I CZ 161/12

Sygn. akt I CZ 161/12 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 23 maja 2013 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Antoni Górski (przewodniczący) 
SSN Irena Gromska-Szuster 
SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) 
 
 
 
w sprawie z powództwa J. J. 
przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezesa Sądu Okręgowego 
w W. i Prezesa Sądu Apelacyjnego  
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 maja 2013 r., 
zażalenia powoda na postanowienie zawarte w punkcie II  
wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 31 stycznia 2012 r.,  
 
 
 
1) oddala zażalenie, 
2) oddala wniosek pełnomocnika powoda o zasądzenie kosztów 
postępowania zażaleniowego. 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. oddalił apelację powoda 
J. J. oraz zasądził od niego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 
koszty zastępstwa procesowego w  postępowaniu apelacyjnym w kwocie 2700 zł. 
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o  kosztach Sąd wskazał, że obciąża pozwanego 
kosztami postępowania apelacyjnego zgodnie z wynikiem rozstrzygnięcia sporu tj. 
na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. oraz art. 108 ustawy o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych wskazując, że zwolnienie strony od kosztów sądowych nie 
zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi w razie przegrania 
sprawy. 
Powód J. J. wniósł zażalenie od wyżej opisanego rozstrzygnięcia o kosztach 
zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego 
niezastosowanie, jak również obrazę art. 328 § 1 k.p.c. w zw. z  art. 361 k.p.c. W 
uzasadnieniu zażalenia podniesione zostały argumenty dotyczące złej sytuacji 
majątkowej, materialnej i fakt, że powód jest osobą pozbawioną wolności, 
wskazujące na występowanie w sprawie „szczególnie uzasadnionego wypadku”. 
Przesłankę do zastosowania art. 102 k.p.c. skarżący upatrywał ponadto w 
zwolnieniu go przez sądy meriti od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz 
nieprzyznaniu pomocy prawnej z urzędu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie jako niezasadne nie mogło odnieść zamierzonego skutku. 
Zasada słuszności ujęta w treści art. 102 k.p.c. stanowi wyłom od ogólnej 
reguły obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu (art. 98 § 1 k.p.c.), 
dlatego 
ustawodawca 
obwarował 
możliwość 
zastosowania 
pierwszego 
z  wymienionych przepisów „wystąpieniem szczególnie uzasadnionych wypadków”. 
Stąd przepis ten z uwagi na swój szczególny charakter nie może być wykładany 
rozszerzająco (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., 
I  CZ 26/11, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2011 r., 
I  CZ 52/11, niepubl.).  

 
3 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się między innymi, że stan 
majątkowy strony nie stanowi decydującej przesłanki zwolnienia jej od obowiązku 
zwrotu kosztów przeciwnikowi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
29  czerwca 2012 r., sygn. akt I CZ 34/12, niepubl.), a sam fakt zwolnienia strony 
od kosztów sądowych nie może prowadzić do automatycznego uznania, 
iż  zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony” (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I CZ 34/12, niepubl., 
por.  postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010r., sygn. akt I CZ 
112/09, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r., 
sygn. akt II CZ 88/09, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 
2012 r., sygn. akt III CZ 25/12, niepubl.). 
Zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. zależy od swobodnej decyzji sądu 
meriti i związane jest z dyskrecjonalną władzą sędziowską (uznaniem 
sędziowskim). Dlatego w orzecznictwie podkreśla się, że tego typu rozstrzygnięcie 
może być podważone wówczas, gdy jest rażąco niesprawiedliwe, a reguły 
sprawiedliwościowe oczywiście naruszone (por. postanowienie Sądu Najwyższego 
z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I CZ 66/12, niepubl., postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt V CZ 26/12, niepubl., 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012r., sygn. akt III CZ 25/12, 
niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2011 r., sygn. akt 
IV  CZ 136/10, niepubl.). 
Przyjmując, że zasadniczym celem instytucji zwolnienia od kosztów sądowych 
jest zagwarantowanie stronie prawa dostępu do sądu, nie należy jednak tracić 
z  pola widzenia tego, że strona postępowania podejmując decyzję o dalszym 
prowadzeniu sprawy związaną z zaskarżeniem niekorzystnego dla siebie wyroku 
Sądu pierwszej instancji, powinna była uwzględnić możliwość ponoszenia 
konsekwencji procesowych w postaci obowiązku zwrotu kosztów poniesionych 
przez stronę przeciwną, tym bardziej gdy znane już było rozstrzygnięcie Sądu 
pierwszej instancji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2011 r., 
IV CZ 111/11, niepubl.). W rozpoznawanej sprawie powód pomimo niekorzystnego 
dla niego rozstrzygnięcia Sądu I instancji zważył ryzyko kolejnej przegranej 
i  świadomie je podjął. Okoliczność nieprzyznania powodowi pomocy prawnej 

 
4 
z  urzędu pozostaje bez znaczenia dla kwestii rozstrzygnięcia o kosztach 
postępowania. 
W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny należycie uzasadnił zastosowanie 
w 
sprawie 
reguły 
dotyczącej 
obciążenia 
kosztami 
postępowania 
strony 
przegrywającej proces, określonej w art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Sąd Odwoławczy, który 
prawidłowo powołał się też na art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r., o kosztach 
sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594), 
nie był zobowiązany do uzasadniania niezastosowania innych  przepisów – w tym 
art. 102 k.p.c. Zgodnie z brzmieniem art. 328 § 2 k.p.c. w uzasadnieniu orzeczenia 
sąd ma obowiązek zamieścić między innymi wyjaśnienie podstawy prawnej 
orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa, co należy odnosić do konieczności 
przywołania tylko norm zastosowanych w danej sprawie, nie zaś przepisów 
pominiętych. W konkluzji również zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 
361 k.p.c. okazał się niezasadny.  
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 
3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie powoda. 
O kosztach Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie 2) postanowienia na podstawie 
art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 3941 § 3 k.p.c. oraz § 16 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie 
opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa 
kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego 
z  urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) odmawiając przyznania wynagrodzenia 
pełnomocnikowi skarżącego z urzędu ze względu na fakt, że złożony w tym 
zakresie wniosek nie zawierał elementu konstrukcyjnego w postaci oświadczenia, 
że świadczona pomoc prawna nie została opłacona w całości ani w części.