I CZ 139/07

Sygn. akt I CZ 139/07 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 4 lipca 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Jan Górowski 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
 
w sprawie ze skargi A. L. o wznowienie postępowania 
w sprawie z wniosku M. D.-G. 
przy uczestnictwie A. L. 
o uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku Sądu Polubownego, 
zakończonej prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 28 września 2006 r.,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 4 lipca 2008 r., 
zażalenia skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26 września 
2007 r.,  
 
 
odrzuca zażalenie i zasądza od skarżącego A. L. na rzecz 
wnioskodawczyni M. D.-G. kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł 
tytułem kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
 
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 września 2007 r. Sąd Apelacyjny 
odrzucił skargę A. L. o wznowienie postępowania  zakończonego postanowieniem 
tego Sądu z dnia 28 września 2006 r. oddalającym zażalenie skarżącego na 
postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 9  czerwca 2006 r. o uznaniu i 
stwierdzeniu wykonalności wyroku Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie 
Gospodarczej z dnia 24 kwietnia 2006 r. W  uzasadnieniu swego postanowienia 
Sąd Apelacyjny wskazał, że przepisy art. 1212 – 1217 k.p.c. regulujące 
postępowanie o uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego nie 
zawierają szczególnego postanowienia w  przedmiocie dopuszczalności skargi o 
wznowienie postępowania. Według zaś art. 403 § 2 k.p.c., podstawą skargi o 
wznowienie  nie może być, na co powołuje się skarżący, wykrycie orzeczenia 
innego sądu, które zostało wydane już po uprawomocnieniu się orzeczenia 
kończącego postępowanie, do którego odnosi się skarga. Orzeczeniem tym był 
wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 25  stycznia 2007 r. oddalający powództwo o 
stwierdzenie nieważności uchwały, wydany w sprawie, w której skarżący brał udział 
jako interwenient uboczny.  
 
W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Rozważania należy rozpocząć od ustalenia, czy zażalenie na postanowienie 
Sądu Apelacyjnego wniesione przez skarżącego jest w ogóle dopuszczalne, gdyż 
negatywne rozstrzygnięcie tej kwestii przesądza o braku możliwości jego 
merytorycznego rozpoznania. 
Orzeczenia, od których przysługuje zażalenie  zostały wskazane w art. 394 
§ 1 oraz w art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. W okolicznościach niniejszej sprawy 
postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania zostało wydane 
przez sąd, który rozpoznawał sprawę w drugiej instancji. W orzecznictwie Sądu 
Najwyższego dominuje zaś zapatrywanie, że odrzucenie skargi przez ten sąd, jako 
właściwy do wznowienia na podstawie art. 405 k.p.c. nie oznacza, iż wydane w tym 
zakresie postanowienie jest postanowieniem sądu pierwszej instancji, chociażby 
orzekał on co do dopuszczalności wznowienia postępowania po raz pierwszy. 

 
3 
W efekcie nie może budzić wątpliwości, że zaskarżone postanowienie o odrzuceniu 
skargi o wznowienie postępowania wydane przez sąd drugiej instancji nie podlega 
zaskarżeniu zażaleniem na podstawie art. 394 § 1 w zw. z art. 405 k.p.c., ponieważ 
nie jest postanowieniem sądu pierwszej instancji (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego: z 2 grudnia 1965 r., II CZ 100/65, OSNCP 1966, nr 5, poz. 87; 
z 20 czerwca 1972 r., II CZ 110/72, niepubl.; z 14 grudnia 1978 r., II UZ 3/78, 
niepubl.).  
Oznacza to, że w rachubę może wchodzić jedynie dopuszczalność zażalenia 
na podstawie art. art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. Zgodnie z tymi przepisami, zażalenie do 
Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji 
odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego orzeczenia, a w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna 
także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, 
z  wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981 k.p.c., a także postanowień 
wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej 
instancji.  
Zaskarżone orzeczenie nie jest ani postanowieniem odrzucającym skargę 
kasacyjną lub skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
orzeczenia, ani też postanowieniem wydanym w wyniku rozpoznania zażalenia na 
postanowienie sądu pierwszej instancji. Jest natomiast postanowieniem kończącym 
postępowanie w sprawie, dlatego też powstaje potrzeba ustalenia w pierwszej 
kolejności, czy postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26 września 2007 r. 
o  odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w przedmiocie uznania 
i stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego zostało wydane w sprawie, 
w której dopuszczalna jest skarga kasacyjna. Należy przy tym jednocześnie 
uwzględnić założenie, że od wydanego przez sąd drugiej instancji rozstrzygnięcia 
co do zasadności skargi o wznowienie postępowania  dopuszczalna jest skarga 
kasacyjna, jeżeli w sprawie, w której wniesiono skargę o wznowienie, 
przysługiwałaby skarga kasacyjna (zob. postanowienia Sądu najwyższego 
z 8 kwietnia 1997 r., I CZ 17/97, niepubl.; z 6 lipca 2000 r., V CKN 1352/00, 
niepubl.; z 30 października 2000 r., II CZ 111/02, niepubl.). W rezultacie dla oceny 
dopuszczalności wniesionego zażalenia konieczne jest ustalenie, czy od 

 
4 
postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 28 września 2006 r. w oddalającego 
zażalenie na postanowienie w przedmiocie uznania i stwierdzenia wykonalności 
wyroku sądu polubownego przysługiwała skarga kasacyjna.  
Należy podkreślić, że po zmianach, jakie przyniosła ustawa z dnia 28 lipca 
2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 178, 
poz. 1478) wprowadzająca nową regulację sądownictwa polubownego jako część 
piątą kodeksu (art. 1154-1217 k.p.c.), zagadnienie dopuszczalności skargi 
kasacyjnej od orzeczenia sądu drugiej instancji w przedmiocie uznania lub 
stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądu polubownego nie była jeszcze 
przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego.  
Na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego w orzecznictwie 
przyjmowano natomiast, że dopuszczalność skargi kasacyjnej (kasacji) zależy od 
tego, czy orzeczenie w przedmiocie uznania lub stwierdzenia wykonalności sądu 
polubownego odnosiło się do orzeczenia wydanego w Polsce, czy też za granicą. 
W postanowieniu z dnia 22 września 1999 r., I CKN 654/99 (OSNC 2000, nr 3, 
poz. 61) wyrażono pogląd, że postanowienie sądu drugiej instancji oddalające 
zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji co do stwierdzenia 
wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce lub ugody zawartej 
przed takim sądem nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie 
w rozumieniu dawnego 392 k.p.c., gdyż w stosunku do wyroku sądu polubownego 
złożona może być skarga o jego uchylenie, która jest szczególnym środkiem 
nadzoru sądu państwowego nad sądem polubownym i której podstawy pochłaniają 
podstawy odmowy stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego.  
Jednocześnie stwierdzono, że kasacja jest dopuszczalna od postanowienia sądu 
drugiej instancji co do stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego 
wydanego za granicą. Istotna różnica polega nie tylko na szczególnym charakterze 
obu postępowań, w tym zwłaszcza postępowania, w wyniku którego wyrok 
zagranicznego sądu polubownego uzyskuje byt w polskim porządku prawnym, lecz 
przede wszystkim na tym, że wyrok arbitrażowy wydany za granicą nie może być 
wzruszony w Polsce w drodze skargi o jego uchylenie (por. także postanowienie 
Sądu Najwyższego z 9 lutego 1999 r., I CKN 887/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 172 

 
5 
oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 13 października 2004 r., I CZ 102/04, 
niepubl.). Pogląd ten był na ogół zaakceptowany również w doktrynie.  
W ocenie Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszym składzie, pogląd 
ten należy również podtrzymać na gruncie obecnie obowiązującego stanu 
prawnego. Wbrew wyrażanym niekiedy w literaturze poglądom należy stwierdzić, 
że analiza obecnej regulacji części piątej kodeksu postępowania cywilnego 
wzmacnia 
wręcz 
argumenty 
przemawiające 
za 
przyjmowanym 
dotąd 
zróżnicowaniem w zakresie dopuszczalności skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu 
drugiej instancji w przedmiocie uznania lub stwierdzenia wykonalności wyroku sądu 
arbitrażowego wydanego w kraju oraz za granicą. 
W pierwszej kolejności wypada zauważyć, że w związku z brakiem regulacji 
kwestii dopuszczalności skargi kasacyjnej wśród przepisów części piątej kodeksu  
postępowania cywilnego właściwe do jego oceny są przepisy części pierwszej, 
księgi pierwszej, regulujące postępowanie procesowe, przy czym chodzi tu przepisy 
ogólne o procesie, z wyłączeniem przepisów o postępowaniach odrębnych (art. 13 
§ 2 k.p.c.). Stosowanie tej reguły w innych postępowaniach, w tym w postępowaniu 
o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu arbitrażowego oznacza, że 
według art. 3981 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. skarga kasacyjna jest dopuszczalna 
od prawomocnych orzeczeń wydanych przez sąd drugiej instancji, które 
rozstrzygają o przedmiocie danego postępowania albo dotyczą odrzucenia wniosku 
wszczynającego to postępowanie lub je umarzającego, jeżeli dany rodzaj 
postępowania może być uznany za „odpowiednik” postępowania w sprawie, którym 
jest proces.  
Zgodnie z art. 1212 § 1 k.p.c., wyrok sądu polubownego lub ugoda przed 
nim zawarta mają moc prawną na równi z wyrokiem sądu lub ugodą zawartą przed 
sądem po ich uznaniu przez sąd albo po stwierdzeniu przez sąd ich wykonalności.  
Bez wątpienia więc postępowanie o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku 
sądu arbitrażowego ma istotne znaczenie, skoro stanowi ono nieodzowny warunek 
uzyskania mocy prawnej przez orzeczenie sądu polubownego. Należy jednak 
podkreślić, że obecnie obowiązujące przepisy wyraźnie różnicują wyroki sądów 

 
6 
polubownych (oraz ugody zawarte przed takimi sądami) ze względu na to, czy 
zostały wydane (zawarte) w Polsce, czy też za granicą.  
Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego przed polskim sądem 
państwowym może zostać skierowana tylko w stosunku do wyroku sądu 
polubownego wydanego w Polsce (por. art. 1205 § 1 k.p.c.), co implikuje wniosek, 
że chodzi o sytuację, w której także miejsce postępowania przed sądem 
polubownym znajdowało się w Polsce (art. 1155 § 2 k.p.c.). Odmienny jest 
w  związku z tym także zakres kognicji sądu orzekającego o uznaniu lub 
stwierdzeniu wykonalności, w zależności od tego, czy chodzi o wyrok sądu 
polubownego wydany w Polsce lub ugodę zawartą przed takim sądem w Polsce, 
czy też o wyrok sądu polubownego, który został wydany za granicą, lub ugodę, 
którą zawarto za granicą. W wypadku wyroku sądu polubownego wydanego 
w Polsce lub ugody zawartej przed takim sądem w Polsce, sąd kontroluje jedynie, 
czy według przepisów kodeksu postępowania cywilnego spór mógł być poddany 
pod rozstrzygnięcie sądu polubownego lub też, czy uznanie lub wykonanie wyroku 
sądu 
polubownego 
lub 
ugody 
przed 
nim 
zawartej 
byłoby 
sprzeczne 
z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula 
porządku publicznego – art. 1214 § 3 k.p.c.). Przesłanki te nie są jednak badane, 
jeżeli wcześniej skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego została przez sąd 
państwowy prawomocnie oddalona (art. 1217 k.p.c.).  
Inaczej rzecz się przedstawia przy orzekaniu o uznaniu lub stwierdzeniu 
wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej 
przed takim sądem za granicą. Przesłanki, które są wówczas dodatkowo badane 
(por. art. 1215 § 2 k.p.c.) są częściowo zbieżne z podstawami skargi o uchylenie 
wyroku sądu polubownego uwzględnianymi na zarzut skarżącego (por. art. 1206 
§ 1 pkt 1-4 k.p.c.), a częściowo nawiązują do sytuacji wyroku sądu polubownego 
w państwie jego pochodzenia, tj. państwie, w którym lub według prawa którego 
wyrok został wydany (art. 1215 § 2 pkt 5 k.p.c.). 
Poczynione spostrzeżenia pozwalają stwierdzić, że charakter postępowania 
o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody 
zawartej przed takim sądem nie jest jednolity i należy inaczej go oceniać 

 
7 
w zależności od tego, czy postępowanie ma za przedmiot wyrok sądu polubownego 
wydany w Polsce lub ugodę zawartą w Polsce, czy też wyrok sądu polubownego 
wydany za granicą lub ugodę zawartą przed takim sądem za granicą. W pierwszym 
wypadku jest to postępowanie pomocnicze, gdyż jest prowadzone w sytuacji, 
w  której wyrok sądu polubownego został wydany w Polsce (ugoda przed tym 
sądem została zawarta w Polsce), co oznacza, że postępowanie przed sądem 
polubownym było zlokalizowane (w sensie prawnym) w Polsce. Funkcja 
postępowania o uznanie lub stwierdzenie wykonalności jest wówczas ograniczona 
do zapewnienia skuteczności wyniku postępowania w sprawie przez zrównanie 
wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce lub ugody zawartej przed tym 
sądem w Polsce z wyrokiem sądu państwowego lub ugodą zawartą przed takim 
sądem, a wypadku, gdy wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta ma 
być podstawą egzekucji – do umożliwienia prowadzenia egzekucji na podstawie 
tych tytułów. Element kontroli, który występuje w tym postępowaniu (art. 1214 § 3 
k.p.c.), tej oceny nie zmienia, tym bardziej, że w pewnych okolicznościach kontrola 
może mieć charakter ograniczony i nie obejmować podstaw przewidzianych w art. 
1214 § 3 k.p.c. (por. art. 1217 k.p.c.).  
Odmiennie zagadnienie przedstawia się w wypadku postępowania o uznanie 
lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub 
ugody zawartej przed takim sądem za granicą (zob. uzasadnienie postanowienia 
Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2007 r., I CSK 330/06, OSNC 2007, nr 12, poz. 
185). W takim wypadku postępowanie to pełni znacznie dalej idące funkcje, gdyż 
w sytuacji, w której postępowanie przed sądem polubownym było zlokalizowane za 
granicą i wyrok sądu polubownego został wydany za granicą lub ugoda przed tym 
sądem została zawarta za granicą, można mówić o tym, że postępowanie o uznanie 
lub stwierdzenie wykonalności pozwala osiągnąć skutki prawne równoznaczne 
z tymi, które istnieją, gdy postępowanie przed sądem polubownym jest zlokalizowane 
w kraju i tu zostaje wydany wyrok lub zawarta zostaje ugoda. Postępowanie to nie 
ogranicza się więc do funkcji, które spełnia postępowanie o uznanie lub 
stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce lub 
ugody zawartej przed tym sądem w Polsce. W efekcie nie można postępowania 
o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za 

 
8 
granicą lub ugody zawartej przed takim sądem za granicą sprowadzać do roli 
postępowania o charakterze pomocniczym, jak to jest w wypadku postępowania 
o  uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego 
w Polsce lub ugody zawartej przed tym sądem w Polsce. Potwierdza ten wniosek 
szerszy zakres kontroli wyroku lub ugody przez sąd państwowy w wypadku wyroku 
sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed takim sądem za 
granicą. Z tych względów postępowanie o uznanie lub stwierdzenie wykonalności 
wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed takim 
sądem za granicą powinno być traktowane jako „odpowiednik” postępowania 
w sprawie. 
Przenosząc wyżej zaprezentowane wywody na realia rozpoznawanej sprawy 
należy uznać, że skarga kasacyjna od prawomocnego postanowienia Sądu 
Apelacyjnego z dnia 28 września 2006 r. oddalającego zażalenie skarżącego na 
postanowienie w przedmiocie uznania i stwierdzenia wykonalności wyroku sądu 
polubownego wydanego w Polsce nie była dopuszczalna. Tym samym 
niedopuszczalna byłaby także skarga kasacyjna od orzeczenia wydanego w wyniku 
rozpoznania wniesionej przez skarżącego skargi o wznowienie postępowania 
w sprawie.  
W rezultacie należy przyjąć, że na podstawie art. 3941 § 2 w zw. z art. 13 § 2 
k.p.c. nie jest dopuszczalne zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie 
sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawie 
o  uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego 
w Polsce lub ugody zawartej przed takim sądem w Polsce.  
 
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy odrzucił zażalenie jako 
niedopuszczalne (art. 3941 § 3 w zw. z art. 397 § 2 i art. 373 k.p.c.).  
O kosztach postępowania zażaleniowego Sąd Najwyższy orzekł na 
podstawie art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.   
 
 
eb