I CZ 101/11

Sygn. akt I CZ 101/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 28 października 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Józef Frąckowiak 
SSN Bogumiła Ustjanicz 
 
 
w sprawie z powództwa J. K., H. K.,  
K. K. i G. K. 
przeciwko Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w W. 
o ustanowienie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 28 października 2011 r., 
zażalenia powodów na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie 2 
wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 lutego 2011 r.,  
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje w tym zakresie 
sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i 
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego przed 
Sądem Najwyższym. 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z dnia 23 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił oparte na treści art. 
1714, 49, 491  ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych 
(tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm. wymienianej dalej jako 
u.s.m.) powództwo J. K., R. K., K. K. i H. K. skierowane przeciwko Śródmiejskiej 
Spółdzielni Mieszkaniowej o ustanowienie na ich rzecz odrębnej własności 
nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem – domem jednorodzinnym 
położonej w W. na działce gruntu wchodzącej w skład nieruchomości, dla której 
Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz ustanowienie na ich rzecz 
odrębnej własności garażu na dwa samochodu położonego na tej nieruchomości. 
     Sąd Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 9 lutego 2011 r. oddalił apelację 
powodów wniesioną od wyroku sądu pierwszej instancji  zasądził jednocześnie od 
powodów na rzecz pozwanej kwotę 5.400 złotych tytułem zwrotu kosztów 
postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko sądu pierwszej 
instancji, że powodowie nie sformułowali roszczenia w sposób umożliwiający 
dokonanie subsumcji przedstawionego przez nich stanu faktycznego pod normę 
art. 491 u.s.m. Poza tym, w ocenie sądu, powodowie domagali się ustanowienia 
nieistniejącego 
w 
systemie 
prawa 
cywilnego 
prawa 
odrębnej 
własności 
nieruchomości gruntowej prawa a w zakresie dotyczącym ustanowienia odrębnej 
własności garażu nie sprecyzowali dostatecznie roszczenia.  
   Powodowie wnieśli zażalenie na zawarte w wyroku sądu drugiej instancji 
orzeczenie o kosztach postępowania. Podnieśli w nim, że zgodnie z treścią art. 491 
u.s.m. 
koszty 
postępowania 
w 
niniejszej 
sprawie 
pokrywa 
spółdzielnia. 
Na  tej  podstawie domagali się zmiany zaskarżonego postanowienia przez 
oddalenie wniosku pozwanej o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania 
apelacyjnego ewentualnie o uchylenie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu a także wnieśli o zasądzenie na ich 
rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  

 
3 
Artykuł 491 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach 
mieszkaniowych, dodany ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy 
o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 
07.125.873), w mającym zastosowanie w sprawie brzmieniu (art. 5 ust. 4 ustawy 
z dnia 18 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych… 
Dz. U. Nr 223, poz. 1779) stanowił, że: "Osoba, która na podstawie ustawy może 
żądać ustanowienia prawa odrębnej własności lokalu, w razie bezczynności 
spółdzielni może wystąpić do sądu z powództwem na podstawie art. 64 Kodeksu 
cywilnego w związku z art. 1047 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. 
Pozew wolny jest od opłaty sądowej, zaś koszty postępowania sądowego pokrywa 
spółdzielnia".  Przepis ten, na którym powodowie opierali swoje roszczenia, nie 
tylko przyznaje legitymację do wytoczenia powództwa przeciwko spółdzielni 
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie ustanowienia 
odrębnej własności lokalu, ale także wprowadza istotne wyjątki od zasad 
rządzących problematyką kosztów procesu. Jak trafnie przyjął Sąd Najwyższy 
w postanowieniu z dnia 3 lutego 2010 r., II CZ 90/09, OSNC-ZD 2010/3/95), 
pomimo użycia w tym przepisie określenie "koszty postępowania sądowego" 
w istocie oznacza "koszty procesu", a zatem obejmują one zarówno koszty sądowe 
jak i koszty zastępstwa procesowego. W ten sam sposób zostały określone 
obowiązki spółdzielni w znowelizowanym art. 491 ustawy o spółdzielniach 
mieszkaniowych (art. 1 pkt 6 i ustawy z dnia 18 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy 
o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw Dz. U. Nr 
223, poz. 1779, która weszła w życie dnia 30 grudnia 2009 r. - art. 8). Nałożenie na 
spółdzielnię obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego stanowi  
odstępstwo od wynikającej z art. 98 k.p.c. zasady odpowiedzialności za wynik 
procesu, która oznacza, że strona, która sprawę przegrała, zobowiązana jest 
zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu.  
Taką samą treść normatywną, chociaż bardziej precyzyjnie, wyraża art. 491 
u.s.m. w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 18 grudnia 2009 r. o zmianie 
ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw 
(Dz. U. Nr 223, poz. 1779), obowiązującym od dnia 30 grudnia 2009 r., który 
przewiduje, że koszty sądowe oraz koszty zastępstwa procesowego w sprawie 

 
4 
wytoczonej na podstawie art. 64 k.c. w związku z art. 1047 § 1 k.p.c. w razie 
bezczynności spółdzielni przez osobę, której z mocy ustawy o spółdzielniach 
mieszkaniowych przysługuje roszczenie o ustanowienie odrębnej własności lokalu, 
pokrywa spółdzielnia. Użyte w art. 491 u.s.m. określenie "w razie bezczynności 
spółdzielni" jest na tyle pojemne, że obejmuje każdą postać bezczynności, czyli 
zamierzenia podjęcia przez organ wykonawczy spółdzielni czynności niezbędnych 
do wyodrębnienia lokalu i przeniesienia jego własności na uprawnionego. 
Dotyczy to także czynności, o których mowa w art. 41 i 42 ustawy (tak Sąd 
Najwyższy w wyroku z dnia 20 maja 2009 r., I CSK 379/08, nie publ.; zob. też 
wyrok z dnia 10 grudnia 2009 r. III CSK 110/09, nie publ.) . 
Rozstrzygając zatem w sprawie z powództwa osoby, o której mowa w art. 
491 u.s.m., bez względu na jej wynik należy mieć na względzie, że koszty 
poniesione przez strony pokrywa pozwana spółdzielnia.  
Do tych okoliczności nie odniósł się sąd drugiej instancji przy rozstrzyganiu 
o kosztach postępowania apelacyjnego i to pomimo powoływania się przez 
powodów, zarówno w pozwie jak i apelacji, na wynikające z art. 491 u.s.m. 
konsekwencje w zakresie ponoszenia opłat sądowych oraz rozliczenia kosztów 
procesu. Warto także zwrócić uwagę, że odstąpienie wobec powodów 
od obowiązku uiszczenia opłaty od pozwu i apelacji, nie obciążenie ich kosztami 
procesu za pierwszą instancję wskazują na respektowanie w dotychczasowym 
postępowaniu szczególnej regulacji zawartej w art. 491 u.s.m. 
Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 zd. 1 k.p.c. w związku 
z art. 3941 § 3 k.p.c. postanowił jak wyżej.