I CZ 153/11

Sygn. akt I CZ 153/11 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
 
Dnia 3 lutego 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Jan Górowski (przewodniczący) 
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) 
SSN Marta Romańska 
 
 
w sprawie z wniosku D. M. 
przy uczestnictwie E. P. 
o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie dziecka, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego 2012 r., 
zażalenia uczestniczki postępowania  
na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 29 września 2011 r.,  

 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 29 września 2011 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę 
kasacyjną uczestniczki postępowania od postanowienia tego Sądu z dnia 16 
czerwca 2011 r., oddalającego jej apelację od postanowienia Sądu Rejonowego, 
którym Sąd zmienił swoje postanowienie z dnia 3  listopada 2009 r. w przedmiocie 
wyrażenia zgody zastępującej oświadczenie woli wnioskodawcy w postępowaniu o 
wydanie paszportu małoletniemu A. M. urodz. dnia 2 kwietnia 2007 r., synowi 
wnioskodawcy i  uczestniczki postępowania. 
Sąd Okręgowy stwierdził, że sprawa o zmianę postanowienia w przedmiocie 
wyrażenia 
przez 
sąd 
opiekuńczy 
zgody 
zastępującej oświadczenie 
woli 
jednego  z  rodziców 
w 
postępowaniu 
o 
wydanie 
paszportu 
małoletniemu 
dziecku  jest sprawą podlegającą rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym. 
O  dopuszczalności skargi kasacyjnej w tej sprawie rozstrzyga art. 519 1 § 1 k.p.c., 
zgodnie z którym w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli 
skarga kasacyjna przysługuje tylko w sprawach o przysposobienie oraz o podział 
majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, chyba 
że wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych. 
Uczestniczka jako podstawę wywiedzionej skargi kasacyjnej powołała art. 3981 
k.p.c., lecz przepisu tego nie można stosować odpowiednio w postępowaniu 
nieprocesowym, gdyż przepis szczególny, jakim jest art. 5191 k.p.c., stanowi inaczej 
(art. 13 § 2 k.p.c.). Konkludując Sąd Okręgowy stwierdził, że wniesiona skarga 
kasacyjna ulega odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 398 6 § 2 w związku 
z  art. 13 § 2 k.p.c.). 
W 
zażaleniu 
na 
to 
postanowienie 
uczestniczka 
zarzuciła 
Sądowi 
Okręgowemu naruszenie art. 3986 § 2 w związku z art. 5191 § 1 i 2 k.p.c. przez 
przyjęcie, że sprawa o zmianę postanowienia w przedmiocie wyrażenia przez sąd 
zgody zastępującej oświadczenie woli jednego z rodziców w postępowaniu 
o  wydanie dziecku paszportu jest sprawą z zakresu prawa rodzinnego, 
opiekuńczego i kurateli, a nie sprawą z zakresu prawa osobowego, w której – 

 
3 
zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c. – przysługuje skarga kasacyjna. W konkluzji żaląca 
wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach 
paszportowych (Dz.U. Nr 143, poz. 1027 ze zm. – dalej: „u.d.p.”), paszport może 
być wydany małoletniemu, który ukończył 5 lat (ust. 1); na żądanie rodziców 
paszport może być wydany małoletniemu, który nie ukończył 5 lat (ust. 2). Wniosek 
o wydanie dokumentu paszportowego osobie małoletniej składają rodzice lub 
ustanowieni przez sąd opiekunowie albo jeden z rodziców lub ustanowionych przez 
sąd opiekunów wraz z pisemną zgodą drugiego z rodziców lub ustanowionego 
przez sąd opiekuna, poświadczoną za zgodność podpisu przez organ paszportowy 
lub notariusza (art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p.). Przy składaniu wniosku o wydanie 
paszportu małoletniemu, o którym mowa w art. 21 ust. 2, jest wymagana jego 
obecność (art. 13 ust. 3 u.d.p.). 
Z przytoczonych unormowań wynika, że w sytuacji, w której władza 
rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, złożenie wniosku o wydanie paszportu 
małoletniemu dziecku wymaga ich wspólnego, zgodnego działania. Podjęcie 
decyzji w kwestii wystąpienia z takim wnioskiem należy do istotnych spraw dziecka, 
o których rodzice rozstrzygają wspólnie, natomiast w braku porozumienia między 
nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy na podstawie art. 97 § 2 k.r.o. Sprawy takie 
podlegają rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym (art. 582 k.p.c.), a wydane 
w tym postępowaniu postanowienie sądu opiekuńczego rozstrzygające o istotnej 
sprawie dziecka zastępuje porozumienie rodziców. 
Nie ulega zatem wątpliwości, że sprawa o wyrażenie przez sąd opiekuńczy 
zgody zastępującej oświadczenie woli jednego z rodziców w postępowaniu 
o  wydanie paszportu małoletniemu dziecku jest sprawą z zakresu prawa 
opiekuńczego, w której skarga kasacyjna nie przysługuje (art. 5191 § 2 k.p.c.). 
Nie można podzielić zapatrywania żalącej, że tego rodzaju sprawa należy do 
kategorii spraw z zakresu prawa osobowego w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. Za 
taką kwalifikacją nie przemawia ani samo nawiązanie do regulacji pozakodeksowej, 
zawartej w ustawie z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych, ani 

 
4 
okoliczność, że zgoda sądu opiekuńczego prowadzi do uzyskania przez 
małoletniego dokumentu urzędowego, który „upoważnia go do swobodnego 
przemieszczania się do krajów trzecich, bez konieczności uzyskiwania pozwoleń 
lub orzeczeń w tym zakresie”. 
Żaląca ma rację twierdząc, że sprawami z zakresu prawa osobowego są nie 
tylko sprawy wymienione w dziale I tytułu II księgi drugiej części pierwszej kodeksu 
postępowania cywilnego, do których należą sprawy o uznanie za zmarłego, 
o  stwierdzenie zgonu i o ubezwłasnowolnienie, lecz także sprawy normowane 
poza tym kodeksem. To trafne spostrzeżenie nie oznacza jednak, że sprawa 
o  wyrażenie przez sąd opiekuńczy zgody zastępującej oświadczenie woli jednego 
z rodziców w postępowaniu o wydanie paszportu małoletniemu dziecku może być 
uznana za sprawę z zakresu prawa osobowego. 
Prawo osobowe jest działem prawa cywilnego, które zajmuje się osobami 
fizycznymi i osobami prawnymi, ich statusem, zdolnością prawną oraz zdolnością 
do czynności prawnych, a ponadto chroni dobra osobiste w ujęciu art. 23, 34 i 43 
k.c. W sprawie o wyrażenie zgody zastępującej oświadczenie woli jednego 
z  rodziców w postępowaniu o wydanie paszportu chodzi natomiast jedynie 
o  rozstrzygnięcie o istotnej sprawie małoletniego dziecka, jaką jest uzyskanie 
dokumentu uprawniającego do wyjazdu za granicę. Uzyskanie paszportu nie 
wpływa na zdolność prawną lub zdolność do czynności prawnych małoletniego, na 
jego obywatelstwo, stan cywilny ani na ochronę dóbr osobistych. Nie tworzy też 
samodzielnego uprawnienia do swobodnego przemieszczania się do krajów 
trzecich, z którego małoletni przed ukończeniem pięciu lat nie mógłby notabene 
korzystać samodzielnie. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w związku 
z  art.3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw.