I CSK 919/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa E. W. przeciwko Towarzystwu A. o zapłatę 290.000 zł tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez agentkę ubezpieczeniową M. B. Agentka przyjmowała od powódki wpłaty na fikcyjne „super lokaty”, nie wpłacając pieniędzy na konto ubezpieczyciela i tworząc piramidę finansową. Sądy niższych instancji uznały odpowiedzialność Towarzystwa A. na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym, oddalając apelację pozwanego. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanego, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że choć odpowiedzialność ubezpieczyciela za szkodę wyrządzoną przez agenta jest uzasadniona (art. 11 ust. 1 u.p.u.), to błędnie Sąd Apelacyjny nie zastosował art. 362 k.c. dotyczącego przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody. Sąd Najwyższy stwierdził, że wpłaty dokonywane przez powódkę bezpośrednio do rąk agentki, bez formalnej umowy i jedynie z potwierdzeniem na zwykłej kartce papieru, nie były normalnym następstwem czynności agentki i stanowiły samodzielny czynnik w stosunku do jej działań. Powódka zignorowała dostępne środki pozwalające ocenić wiarygodność transakcji i bezkrytycznie uwierzyła w możliwość uzyskania nieprawdopodobnych zysków. W związku z tym, Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, nakazując rozważenie zastosowania art. 362 k.c. i odpowiednie zmniejszenie odszkodowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za czyny agenta oraz kryteriów oceny przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody w kontekście działań agenta.
Każda sprawa oparte na art. 362 k.c. wymaga indywidualnej oceny okoliczności faktycznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez agenta ubezpieczeniowego, gdy jego działanie, które spowodowało szkodę, zostało podjęte wyłącznie we własnym interesie agenta, a nie w interesie zakładu ubezpieczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez agenta w związku z wykonywaniem czynności agencyjnych, nawet jeśli działanie agenta było podjęte w jego własnym interesie i miało znamiona przestępstwa.
Uzasadnienie
Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym, wdrażająca dyrektywę UE, ma na celu ochronę interesów klientów. Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń na podstawie art. 11 ust. 1 u.p.u. obejmuje wszelkie szkody pozostające w związku funkcjonalnym z wykonywaniem czynności agencyjnych przez agenta, niezależnie od tego, czy działanie agenta leżało w interesie ubezpieczyciela.
Czy zachowanie poszkodowanego, polegające na dokonywaniu wysokich wpłat gotówkowych bezpośrednio do rąk agentki ubezpieczeniowej, bez formalnej umowy i jedynie z potwierdzeniem na zwykłej kartce papieru, stanowi przyczynienie się do powstania szkody w rozumieniu art. 362 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie zachowanie poszkodowanego może stanowić przyczynienie się do powstania szkody, jeśli nie stanowi ono normalnego następstwa działań agentki objętych odpowiedzialnością strony pozwanej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wpłaty dokonywane przez powódkę w opisanych okolicznościach nie były normalnym następstwem czynności agentki i stanowiły samodzielny czynnik w stosunku do jej działań. Powódka zignorowała dostępne środki ochrony i bezkrytycznie uwierzyła w możliwość uzyskania nieprawdopodobnych zysków, co uzasadnia zastosowanie art. 362 k.c. i odpowiednie zmniejszenie odszkodowania.
Jaka jest natura odpowiedzialności deliktowej zakładu ubezpieczeń na podstawie art. 11 ust. 1 u.p.u. – czy jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka w postaci surowszej czy łagodniejszej?
Odpowiedź sądu
Jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka w postaci łagodniejszej, uzależniona od bezprawnego zachowania agenta.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że odpowiedzialność na zasadzie ryzyka w łagodniejszej postaci nie wymaga istnienia określonych okoliczności egzoneracyjnych, ale jest uzależniona od bezprawnego zachowania podmiotu, za którego postępowanie odpowiada zakład ubezpieczeń. W tym przypadku, odpowiedzialność jest uzależniona od bezprawnego zachowania agenta.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. W. | osoba_fizyczna | powódka |
| Towarzystwo A. | spółka | pozwany |
| M. B. | osoba_fizyczna | agentka pozwanego |
| A. M. | osoba_fizyczna | córka powódki |
Przepisy (12)
Główne
u.p.u. art. 11 § 1
Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym
Zakład ubezpieczeń odpowiada za szkodę wyrządzoną przez agenta w związku z wykonywaniem czynności agencyjnych, z wyłączeniem zastosowania art. 429 k.c. Odpowiedzialność ta ma charakter deliktowy i oparta jest na zasadzie ryzyka w łagodniejszej postaci.
k.c. art. 362
Kodeks cywilny
Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek naprawienia szkody ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.
Pomocnicze
u.p.u. art. 4 § 1
Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym
Definiuje czynności agencyjne, które obejmują m.in. pozyskiwanie klientów, czynności przygotowawcze do zawierania umów, zawieranie umów, a także uczestniczenie w ich administracji i wykonywaniu.
u.p.u. art. 6a
Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym
Określa, że sumy pieniężne przekazane przez ubezpieczającego pośrednikowi uznaje się za wpłacone zakładowi ubezpieczeń.
k.c. art. 429
Kodeks cywilny
Przepis wyłączony spod zastosowania w przypadku odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za szkodę wyrządzoną przez agenta na podstawie art. 11 ust. 1 u.p.u.
k.c. art. 805 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy zasad zawierania umowy ubezpieczenia.
u.p.u. art. 2 § 1
Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym
Dotyczy zasad wykonywania pośrednictwa ubezpieczeniowego.
k.c. art. 435
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności za ruch przedsiębiorstwa (zasada ryzyka z okolicznościami egzoneracyjnymi).
k.c. art. 430
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności za czyny podwładnego (zasada ryzyka uzależniona od winy podwładnego).
k.c. art. 417
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.
k.c. art. 417 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania Sądu Najwyższego w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 362 k.c. przez niezastosowanie i nieprzyjęcie przyczynienia się powódki do powstania szkody.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 11 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 1 u.p.u. przez błędną wykładnię (przyjęcie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną w interesie agenta). • Naruszenie art. 11 ust. 1 u.p.u. w związku z art. 221 i art. 805 § 1 k.c. oraz art. 2 ust. 1 u.p.u. przez błędną wykładnię (modelowy konsument jest nierozważny).
Godne uwagi sformułowania
Założeniem ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym jest takie ukształtowanie stanu prawnego w zakresie pośrednictwa wykonywanego przez agentów ubezpieczeniowych, aby stan ten należycie chronił, naruszane wcześniej wielokrotnie, interesy klientów. • Każdy zatem uszczerbek wynikły dla klienta z czynności agencyjnych w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.p.u. [...] powinien być lokowany w sferze ryzyka zakładu ubezpieczeń, na którego rzecz agent działa, i objęty odpowiedzialnością odszkodowawczą tego zakładu na podstawie art. 11 ust. 1 u.p.u. • Wysokich wpłat powódki, jakkolwiek w biurze Towarzystwa, to jednak bezpośrednio do rąk agentki w gotówce, czy to na podstawie samych wniosków o zawarcie umowy ubezpieczenia inwestycyjnego, czy to nawet bez takich wniosków na papierze firmowym, z potwierdzeniem jedynie na zwykłych kartkach papieru, nie można uznać za normalne następstwo czynności podejmowanych przez M. B. jako agentkę strony pozwanej. • System prawny chroni uczestników obrotu prawnego, mających zaufanie, wbrew rzeczywistości, do tego, że określony doniosły prawnie stan istnieje, tylko wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zaufanie to miało uzasadnione podstawy.
Skład orzekający
Dariusz Zawistowski
przewodniczący
Iwona Koper
członek
Kazimierz Zawada
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za czyny agenta oraz kryteriów oceny przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody w kontekście działań agenta."
Ograniczenia: Każda sprawa oparte na art. 362 k.c. wymaga indywidualnej oceny okoliczności faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy oszustwa na dużą skalę przez agenta ubezpieczeniowego i porusza ważne kwestie odpowiedzialności ubezpieczyciela oraz ostrożności konsumentów przy inwestowaniu.
“Czy ubezpieczyciel odpowiada za oszustwo swojego agenta? Sąd Najwyższy analizuje granice odpowiedzialności i rolę ostrożności klienta.”
Dane finansowe
WPS: 290 000 PLN
odszkodowanie: 290 000 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.