I CZ 155/12

Sygn. akt I CZ 155/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 5 grudnia 2012 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Jan Górowski 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
 
 
 
w sprawie z powództwa H. J. 
przeciwko M. Ł. i J. S. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 5 grudnia 2012 r., 
zażalenia pozwanych na postanowienie o kosztach zawarte  
w punkcie III wyroku Sądu Okręgowego w R. 
z dnia 20 marca 2012 r.,  
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy w R. w punkcie I wyroku z dnia 20 marca 2012 r. oddalił 
apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 25  października 2011 
r., w punkcie II oddalił zażalenie pozwanych na orzeczenie o  kosztach zawarte w 
punkcie VI wyroku Sądu Rejonowego w L., a  w  punkcie III odstąpił od obciążenia 
powódki kosztami postępowania apelacyjnego. Uzasadniając rozstrzygnięcie 
zamieszczone w punkcie III wyroku, Sąd Okręgowy podkreślił, że charakter sprawy 
oraz subiektywne przekonanie powódki o zasadności dochodzonego roszczenia 
przemawiają za odstąpieniem od  obciążenia powódki kosztami postępowania 
apelacyjnego. Sąd Okręgowy miał na względzie okoliczność, że pozwana, 
składając apelację, działała w silnym poczuciu krzywdy, czując się oszukaną treścią 
wydanego orzeczenia wobec sprawowania wieloletniej opieki.  
Pozwani M. Ł. i J. S. wnieśli zażalenie na wymienione rozstrzygnięcie o 
kosztach, zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Niniejsza sprawa dotyczy roszczenia o zapłatę za opiekę sprawowaną przez 
powódkę nad głuchoniemym J. M. Sąd Rejonowy częściowo uwzględnił powództwo 
w stosunku do pozwanego M. M., a oddalił powództwo wobec pozostałych 
pozwanych z tej przyczyny, że powódki nie łączyła z nimi żadna umowa. 
Według art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest 
zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty procesu, do których 
zalicza się – w wypadku strony reprezentowanej przez adwokata – wynagrodzenie, 
jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki 
jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego 
stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.). Wyjątek od tej reguły przewiduje m.in. 
art.  102 k.p.c., realizujący zasadę słuszności, stosownie do którego w wypadkach 
szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko 
część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten pozostawia 
sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, 
jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej 

 
3 
kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 
2007  r., I CZ 110/07, niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” 
należą zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące 
na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania 
poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie 
strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja. Drugie natomiast 
wyznacza 
sytuacja 
majątkowa 
i życiowa 
strony, 
z 
tym 
zastrzeżeniem, 
że  niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową, 
nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia 
pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać 
zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem zasad 
współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 
2011 r., I CZ 26/11, niepubl. oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.). 
W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny, uzasadniając celowość zastosowania art. 102 
k.p.c., wskazał na okoliczności związane z przebiegiem sporu między stronami 
i  procesu. Sąd Najwyższy nie znalazł natomiast podstaw uzasadniających 
zakwestionowanie tej oceny, która w istocie ma charakter dyskrecjonalny. 
Wprawdzie kwestia trafności jego zastosowania co do zasady może być objęta 
kontrolą Sądu wyższego rzędu, niemniej jednak ewentualna zmiana zaskarżonego 
orzeczenia o kosztach powinna następować wyjątkowo (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 165/11, niepubl.). 
Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 w 
związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). 
 
 
 
 
es