I CSKP 13/21

Sąd Najwyższy2021-01-14
SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy
zamówienia publicznespłata należnościustawa specustawawierzytelnośćpostępowanie upadłościoweSąd NajwyższyGDDKiApodwykonawcazaliczka

Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego w sprawie o zapłatę, uznając, że błędnie zinterpretowano przepisy dotyczące spłaty należności przedsiębiorców z zamówień publicznych, co doprowadziło do pokrzywdzenia powódki.

Sprawa dotyczyła powództwa o zapłatę skierowanego przeciwko Skarbowi Państwa - Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad, w związku z niezaspokojonymi należnościami przedsiębiorcy (Spółki "R.") z realizacji zamówienia publicznego. Powódka, jako dostawca materiałów, zgłosiła swoją wierzytelność, otrzymała zaliczkę, ale ostateczna kwota spłaty okazała się niższa niż oczekiwana z powodu sposobu uwzględnienia zaliczki i listy wierzytelności. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że Skarb Państwa działał zgodnie z ustawą "specustawa". Sąd Najwyższy uchylił wyrok, stwierdzając, że błędna wykładnia przepisów ustawy doprowadziła do pokrzywdzenia powódki, która powinna otrzymać należność w pełnej wysokości, uwzględniając rzeczywisty stan prawny i faktyczny, a nie tylko formalne dokumenty.

Powódka, G. [...] S.A. w K., dochodziła zapłaty od Skarbu Państwa - Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) w związku z niezaspokojonymi należnościami wynikającymi z umowy handlowej z firmą "R." Sp. z o.o., która realizowała zamówienie publiczne na budowę autostrady. Po ogłoszeniu upadłości "R." Sp. z o.o., powódka zgłosiła swoją wierzytelność. GDDKiA, działając na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 2012 r. o spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wypłaciła powódce zaliczkę, a następnie pozostałą kwotę, jednak obliczona ona została na podstawie listy wierzytelności, która uwzględniała niższą kwotę niż pierwotnie zgłoszona przez powódkę, po odjęciu zaliczki. Sądy obu instancji oddaliły powództwo, uznając, że GDDKiA postąpiła zgodnie z przepisami ustawy, która stanowi wyjątek od ogólnych zasad odpowiedzialności. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uznał ją za zasadną. Sąd Najwyższy stwierdził, że sądy niższych instancji dokonały błędnej, formalistycznej wykładni przepisów ustawy, która doprowadziła do pokrzywdzenia powódki. Podkreślono, że obowiązek spłaty przez Skarb Państwa zależy od istnienia i wysokości zobowiązania wykonawcy wobec przedsiębiorcy, a dokumenty wymagane przez ustawę mają potwierdzać rzeczywistą wysokość należności, a nie stanowić jej samodzielną podstawę. W szczególności, pomniejszenie należności o zaliczkę przy jednoczesnym nieostatecznym charakterze tej zaliczki i uwzględnieniu jej wartości na liście wierzytelności, nie może prowadzić do zmniejszenia należności powódki. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej meritum sprawy i przekazał ją do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Skarga kasacyjna w zakresie postanowienia o sprostowaniu wyroku została odrzucona jako niedopuszczalna.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, błędna wykładnia przepisów ustawy przez sądy niższych instancji doprowadziła do pokrzywdzenia powódki, która powinna otrzymać należność w pełnej wysokości, uwzględniając rzeczywisty stan prawny i faktyczny, a nie tylko formalne dokumenty.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji dokonały formalistycznej wykładni ustawy, która nie uwzględnia celu regulacji i systemu prawa. Pomniejszenie należności o zaliczkę, która nie była ostateczna, przy jednoczesnym uwzględnieniu jej wartości na liście wierzytelności, nie może prowadzić do pokrzywdzenia przedsiębiorcy. Obowiązek spłaty przez Skarb Państwa zależy od istnienia i wysokości zobowiązania wykonawcy, a dokumenty wymagane przez ustawę mają potwierdzać rzeczywistą wysokość należności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Powódka (częściowo)

Strony

NazwaTypRola
G. [...] S.A. w K.spółkapowód
Skarb Państwa - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostradorgan_państwowypozwany

Przepisy (8)

Główne

ustawa art. 7 § ust. 1

Ustawa o spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wynikających z realizacji udzielonych zamówień publicznych

Dokumenty wymagane przez ustawę mają potwierdzać rzeczywistą wysokość należności, a nie stanowić jej samodzielną podstawę. Pomniejszenie należności o zaliczkę przy jednoczesnym nieostatecznym charakterze tej zaliczki i uwzględnieniu jej wartości na liście wierzytelności, nie może prowadzić do pokrzywdzenia przedsiębiorcy.

k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna orzeczenia Sądu Najwyższego o uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

Pomocnicze

ustawa art. 6

Ustawa o spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wynikających z realizacji udzielonych zamówień publicznych

Dotyczy wypłaty zaliczki na rzecz przedsiębiorców.

k.c. art. 647¹

Kodeks cywilny

Wspomniany w kontekście solidarnej odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy, jako odróżnienie od mechanizmu "specustawy".

k.c. art. 366

Kodeks cywilny

Wspomniany w kontekście solidarnej odpowiedzialności.

Prawo upadłościowe art. 256

Ustawa - Prawo upadłościowe

Dotyczy listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.

k.p.c. art. 398³ § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa zarzutów naruszenia prawa materialnego w skardze kasacyjnej.

ustawa art. 32 § ust. 3

Ustawa o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej

Dotyczy zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej RP.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia przepisów ustawy z dnia 28 czerwca 2012 r. przez sądy niższych instancji, która doprowadziła do pokrzywdzenia powódki. Niewłaściwe pomniejszenie należności o zaliczkę, która nie była ostateczna, przy jednoczesnym uwzględnieniu jej wartości na liście wierzytelności. Dokumenty wymagane przez ustawę mają potwierdzać rzeczywistą wysokość należności, a nie stanowić jej samodzielną podstawę.

Odrzucone argumenty

Argumenty sądów niższych instancji o zgodności działań GDDKiA z przepisami ustawy. Stanowisko, że postanowienie o sprostowaniu wyroku jest zaskarżalne skargą kasacyjną.

Godne uwagi sformułowania

Dokonana przez Sądy obu instancji wykładnia ścisła, formalna, a co więcej - nie mająca podstaw w treści przepisu ustawy, pozbawiła Skarżącą możliwości uzyskania należności w znacznej wysokości, mimo jej uznania przez Pozwanego. Zobowiązanie obejmuje bowiem określoną należność, której istnienie i ewentualnie wysokość dokumenty, o których mowa, mają potwierdzać, a nie stanowić jej samodzielną podstawę. Postanowienie o sprostowaniu nie jest zaskarżalne skargą kasacyjną.

Skład orzekający

Kamil Zaradkiewicz

przewodniczący-sprawozdawca

Beata Janiszewska

członek

Joanna Misztal-Konecka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, zwłaszcza w kontekście uwzględniania zaliczek i listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z realizacją zamówień publicznych i upadłością wykonawcy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z ochroną przedsiębiorców w kontekście zamówień publicznych i upadłości wykonawcy, a także pokazuje, jak Sąd Najwyższy koryguje błędne interpretacje sądów niższych instancji.

Sąd Najwyższy: Jak błędna interpretacja prawa pokrzywdziła firmę budowlaną?

Dane finansowe

WPS: 3 501 009,3 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt I CSKP 13/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 stycznia 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Beata Janiszewska
‎
SSN Joanna Misztal-Konecka
w sprawie z powództwa G. […] S.A. w K.
‎
przeciwko Skarbowi Państwa - Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad
‎
o zapłatę,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 14 stycznia 2021 r.,
‎
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
‎
z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt VI ACa […],
I. odrzuca skargę kasacyjną w zakresie pkt I zaskarżonego wyroku,
II. uchyla zaskarżony wyrok w pozostałym zakresie i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w [...] do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w
[…]
wyrokiem z 26 września 2018 r. w sprawie z powództwa G.
[…]
Spółki Akcyjnej w K. (dawniej C.
[…]
S.A. w K.) przeciwko Skarbowi Państwa - Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad o zapłatę na skutek apelacji Powódki od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 22 maja 2018 r. sprostował z urzędu zaskarżony wyrok w ten sposób, że w komparycji i w drugim punkcie sentencji w miejsce słów „C.
[…]
S.A. z siedzibą w K.” wpisał „G.
[…]
Spółki Akcyjnej w K.”, oddalił apelację i zasądził od G.
[…]
Spółki Akcyjnej w K. na rzecz Skarb Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej kwotę 8.100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Wyrokiem z 22 maja 2018 r Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo oraz zasądził od C.
[…]
S.A. w K. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej 14.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Powyższy wyrok zapadł na podstawie poniższych ustaleń faktycznych i prawnych.
Powódka oraz „R.” Sp. z o.o. zawarły 3 kwietnia 2012 r. umowę handlową nr
[…]
, na mocy której Powódka sprzedawała Spółce materiały na budowę autostrady w ramach uzyskanego przez Spółkę zamówienia publicznego dotyczącego budowy odcinka autostrady A[…] węzeł R.-
[…]
- węzeł R. [X.] oraz drogi ekspresowej
[…]
: odcinek węzeł R.-
[…]
- węzeł Ś.. Ponadto Spółka „R.” poddała się egzekucji z aktu notarialnego,  zabezpieczając wierzytelności Powódki wynikające z umowy handlowej nr
[…]
. W dniu 22 sierpnia 2012 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w K. została ogłoszona upadłość Spółki „R.”.
W dniu 11 października 2012 r. Powódka zgłosiła w postępowaniu upadłościowym wierzytelność na łączną kwotę 3.501.009,30 zł (z czego należność główną stanowiła kwota: 3.457.148,20 zł). Ponadto, Powódka wystąpiła do Sądu  z  wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu zabezpieczającemu jej wierzytelności wynikające z umowy handlowej nr
[…]
. Postanowieniem z 6 grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy dla w K. nadał aktowi notarialnemu klauzulę wykonalności. Powodowa Spółka na podstawie aktu notarialnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wystąpiła z roszczeniem o spłatę zadłużenia Spółki „R.” do Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych Autostrad Oddziału w R. (dalej: GDDKiA). W związku ze zgłoszeniem wskazywana przez Powódki należność została przez Pozwanego ujęta na liście, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 czerwca 2012 r. o spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wynikających z realizacji udzielonych zamówień publicznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 227 z późn. zm.; dalej: ustawa). Jednocześnie Powódka została zawiadomiona w piśmie z 28 stycznia 2015 r., że proporcja wypłat należności została ustalona na poziomie 86,52299115141%. Następnie 24 stycznia 2013 r. Pozwany skierował wniosek do wydziału finansowo-księgowego, wskazując na podstawie listy: weryfikacji merytorycznej i formalnoprawnej wniosku przedsiębiorcy w zakresie spłaty niezaspokojonych należności na kontrakcie ”
Budowa autostrady A[…], odc. Węzeł R.-
[…] - węzeł R. [X.] oraz drogi ekspresowej […]: odcinek węzeł R.-
[…] - węzeł Ś.
” oraz oświadczenia o spełnieniu przez przedsiębiorcę wymagań określonych w ustawie, wynikających z realizacji udzielonych zamówień publicznych. Wniósł o wypłatę zaliczki w wysokości 1.479.487,93 zł brutto (wynikającej z należności głównej określonej na kwotę 3.457.148,20 zł). Jednocześnie Pozwany pismami z 20 marca 2013 r. oraz z 5 września 2013 r. informował powoda, że pozostała kwota wierzytelności zostanie wypłacona po sporządzeniu listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.
Pismem z 8 sierpnia 2014 r. Powódka poinformowała syndyka o kwocie otrzymanej od Pozwanego. W związku z powyższą informacją Sędzia komisarz postanowieniem z 9 września 2014 r. umorzył postępowanie w zakresie wierzytelności Powódki co do kwoty wierzytelności w wysokości 1.479.487,93 zł. W uzasadnieniu postanowienia zostało wskazane, że Powódka powyższym pismem cofnęła zgłoszenie wierzytelności w zakresie kwoty 1.479.487,93 zł wobec  zaspokojenia należności wierzyciela w tym zakresie, równocześnie ograniczając  swoje zgłoszenie wierzytelności. Następnie powodowa Spółka mając na uwadze informację Pozwanego przekazaną w piśmie z sierpnia 2014 r., zgodnie z którą dla wypłaty konieczne jest przedstawienie listy wierzytelności z pełną kwotą wierzytelności Powódki, nie pomniejszoną o środki wypłacone dotychczas Powódce w ramach zaliczki, wystąpiła do Sędziego komisarza o zmianę z urzędu listy wierzytelności poprzez ujęcie zabezpieczonej hipotecznie wierzytelności Powódki na liście wierzytelności w kwocie 3.499.777,97 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ujęcie na liście wierzytelności pomniejszonej o wcześniejszą wypłatę doprowadzi do uznania przez Skarb Państwa, że pełną kwotą wierzytelności jest figurująca na liście kwota 2.020.290,04 zł (1.988.660,27 zł należność główna), a nie 3.499.777,97 zł, co doprowadzi do sytuacji wypłacenia znacząco niższej kwoty niż wymagana. Postanowieniem z 26 maja 2015 r. Sędzia komisarz oddalił wniosek. W konsekwencji Pozwany dokonał w dniu 1 lutego 2016 r. wypłaty pozostałej kwoty należności na podstawie przedstawionej mu listy wierzytelności. Dokonując powyższej spłaty, Pozwany kierował się tym, że Powódka zgłosiła do pozwanego należność w wysokości 3.457.148,20 zł, a następnie przedstawił listę wierzytelności „R.” Sp. z o.o. (sygn. akt VIII GUp
[…]
) z   uznaną przez nadzorcę  sądowego wierzytelnością w wysokości 2.020.290,04 zł (kwota główna 1.977.660,27 zł, odsetki 42.629,77 zł). Wartość ta stanowiła różnicę między pierwotnie zgłoszoną należnością, a kwotą, co do której Sędzia komisarz umorzył postępowanie. W związku z tym na podstawie wartości uwzględnionych na liście wierzytelności Powódce wypłacono należność w wysokości 231.642,89 zł. Należność do wypłaty obliczono w następujący sposób: [1.977.660,27 zł (kwota główna) x 86,52299115141%] - 1.479.487,9 zł (zaliczka) = 231 642,89 zł.
W świetle tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, iż powództwo w sprawie niniejszej nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na fakt, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie nie przesądza o braku zasadności dochodzonych przez stronę powodową roszczeń powstałych w wyniku współpracy podjętej ze Spółką „R.”, jednakże nie mogło zostać uwzględnione w stosunku do Pozwanego na podstawie przepisów ustawy. Zgodnie z ustawą, spłata niezaspokojonych należności przedsiębiorcy nie stanowi przejawu solidarnej odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy, jak to ma miejsce w przypadku regulacji zawartej w Kodeksie cywilnym (art. 647
1
k.c. w zw. z art. 366 k.c.). Przedmiotowa spłata jest spłatą należności zgłoszonej przez przedsiębiorcę na podstawie trybu określonego w ustawie, na podstawie ściśle  określonych i enumeratywnie wskazanych dokumentów (art. 7 ustawy). W ten sposób dokonywana spłata ma charakter gwarancyjny i nie jest tożsama z wierzytelnością wykonawcy wobec przedsiębiorcy.
Sąd Okręgowy wskazał, iż wysokość ostatecznej spłaty należności Powódki została wyznaczona na podstawie skutecznie zgłoszonej przez niego należności do GDDKiA oraz na podstawie listy wierzytelności, o której mowa w art. 256 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 z późn. zm.) obejmującej należność.
W sytuacji, w której istnieje rozbieżność między wielkością należności wierzytelności, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, wysokość ostatecznej spłaty została wyznaczona przez pozwanego przez niższą spośród tych dwóch kwot.
Sąd Okręgowy wskazał, iż ustawa z dnia 28 czerwca 2012 r. stanowi wyjątek od ogólnych regulacji, nakładając na Skarb Państwa obowiązek spłaty długów podmiotów trzecich w związku z zamówieniami publicznymi. Skarb Państwa nie jest stroną postępowań sądowych, a jego rola ogranicza się do analizy przedłożonych mu dokumentów, badania, czy zostały spełnione przesłanki określone w przepisach „specustawy" oraz ostatecznie do wyliczenia wysokości spłaty dokonywanej na rzecz przedsiębiorcy.
Sąd Okręgowy, orzekając w sprawie, miał na uwadze, że pozwany Skarb Państwa nie może ponosić odpowiedzialności za działania podejmowane w toku postępowania przed Sądem Rejonowym w K. - Wydziałem VII Gospodarczym dla spraw upadłościowych i naprawczych.
Apelację od powyższego wyroku wniosła Powódka, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1) art. 7 ustawy przez jego rażąco błędną wykładnię dokonaną z całkowitym pominięciem celu regulacji oraz systemu prawa, w którym ten przepis funkcjonuje, 2) art. 6 ustawy przez jego błędne zastosowanie wyrażające się w uznaniu wypłaconej przez Pozwanego kwoty za zaliczkę w rozumieniu tego przepisu w sytuacji, gdy Powódka nie doręczyła pozwanemu nieprawomocnego orzeczenia sądu zasądzającego należność, ani  spisu wierzycieli, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 3 Prawa upadłościowego, 3) art. 10 ust. 1 ustawy w zw. z art. 261 Prawa upadłościowego przez ich błędne niezastosowanie wyrażające się w całkowitym braku uwzględnienia okoliczności, że zawiadomienie Sędziego komisarza o wysokości dokonanych wypłat na rzecz wierzycieli, jest obowiązkiem pozwanego, a w razie jego niewykonania sędzia komisarz może z urzędu dokonać zmian na liście wierzytelności, polegających na usunięciu z niej  wierzytelności nieistniejących, 4) art. 518 § 1 pkt 4 k.c. przez błędne niezastosowanie wyrażające się w braku uwzględnienia przy dokonywaniu wykładni przepisów specustawy okoliczności, że pozwany, spłacając częściowo na podstawie przepisów szczególnych dług upadłego, wstąpił w tej części w prawa wierzyciela (powódki), 5) art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału  dowodowego wyrażającego się w braku poczynienia ustaleń faktycznych na podstawie zeznań świadka W. S., złożonych na rozprawie 14 listopada 2017 roku w sytuacji, gdy Sąd uznał ten dowód za wiarygodny, a  z  treści tych zeznań wynikają okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym zgłoszenie przez Pozwanego i uznanie na liście wierzytelności w kwocie wypłaconej Powódce, a ponadto przez naruszenie zasad swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w uznaniu treści dowodów wymienionych w art. 7 ust. 1 ustawy za wiążącą dla Sądu, w sytuacji, gdy są to dowody podlegające swobodnej ocenie na zasadach wynikających z art. 233 § 1 k.p.c., 6) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez brak odniesienia się w   treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku do wszystkich dowodów zaoferowanych przez strony, tj. do treści zeznań świadka W. S. oraz  brak rzetelnego wskazania podstawy prawnej w zakresie, w jakim Sąd orzekający zarzucił nieprawidłowość czynności dokonanych w toku postępowania upadłościowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym w K. VIII Wydział Gospodarczy. Strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez zasądzenie od strony pozwanej na rzecz Powódki kwoty 1.247.845,04 zł złotych wraz z ustawowymi odsetkami oraz zasądzenie od strony pozwanej na  rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny uznał, iż apelacja pozwanego nie była zasadna, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się być nietrafne.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła Powódka, zaskarżając go w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w
[…]
w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi w innym składzie; a w przypadku stwierdzenia podstaw - o uchylenie w całości również zaskarżonego orzeczenia Sądu Okręgowego w W. i przekazanie sprawy do rozpoznania temu sądowi w zmienionym składzie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i  rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu Skarżąca zarzuciła, na podstawie art. 398
3
§ 1 k.p.c., naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej jego wykładni tj. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 7 ust. 1 w związku z art. 1 i 6 ustawy z dnia 28 czerwca 2012 r. poprzez ich błędną wykładnię dokonaną z całkowitym pominięciem celu regulacji oraz systemu prawa, w  którym ten przepis funkcjonuje, w tym przepisów prawa cywilnego oraz upadłościowego i naprawczego, wyrażającą się w przyjęciu, że w związku z  pomniejszeniem należności zgłoszonej przez Powódkę w postępowaniu upadłościowym generalnego wykonawcy o kwotę zaliczki wypłaconej przez Pozwanego na podstawie art. 6 ww. ustawy, Powódce należy się wyłącznie kwota wynikająca z listy wierzytelności uznana na rzecz Powoda, pomniejszona ponownie o dokonaną przez Pozwanego wypłatę w trybie zaliczki i bez uwzględnienia faktu, że na tej samej liście wierzytelności równowartość zaliczki została uznana na rzecz Pozwanego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i o zasądzenie od Powódki na rzecz Pozwanego - Skarbu Państwa kosztów procesu według norm przepisanych prawem, jednakże w zakresie kosztów zastępstwa procesowego zasądzenie ich na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 roku o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r., poz. 2261 ze zm.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie Pozwany ustalił wysokość spłaty na podstawie art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 2012 r. o spłacie niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wynikających z realizacji udzielonych zamówień publicznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 227 z późn. zm.), zgodnie z którym przedsiębiorcom umieszczonym na liście, o której mowa w art. 5 ust. 3, jest wypłacana należność lub kwota ustalona zgodnie z art. 5 ust. 4, pomniejszona o kwotę zaliczki, po doręczeniu przez nich listy wierzytelności - obejmującej należność. Regulacja ustawy wprowadza rozwiązanie ochronne dla określonej grupy przedsiębiorców poprzez przyjęcie przez Skarb Państwa odpowiedzialności za cudzy dług, zaś przewidziana w ustawie i uiszczana na rzecz przedsiębiorców zaliczka ma na celu zapewnienie ich płynności finansowej w obliczu trudności finansowych wykonawcy. Sąd Najwyższy podziela stanowisko Skarżącej, iż w świetle ustawy powstanie, istnienie oraz treść zobowiązania Skarbu Państwa wobec przedsiębiorcy, o którym mowa w ustawie, zależy od istnienia oraz treści  (wysokości) zobowiązania wykonawcy wobec tego przedsiębiorcy. Złożenie wymaganych przez ustawę dokumentów skutkuje powstaniem zobowiązania z mocy ustawy.
Przyczyną uzyskania przez Powódkę należności do wypłaty w niższej wysokości na podstawie przepisów ustawy było odjęcie kwoty zaliczki od kwoty wierzytelności Powódki wskazanej na liście wierzytelności. Sąd Okręgowy uznał, że strona powodowa była zobowiązana do przedstawienia jednego z dokumentów wymienionych w art. 7 ust. 1 ustawy uwzględniającego całą należność. Powódka wskazała na oświadczenie zawarte w piśmie nadzorcy sądowego z dnia 31 lipca 2015 r. (k. 5 pozwu), w którym zawarto informację, że wierzytelność została uznana co do zasady. W ocenie Sądu oświadczenie to nie spełnia wymagań art. 7 ustawy i nie stanowi jednego z dokumentów tam wskazanych.
Postanowienie z 6 grudnia 2012 r. Sądu Rejonowego w K. o nadaniu klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu nie jest objęte zakresem art. 7 ust 1 pkt 1 ustawy, gdyż nie jest orzeczeniem sądu obejmującym należność zgłoszoną przez przedsiębiorcę Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad i nie dotyczy udzielonego przez Pozwanego zamówienia.
Sąd Najwyższy podziela stanowisko Skarżącej, iż w ramach wykładni przepisów ustawy należy mieć na uwadze w pierwszej kolejności cel regulacji oraz systemu prawa, w którym poddany wykładni przepis funkcjonuje. Nie można uznać, iż w niniejszej sprawie uwzględnienie kwoty w zakresie dochodzonym przez Skarżącą stanowiłoby wyraz rozszerzającej wykładni art. 7 ust. 1 ustawy, zmierzającej do wykazania także innymi dokumentami niż te, które zostały wskazane w tym przepisie. Jakkolwiek dokumenty te wskazują na istnienie wierzytelności w sposób niewątpliwy, to jednak nie mogą być traktowane jako skutkujące powstaniem swoistego rodzaju nowego zobowiązania skrypturalnego, abstrakcyjnego uznania długu wymagającego formalnego jedynie potwierdzenia w formie pisemnej za pomocą określonych dokumentów, lecz powinny być poddawane ocenie z uwzględnieniem okoliczności faktycznych i prawnych w konkretnej sprawie. Nie zmienia to trafności tezy, iż dokumenty te kształtują katalog zamknięty (
numerus clausus
), jednak uwzględnienie wierzytelności powinno następować nie tylko na tej podstawie. W art. 7 ust. 1 ustawy mowa jest o obowiązku doręczenia dokumentów obejmujących należność (w całości, a zatem łącznie z sumą wypłaconej zaliczki), co nie oznacza i nie zwalnia organu wypłacającego kwotę należności od ustalenia jej rzeczywistej wysokości. Art. 7   ustawy nie daje podstawy do tezy, iż dokument obejmujący należność  stanowi wyłączną podstawę wypłaty i to jedynie w kwocie w nim określonej. Innymi słowy, obowiązek wynikający z art. 7 ust. 1 ustawy spoczywający na przedsiębiorcy nie kreuje samodzielnie nowej podstawy spełnienia świadczenia w oderwaniu od rzeczywistej wysokości należności w okolicznościach konkretnej sprawy. Nie uzasadnia także takiej wykładni sformułowanie „obejmujących należność”, skoro ta może w różnym czasie ulegać zmianie albo różnić się zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym co do wysokości od kwoty ujawnionej w dokumencie. Okoliczności te powinny podlegać każdorazowo ocenie i weryfikacji i mogą wpływać na wysokość uiszczanej należności. Zobowiązanie obejmuje bowiem określoną należność, której istnienie i ewentualnie wysokość dokumenty, o których mowa, mają potwierdzać, a nie stanowić jej samodzielną podstawę. Ich dostarczenie jest przesłanką spełnienia świadczenia, nie zaś wykreowania nowego zobowiązania o treści wskazanej wyłącznie w tych dokumentach. Pomniejszenie kwoty uznanej jako należność w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o wartość uiszczonej na rzecz Skarżącej zaliczki przy jednoczesnym nieostatecznym charakterze samej zaliczki, z jednoczesnym uwzględnieniem na tej samej liście wierzytelności sumy odpowiadającej wysokości wypłaconej zaliczki na rzecz Pozwanego, nie może prowadzić do rzeczywistego pokrzywdzenia przedsiębiorcy zgłaszającego wierzytelność, poprzez zmniejszenie jej wysokości w związku z uiszczeniem zaliczki, mimo zasadności uwzględnienia tej  należności w całości (wobec nieostatecznego charakteru zaliczki). Dokonana przez  Sądy obu instancji w niniejszej sprawie wykładnia ścisła, formalna, a co więcej - nie mająca podstaw w treści przepisu ustawy, pozbawiła Skarżącą możliwości uzyskania należności w znacznej wysokości, mimo jej uznania przez Pozwanego. Stało się tak jedynie z uwagi na wypłatę zaliczki na podstawie art. 6 ustawy, która uiszczana jest na poczet należności i jako taka powinna być nią objęta na liście wierzytelności.
Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w zakresie pkt 1 zaskarżonego wyroku, mając na uwadze to, iż obejmował on postanowienie o sprostowaniu zaskarżonego wyroku z urzędu, zaś postanowienie o sprostowaniu nie jest zaskarżalne skargą kasacyjną.
W pozostałym zakresie
Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398
15
§ 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
jw
[aw]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI