu Okręgowego powódka zarzuciła naruszenie 
przepisów postępowania, mianowicie art. 386 § 2 w związku z art. 379 pkt 2 k.p.c. 
przez przyjęcie nieważności postępowania w sytuacji, gdy z treści pozwu wynika, 
że pełnomocnik powołał się na udzielone mu pełnomocnictwo do działania 
w imieniu powódki, okoliczność legitymowania się dokumentem pełnomocnictwa 
została potwierdzona przez Sąd Rejonowy na rozprawie w dniu 16 stycznia 2012 r., 
a stwierdzony przez Sąd Rejonowy już po wydaniu wyroku brak formalny został 
przez pełnomocnika uzupełniony przez przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa, 
z którego wynika, że zostało ono udzielone w dniu 7 grudnia 2011 r., a dodatkowo 
powódka potwierdziła wszystkie czynności procesowe podjęte przez pełnomocnika 
w postępowaniu przed Sądem Rejonowym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy kognicja Sądu Najwyższego, 
określona w art. 3941 § 11 k.p.c., obejmuje również rozpoznanie zażalenia na 
rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji znoszące w całości postępowanie przed 
sądem pierwszej instancji ze względu na nieważność postępowania. Zgodnie z tym 
przepisem, zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia 
przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do 
ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok 
i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w sytuacji określonej w art. 386 § 4 
k.p.c. W razie natomiast stwierdzenia nieważności postępowania, sąd drugiej 
instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym 
nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego 
rozpoznania (art. 386 § 2 k.p.c.). 

 
4 
Artykuł 3941 § 11 k.p.c. został dodany przez art. 1 pkt 39 lit. b) ustawy z dnia 
16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz 
niektórych innych ustaw.  
Wykładnia językowa (gramatyczna) tego przepisu prowadzi do wniosku, 
że uchylenie przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji 
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w rozumieniu art. 3941 § 11 k.p.c. 
odnosi się – lege non distinquente – do rozstrzygnięć wymienionych zarówno w art. 
386 § 4, jak i w art. 386 § 2 k.p.c. Poza tym z art. 386 § 4 k.p.c., który odwołuje się 
m.in. do § 2 tego artykułu, expressis verbis wynika, że uchyleniem przez sąd 
drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do 
ponownego rozpoznania jest również rozstrzygnięcie przewidziane w wypadku 
stwierdzenia nieważności postępowania. 
Wykładnia funkcjonalna (celowościowa) art. 3941 § 11 k.p.c. wymaga 
w szczególności odwołania się do ratio legis tej regulacji. W uzasadnieniu projektu 
rządowego ustawy z dnia 16 września 2011 r. (druk sejmowy nr 4332 Sejmu 
VI kadencji) wskazano, że „… w projekcie przewiduje się zmianę dotyczącą 
skutków wniesienia apelacji do sądu niewłaściwego oraz modyfikacje regulacji 
zażalenia na orzeczenia sądu drugiej instancji. Modyfikacje te polegają 
na wprowadzeniu tzw. zażalenia poziomego w odniesieniu do niektórych 
postanowień sądu drugiej instancji (wiąże się to częściowo z judykaturą Trybunału 
Konstytucyjnego) 
oraz 
ustanowieniu 
możliwości 
zaskarżenia 
zażaleniem 
kasatoryjnych orzeczeń sądu drugiej instancji w celu poddania ich kontroli Sądu 
Najwyższego.”. To lakoniczne stwierdzenie w żaden sposób nie wyjaśnia, jaki był 
cel poddania kognicji Sądu Najwyższego rozstrzygnięć kasatoryjnych sądu drugiej 
instancji. 
Można 
jednak 
sądzić, 
że 
celem 
tym 
było 
przeciwdziałanie 
nieuzasadnionym przypadkom uchylania wyroków sądu pierwszej instancji, 
prowadzącym w konsekwencji do przewlekłości postępowania. Niewątpliwie 
obejmuje to również sytuacje, gdy sąd drugiej instancji nietrafnie uznał, 
że postępowanie przed sądem pierwszej instancji było dotknięte nieważnością. 
Należy w tej sytuacji przyjąć, że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje 
również w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej 

 
5 
instancji, 
zniesienia 
postępowania 
w 
zakresie 
dotkniętym 
nieważnością 
i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 3941 § 11 w związku z art. 
386 § 2 k.p.c.). 
Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie nie ma 
zastosowania uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 
23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08, która dotyczy braku formalnego pisma 
procesowego w postaci nienależytego umocowania pełnomocnika. Tymczasem 
w niniejszej sprawie wątpliwość odnosi się do tego, czy pełnomocnictwo procesowe 
w ogóle zostało udzielone. Z protokołu rozprawy przed sądem pierwszej instancji 
wynika (k. 63), że powódka udzieliła adwokatowi pełnomocnictwa. Protokół 
rozprawy sądowej jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 k.p.c. 
Poza tym 
w 
toku 
sprawy 
pełnomocnictwo 
może 
być 
udzielone 
ustnie 
na posiedzeniu sądu przez oświadczenie złożone przez stronę i wciągnięte do 
protokołu (art. 89 § 2 k.p.c.). W dodatku, choć już po wydaniu wyroku przez Sąd 
pierwszej instancji, pełnomocnik powódki przedłożył pełnomocnictwo, do którego 
dołączył również oświadczenie strony potwierdzające dokonane przez niego 
czynności. W tej sytuacji nie można zasadnie twierdzić, że strona postępowania nie 
udzieliła adwokatowi pełnomocnictwa, jeżeli fakt jego udzielenia wynika z protokołu 
rozprawy. 
Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 39815 § 1 
w związku z art. 3941 § 11 i § 3 k.p.c.).