I CZ 148/12

Sygn. akt I CZ 148/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 5 grudnia 2012 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Jan Górowski (sprawozdawca) 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
 
 
 
w sprawie z wniosku Z. W. i innych  
przy uczestnictwie J. L.-B. i innych  
o ustanowienie drogi koniecznej, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 5 grudnia 2012 r., 
zażalenia uczestnika F. L.-B.  
na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 28 lutego 2012 r., w zakresie dotyczącym kosztów, 
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
 
2 
Postanowieniem z dnia 28 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy, na skutek apelacji 
uczestnika m. W. od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 11 stycznia 2010 r. w 
sprawie z wniosku Z. W. i innych o  ustanowienie drogi koniecznej oddalił apelację i 
zasądził od uczestnika F. L. – B. na rzecz na Z. W. i C. W. solidarnie kwotę 120 zł  i 
na rzecz E. P. i D. P. solidarnie kwotę 120  zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania 
w instancji odwoławczej. 
Zażalenie na postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego wniósł 
uczestnik F. L. – B., zarzucając obrazę przepisów postępowania, tj. art. 102 w zw. z 
art. 13 § 2 k.p.c. przez jego niezastosowanie, art. 520 § 3 k.p.c. na skutek jego 
niewłaściwego zastosowania; art. 520 § 1 k.p.c. w wyniku jego niezastosowania 
oraz art. 361 w zw. z art. 328 § 2  w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w  następstwie ich 
niezastosowania, polegającego na nieuzasadnieniu przyczyn obciążenia uczestnika 
kosztami postępowania odwoławczego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W literaturze i w judykaturze wyjaśniono, że w sprawie  o ustanowienie 
służebności drogi koniecznej, ze względu na to, że zainteresowani nie mają 
wspólnych interesów, nie stosuje się w zasadzie art. 520 § 1 k.p.c. 
(por.  postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10, 
OSNC 2011, nr 7-8, poz. 88). 
Wykładnia zawartego w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. pojęcia sprzeczności interesów 
może budzić wątpliwości. Skoro jednak przepis ten odnosi się do rozliczenia 
kosztów pomiędzy uczestnikami, tj. osobami, których praw dotyczy wynik 
postępowania (art. 510 § 1 k.p.c.), to reguły wykładni systemowej i  logicznej 
pozwalają przyjąć, że sprzeczność interesów zachodzi wtedy, gdy postanowienie 
kończące postępowanie w sprawie może wywrzeć  wpływ dla jednych 
zainteresowanych na zwiększenie, a dla innych na zmniejszenie sfery ich 
uprawnień, np. w sprawie o ustanowienie drogi pomiędzy występującym z takim 
wnioskiem a właścicielem nieruchomości, która ma zostać obciążona służebnością 
gruntową.  
Sprzeczność interesów pomiędzy uczestnikami daje sądowi możliwość 
włożenia na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, 

 
 
3 
obowiązku 
zwrotu 
kosztów 
postępowania 
poniesionych 
przez 
innego 
zainteresowanego (art. 520 § 3 k.p.c. zd. 1 k.p.c.). Regulacja ta zbliża się 
w  pewnym sensie do unormowania zawartego w art. 98 § 1 k.p.c., 
gdyż  ustawodawca 
musiał 
uwzględnić 
niebudzący 
wątpliwości 
fakt, 
że  niejednokrotnie pomiędzy uczestnikami postępowania nieprocesowego toczą 
się spory i wtedy w pewnym sensie upodabnia się ono do  procesu, w którym 
można  usytuować   poszczególnych   zainteresowanych   w   pozycji   wygrywający 
- przegrywający (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 1960 r., 
I  CR 640/60, OSN 1961, nr 4, poz. 109). 
Należy jednak podkreślić, że sytuacja w postępowaniu nieprocesowym jest 
inna niż w procesie, w którym przegranie sprawy z reguły wywołuje skutek 
w  postaci obowiązku zwrotu kosztów. Wynika to wprost z zawartego w art. 520 § 2 
i 3 k.p.c. wyrażenia „sąd może”. W postępowaniu nieprocesowym sąd ma więc 
możliwość oceny, czy rodzaj sprawy, jej okoliczności, wątpliwość występujących 
w  niej zagadnień prawnych czyniły i w jakim zakresie  nietrafność, lub nawet 
oczywistą niesłuszność stanowiska któregoś z uczestników w tym sensie 
„przegrywającego sprawę” i w zależności od tej oceny  odmówić zasądzenia, albo 
zasądzić zwrot kosztów. Rozwiązanie to jest elastyczne i uwzględnia różnorodność 
spraw rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym. W procesie tymczasem 
muszą istnieć dopiero „wypadki szczególnie uzasadnione” (art. 102 k.p.c.), a więc 
występujące sporadycznie, aby stronę przegrywającą sąd mógł zwolnić całkowicie 
lub częściowo od obciążenia jej zwrotem kosztów. Choć przegrywającym sprawę 
w  rozumieniu art. 520 § 3 k.p.c. jest ten uczestnik, którego wnioski zostały 
oddalone lub odrzucone, to nie w każdym wypadku nieuwzględnienia środka 
zaskarżenia istnieje podstawa do zasądzenia od występującego z nim na rzecz 
uczestników wnoszących o jego nieuwzględnienie kosztów postępowania 
związanych z jego rozpoznaniem.  
Zażalenie jest uzasadnione, gdyż Sąd drugiej instancji, oddalając apelację 
wniesioną przez uczestnika F.L . – B., skoro nie wchodziły w  rachubę przesłanki do 
zastosowania zasady określonej w art. 520 § 1 k.p.c., powinien był uzasadnić 
zastosowanie wyjątku przewidzianego w art. 520 § 3 k.p.c. Sąd Okręgowy tego nie 
dokonał w zaskarżonym postanowieniu, naruszając art. 328 § 2 w zw. z art. 13 § 2 

 
 
4 
k.p.c. (por. postanowienie SN z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 1/12, nie publ.). W 
takiej sytuacji treść uzasadnienia orzeczenia Sądu drugiej instancji uniemożliwia 
przeprowadzenie oceny podjętego rozstrzygnięcia (por.  postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., V CZ 7/10, OSNC – ZD 2010, nr D, poz. 
104). 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 
§  3 uwzględnił zażalenie i orzekł jak w sentencji postanowienia.