I CZ 172/12

Sygn. akt I CZ 172/12 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 5 grudnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Jan Górowski (sprawozdawca) 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
 
 
w sprawie z wniosku M. Spółki z o.o.  
przy uczestnictwie Banku Gospodarstwa Krajowego w W. i Z. J. Spółki z o.o. w 
upadłości likwidacyjnej  
o wpis zmiany wierzyciela hipotecznego, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 5 grudnia 2012 r., 
zażalenia wnioskodawcy  
na postanowienie Sądu Okręgowego w W. 
z dnia 24 lipca 2012 r.,  
 
 
oddala zażalenie i wnioski zainteresowanych o zasądzenie 
kosztów postępowania zażaleniowego. 
 
 
 
 
 

2 
 
Uzasadnienie 
 
M. - Spółka z o.o. złożyła w Sądzie Rejonowym wniosek o dokonanie w 
księgach wieczystych nr /…/, w których jako właściciel nieruchomości figuruje „Z. 
J." - sp. z o.o. w  upadłości z siedzibą w W., wpisów w działach IV w zakresie 
ujawnienia w  miejsce dotychczasowego wierzyciela, tj. Banku Gospodarstwa 
Krajowego – M. sp. z o.o. w odniesieniu do hipotek zabezpieczających 
wierzytelności nabyte przez wnioskodawcę umową notarialną z  dnia 29 stycznia 
2007 r.  
W dniu 18 czerwca 2007 r. referendarz sądowy dokonał wpisu zgodnie 
z wnioskiem w księdze wieczystej …. Na wpis ten złożyła skargę spółka „Z. J." w 
upadłości. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 20 grudnia 2007 r. uwzględnił tę 
skargę, tj. uchylił zaskarżony wpis i wniosek oddalił. Wskazał, że skarżący nie 
wyraził zgody na zmianę wierzyciela, a art. 95 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 
1997 r. Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r., Nr 72, poz. 665 ze zm., dalej: 
„pr. bank.") stanowi, że zarówno do ustanowienia jak i do przeniesienia hipoteki w 
związku ze zbyciem wierzytelności bankowej wymagane jest oświadczenie 
właściciela nieruchomości, z zachowaniem formy pisemnej pod rygorem 
nieważności, którego brak. 
Od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 2007 r. złożyła 
apelację wnioskodawczyni. Sąd Okręgowy, rozpoznając ją, postanowieniem z dnia 
23 kwietnia 2009 r., zmienił postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 
2007 r. w ten sposób, że odrzucił skargę spółki „Z. J." na wpis dokonany przez 
referendarza w dniu 18 czerwca 2007 r. Wskazał, że postanowieniem z dnia 24 
września 2004 r. Sąd Rejonowy ogłosił upadłość „Z.  J." sp. z o.o. z możliwością 
zawarcia układu, pozbawiając upadłego sprawowania zarządu nad majątkiem i tym 
samym utracił on zdolność do wszczynania oraz prowadzenia postępowań 
administracyjnych i sądowych w sprawach dotyczących masy upadłości (art. 139 
ust 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz.U. 
Nr 60, poz. 535 ze zm., dalej: „p.u.n."). 

3 
 
Według oceny Sądu drugiej instancji, sprawa dotyczy masy upadłości, gdyż 
jej przedmiotem jest nieruchomość wchodząca w skład masy, a wniosek dotyczy 
obciążenia ograniczonym prawem rzeczowym nieruchomości upadłego. W związku 
z tym uznał, że „Z. J." sp. z o.o. w upadłości pozbawiona została legitymacji do 
samodzielnego uczestnictwa w postępowaniu, a zatem nie mogła samodzielnie 
wnieść skargi na wpis dokonany przez referendarza sądowego. 
Na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 23 kwietnia 2009 r. wniosła 
zażalenie do Sądu Najwyższego spółka „Z. J.", która między innymi odwołała się do 
rozstrzygnięcia odrębnej sprawy pomiędzy tymi samymi stronami w analogicznym 
stanie faktycznym dotyczącej innej księgi wieczystej, w której Sąd Najwyższy 
postanowieniem z dnia 20 maja 2009 r. I CZ 22/09, uchylił zaskarżone 
postanowienie. Wskazał w nim, że przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu drugiej 
instancji nie było odrzucenie wniosku, ani umorzenie postępowania i nie było to 
orzeczenie co do istoty sprawy, gdyż jest nią wpis do księgi wieczystej, a zatem nie 
przysługiwała od niego skarga kasacyjna. Skoro jednak postanowienie Sadu drugiej 
instancji kończyło postępowanie w sprawie, w której co do zasady dopuszczalna 
jest skarga kasacyjna to przysługiwało od niego zażalenie. 
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 6 listopada 2009 r. I CZ 60/09, uchylił 
zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 95 ust. 4 i 5 
pr. bank. do przeniesienia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wymagana jest 
zgoda właściciela nieruchomości, na której została ona ustanowiona, a była nim „Z. 
J." sp. z o.o. i to że spółka ta znajduje się w upadłości nie przekreśliło jej prawa do 
wyrażenia zgody na zmianę wierzyciela hipotecznego. Wyraził  także pogląd, że 
zgodnie z art. 61 p.u.n., z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się 
masą upadłości, niemniej w jego skład wchodzą tylko aktywa, a nie długi. Z tego 
względu 
wyrażona 
w 
art. 
139 
p.u.n. 
zasada, 
że 
upadły 
zostaje 
pozbawiony  zarządu nie dotyczy wyrażenia zgody na zmianę wierzyciela 
upadłego. W  rezultacie  dług związany z tą wierzytelnością nie jest składnikiem 
masy upadłości i brak wobec tego podstaw aby uznać, że w postępowaniu 
wieczystoksięgowym, dotyczącym wpisu zmiany wierzyciela tego długu, powinien 
występować zarządca masy upadłości. 

4 
 
Następnie spółka „Z. J." w piśmie z dnia 22 marca 2010 r. cofnęła skargę na 
orzeczenie referendarza z dnia 18 czerwca 2007 r. i wniosła o uchylenie 
postanowienia, Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 2007 r. oraz o umorzenie 
postępowania wywołanego jej wniesieniem. 
Postanowieniem z dnia 24 marca 2010 r., V Ca 281/10 Sąd Okręgowy 
oddalił apelację wnioskodawcy - M. z ograniczoną odpowiedzialnością od 
postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 20 grudnia 2007 r. Odwołując się do 
stanowiska wyrażonego w sprawie przez Sąd Najwyższy wskazał, że „Z. J." sp. z 
o.o. nie złożyła skutecznej zgody na zmianę wierzyciela hipotecznego. Czynność ta 
jako niedotycząca masy upadłości powinna być dokonana nie przez zarządcę, czy 
syndyka masy upadłości. Z tego względu pozbawiona była znaczenia dla 
rozstrzygnięcia zgoda zarządcy masy upadłości, a także nie był trafny zarzut 
nieważności postępowania, gdyż upadła spółka w tym zakresie miała zdolność do 
czynności prawnych i zdolność procesową, a zatem jej pełnomocnik był w sprawie 
należycie umocowany. Wyraził też zapatrywanie, że  w sprawie miał zastosowanie 
art. 95 ust. 4 w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z dnia 1 kwietnia 2004 r. o 
zmianie ustawy Prawo bankowe oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 98, poz. 
870), gdyż zdarzeniem prawnym, które wywołało skutki prawne podlegające ocenie 
była cesja wierzytelności i to ten moment rozstrzyga o porządku prawnym jaki 
znajduje zastosowanie. 
Od tego orzeczenia skargę kasacyjną wniosła uczestniczka „Z. J." sp. z o.o. i 
dołączyła miedzy innymi odpis postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 
2011 r. (I CZ 10/11) dotyczącego analogicznej sprawy między tymi samymi 
stronami, w którym został wyrażony pogląd, że cofnięcie skargi na  orzeczenie 
referendarza jest niemożliwe w tych przypadkach, w których jej wniesienie 
powoduje utratę mocy prawnej orzeczenia referendarza (art. 39822 § 2 in principio 
k.p.c.). Skarga na dokonany przez referendarza wpis w księdze wieczystej nie 
powoduje jednak utraty mocy prawnej tego wpisu (art. 5181 § 3 k.p.c.). Jeżeli zaś 
wniesienie skargi na orzeczenie referendarza nie powoduje utraty mocy prawnej 
zaskarżonego orzeczenia, cofnięcie skargi wniesionej na orzeczenie referendarza 
nie napotyka co do zasady przeszkód. Stwierdził też, że skoro postępowanie o wpis 
w księdze wieczystej zmierza do zarejestrowania zaistniałego zdarzenia prawnego 

5 
 
nie ma potrzeby uzależnienia skuteczności cofnięcia skargi na orzeczenie 
referendarza od zgody pozostałych uczestników postępowania (art. 512 § 1 i art. 
203 § 3 w zw. z 13 § 2 k.p.c.). Z tego też względu przyjął, że jej cofnięcie nie 
podlega kontroli sądu z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 203 § 4 
k.p.c. w zw. z 13 § 2 k.p.c. 
Na skutek skargi kasacyjnej uczestnika od tego postanowienia, Sąd 
Najwyższy postanowieniem z dnia 21 września 2011 r., I CSK 652/10 uchylił 
zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w W. do 
ponownego rozpoznania. Podniósł że w dniu 23 marca 2010 r., tj. przed wydaniem 
zaskarżonego postanowienia, wpłynęło pismo spółki „Z. J." o cofnięciu skargi na 
wpis dokonany przez referendarza sądowego wraz z wnioskiem o uchylenie 
postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 2007 r., uchylającego ten wpis 
oraz o umorzenie postępowania wywołanego wniesieniem tej skargi i w rezultacie 
uznał za uzasadniony zarzut obrazy art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i 13 § 2 k.p.c. 
W piśmie z dnia 29 listopada 2011 r., wnioskodawca cofnął apelację. 
Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy umorzył postępowanie 
apelacyjne w sprawie. 
Uczestnik „Z. J." spółka z o.o. w upadłości wniosła zażalenie na 
to postanowienie. Sąd Najwyższy, postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2012 r., I CZ 
33/12 uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu 
do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, że w aktach sprawy 
znajduje się oświadczenie żalącego o cofnięciu skargi na wpis dokonany przez 
referendarza sądowego, który to wniosek powinien był być rozpoznany, 
a do którego Sąd Okręgowy się nie odniósł. Wskazał, że dopiero ewentualne 
przyjęcie, że pismo żalącego z dnia 23 marca 2010 r. nie wywołuje konsekwencji 
prawnych uzasadniałoby podjęcie decyzji procesowej w związku z cofnięciem 
apelacji przez wnioskodawcę. 
Po kolejnym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 24 
lipca 2012 r. uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 20 grudnia 2007 r. i 
postępowanie zainicjowane skargą na orzeczenie referendarza sądowego umorzył; 
umorzył także postępowanie apelacyjne i orzekł o kosztach postępowania. 

6 
 
Podniósł, że skarga na orzeczenie referendarza sądowego jest środkiem 
zaskarżenia i dlatego uzasadnione jest analogiczne stosowanie do niej zasad 
dotyczących cofnięcia apelacji, a zatem nie podlega ono kontroli sądu. 
Oświadczenie zatem spółki „Z. J." o cofnięciu skargi na orzeczenie referendarza z 
dnia 23 marca 2010 r. wywołało skutek prawny a zatem postępowanie nią 
zainicjowane stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć (art. 386 § 3 k.p.c. 
oraz art. 355 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z kolei cofnięcie apelacji 
skutkowało umorzeniem postępowania apelacyjnego na podstawie art. 391 § 2 
k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. 
Zażaleniem z dnia 17 sierpnia 2012 r. wnioskodawca zaskarżył 
postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 24 lipca 2012 r., wnosząc o jego uchylenie 
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący podniósł obrazę art. 
386 § 5 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c. oraz art. 379 pkt 4 k.p.c. 
w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. prowadzącą do nieważności postępowania, a ponadto 
obrazę art. 355 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 512 § 1 k.p.c. w zw. z art. 
203 § 4 k.p.c. oraz w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Według skarżącej wnioskodawczyni stosownie do zasady unormowanej 
w art. 386 § 5 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c. przy każdym 
kolejnym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w W. miał obowiązek rozpoznawać ją 
w innym składzie. Tymczasem w składzie tego Sądu wydającego zaskarżone 
postanowienie w dniu 24 lipca 2012 r. uczestniczyła SSO A. F., która orzekała 
także przy wydawaniu postanowienia z dnia 23 kwietnia 2009 r., którym zostało 
zmienione zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 2009 r. 
„poprzez odrzucenie skargi na wpis referendarza sądowego", uchylone następnie 
przez Sąd Najwyższy. Z tego względu, jej  zdaniem, SSO A. F. z mocy ustawy 
wyłączona była od ponownego orzekania w sprawie i naruszenie wskazanych 
przepisów o składzie sądu skutkowało nieważnością postępowania na podstawie 
art. 379 pkt 4 k.p.c. 
Zarzut ten nie jest trafny. Rzeczywiście po wprowadzeniu do kodeksu 
postępowania cywilnego unormowania zawartego w art. 386 § 5 k.p.c. w literaturze, 

7 
 
a nawet w orzecznictwie, pojawiały się różne zapatrywania czy ma ono 
zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym. Bliższe przedstawienie tych 
poglądów jest zbędne, skoro powołała je skarżąca spółka. Stanowisko judykatury 
ujednoliciła uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2006 r., III CZP 56/06 
(OSNC 2007, nr 3, poz. 43), w której został wyrażony pogląd, że art. 386 § 5 k.p.c. 
nie ma zastosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Pogląd 
ten został potwierdzony między innymi w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 
19 października 2007 r., V CSK 181/07 (OSNC 2008, nr 3, poz. 85). Została ona 
zaaprobowana w piśmiennictwie. Trzeba podkreślić, że orzeczenia podlegające 
kontroli zażaleniowej, nawet jeżeli należą do kończących postępowanie, zwykle 
pozbawione są elementu merytorycznego. Odpada więc w tym wypadku 
przesłanka, która legła u podstaw wprowadzenia zakazu ponownego rozstrzygania 
sprawy przez sąd w tym samym składzie, tj. ewentualna skłonność ludzka do 
nieprzyznawania się do błędów i uchybień oraz uprzedzenia się do już poprzednio 
rozpoznawanej sprawy, co mogłoby wywoływać wątpliwość u stron procesu co do 
bezstronności sędziego. Przy formalnym charakterze orzeczenia stosowanie 
obowiązku zmiany składu przy ponownym rozpoznaniu sprawy prowadziłoby do 
trudnej do zaakceptowania sytuacji, kiedy sąd orzekający w postępowaniu głównym 
nie miałby kompetencji do rozstrzygania o zagadnieniu ubocznym. 
Fakt, że apelację od orzeczenia Sądu pierwszej instancji z dnia 20 grudnia 
2007 r., którym został uchylony zaskarżony wpis i wniosek został oddalony, złożyła 
wyłącznie wnioskodawczyni, nie miał znaczenia, dla skuteczności oświadczenia 
spółki „Z. J." o cofnięciu skargi na orzeczenie referendarza sądowego. Dopóki się 
bowiem nie uprawomocni orzeczenie, dopóty każda ze stron postępowania, 
zgodnie z zasadą dyspozycyjności może w wyniku cofnięcia przysługującego jej 
środka, pozbawić go z założenia skuteczności, np. w literaturze i judykaturze 
ugruntowany jest pogląd, że cofnięcie pozwu w instancji apelacyjnej może 
prowadzić do umorzenia całego postępowania z jednoczesnym uchyleniem 
zaskarżonego wyroku, bez względu na to, która strona wyrok zaskarżyła. Z zasady 
dyspozycyjności niewątpliwie więc wynika, że spółka „Z. J." była uprawniona do 
cofnięcia wniesionej skargi na wpis referendarza w księdze wieczystej. 

8 
 
Na podstawie art. 5181 § 3 k.p.c. nie traci mocy dokonany przez 
referendarza wpis w księdze wieczystej w następstwie wniesienia skargi na to 
orzeczenie. Sąd pierwszej instancji po jej rozpoznaniu, może go zmienić przez jego 
wykreślenie i dokonanie nowego wpisu, lub wydać postanowienie, w którym skargę 
oddala, a także uchylić zaskarżony wpis w całości bądź części i wniosek oddalić lub 
odrzucić, względnie postępowanie umorzyć. Z treści tego unormowania wynika, 
że ten środek obrony zainteresowanego w postępowaniu wieczystoksięgowym ma 
charakter niedewolutywnego środka zaskarżenia i sąd rejonowy w postępowaniu, 
wywołanym wniesieniem skargi na wpis do księgi wieczystej nie może tylko uchylić 
wpisu i przekazać sprawy do ponownego rozpoznania referendarzowi sądowemu. 
Skoro nie budzi wątpliwości pogląd, że z założenia dysponentem środka 
zaskarżenia w postępowaniu cywilnym jest uprawniony podmiot, który go złożył, to 
trafność dalszych zarzutów zażalenia, zależała od oceny, czy przepisy kodeksu 
postępowania cywilnego nie ograniczają możliwości cofnięcia skargi na wpis 
referendarza w księdze wieczystej. Ta czynność procesowa nie jest wnioskiem, 
a zatem nie mogło do niej mieć zastosowanie unormowanie zawarte w art. 512 
k.p.c., tj. jej skuteczność nie zależała od sprzeciwu innych zainteresowanych 
w sprawie, ani szczególne unormowanie zawarte w art. 6265 k.p.c., że jeżeli z treści 
wniosku i dołączonych dokumentów wynika, iż nastąpiła zmiana prawa własności, 
cofnięcie wniosku o wpis tego prawa jest niedopuszczalne. Poza tym skoro ten 
ostatni przepis jest wyjątkiem, to nie powinien być interpretowany w sposób 
rozszerzający, a zatem istnieje podstawa do przyjęcia, że hipoteza normy z niego 
wynikającej obejmuje tylko prawo własności a nie inne prawa w tym hipotekę.

9 
 
 
Cofnięcia skargi na wpis referendarza sądowego w księdze wieczystej nie 
ograniczają ani przepisy rozdziału 6, działu III, tytułu drugiego, księgi drugiej 
kodeksu postępowania cywilnego, ani przepisy ogólne dotyczące postępowania 
nieprocesowego. Takiego wniosku nie można także wywieść z odpowiedniego 
stosowania do tej czynności przepisów o procesie (art. 13 § 2 k.p.c.). 
Generalnie trzeba stwierdzić, że przepisy procesowe nie przewidują kontroli 
sądowej nad cofnięciem środków zaskarżenia. Dał temu wyraz Sąd Najwyższy 
w uchwale z dnia 29 maja 2000 r., III CZP 6/00 (Monitor Prawniczy 2001, nr 1, 
s. 21), kiedy to jeszcze przed wprowadzeniem do systemu prawnego art. 391 § 2 
k.p.c. wyjaśnił, że cofnięcie apelacji nie podlega kontroli sądu. Podzielić zatem 
trzeba pogląd już poprzednio wyrażony przez Sąd Najwyższy, że kwestionowana 
przez skarżącego czynność procesowa cofnięcia przez spółkę „Z. J. " skargi na 
wpis referendarza w księdze wieczystej nie podlega kontroli przez sąd orzekający 
(por. postanowienie z dnia 18 lutego 2011, I CZ 10/11, niepubl.). 
Za przyjętym kierunkiem wykładni przemawia także ograniczona kognicja 
sądu wieczystoksięgowego (art. 6288).  
Ze wskazanych względów zażalenie ulega oddaleniu (art 3941 § 3 k.p.c. 
w zw. z art. 39814 k.p.c.). O kosztach orzeczono na podstawie zasady określonej 
w art. 520 § 1 k.p.c.  
 
 
 
 
 
 
jw