I CSK 901/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powoda S. B. o zapłatę kwoty 1.744.295,00 zł od Miasta W. z tytułu wynagrodzenia za roboty budowlane, podwyższonego na podstawie art. 3571 k.c. i art. 632 § 2 k.c. Powód, wykonawca inwestycji, powoływał się na gwałtowny wzrost cen materiałów budowlanych w 2007 r., który znacząco zwiększył jego koszty. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że wzrost cen mieścił się w granicach zwykłego ryzyka kontraktowego, a umowa wyłączała waloryzację wynagrodzenia ryczałtowego. Sąd Apelacyjny dodatkowo stwierdził, że powód nie zgłosił żądania zmiany umowy, a jedynie zapłaty, co naruszałoby art. 321 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok. Uznał, że zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. jest nietrafny, gdyż żądanie powoda można interpretować jako żądanie podwyższenia wynagrodzenia. Podkreślił, że art. 632 § 2 k.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 3571 k.c. i wymaga odrębnej analizy. Sąd Najwyższy zakwestionował stanowisko Sądu Apelacyjnego co do prawnej tożsamości przesłanek z obu przepisów, wskazując na większą niezwykłość zdarzenia w art. 3571 k.c. Stwierdził, że wzrost cen materiałów budowlanych o prawie ¼ w ciągu roku mógł stanowić istotną zmianę stosunków w rozumieniu art. 632 § 2 k.c. Podniósł, że wyłączenie waloryzacji w umowie nie wyłącza stosowania art. 632 § 2 k.c., a przewidywalność zmian cen nie była w pełni wykazana. Sąd Najwyższy skrytykował również pobieżne rozważenie przez Sąd Apelacyjny kwestii „rażącej straty”, wskazując na potrzebę szczegółowej analizy kosztów i zysków oraz ewentualnego zastosowania art. 322 k.p.c. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o zmianie stosunków (art. 3571 k.c. i art. 632 § 2 k.c.) w kontekście umów o roboty budowlane, zwłaszcza w przypadku gwałtownego wzrostu cen materiałów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wzrostu cen materiałów budowlanych i konieczności wykazania rażącej straty. Wymaga analizy konkretnych okoliczności faktycznych każdej sprawy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy gwałtowny wzrost cen materiałów budowlanych w trakcie realizacji umowy o roboty budowlane, zawartej na wynagrodzenie ryczałtowe, może stanowić podstawę do jego podwyższenia na podstawie art. 3571 k.c. lub art. 632 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wzrost cen materiałów budowlanych o prawie ¼ w ciągu roku, po zawarciu umowy o roboty budowlane, może stanowić istotną zmianę stosunków w rozumieniu art. 632 § 2 k.c., uzasadniającą podwyższenie wynagrodzenia ryczałtowego, jeśli wykonanie umowy grozi rażącą stratą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji zbyt pobieżnie oceniły przesłanki zastosowania art. 632 § 2 k.c. Podkreślono, że wzrost cen o prawie ¼ może być uznany za istotną zmianę stosunków, a wyłączenie waloryzacji w umowie nie wyklucza zastosowania tego przepisu. Kluczowe jest zbadanie, czy wystąpiła rażąca strata, a nie tylko utrata planowanego zysku.
Czy wyłączenie waloryzacji wynagrodzenia ryczałtowego w umowie o roboty budowlane wyłącza możliwość zastosowania art. 3571 k.c. i art. 632 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyłączenie waloryzacji umownej nie wyłącza możliwości zastosowania przepisów o nadzwyczajnej zmianie stosunków (art. 3571 k.c.) lub zmianie stosunków uzasadniającej podwyższenie wynagrodzenia ryczałtowego (art. 632 § 2 k.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że postanowienie umowy o wyłączeniu waloryzacji nie przesądza o niemożności zastosowania przepisów o zmianie stosunków, które mają charakter przepisów względnie bezwzględnie obowiązujących.
Czy sąd jest związany wskazanym przez stronę sposobem modyfikacji stosunku obligacyjnego w przypadku zastosowania klauzuli rebus sic stantibus?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany wskazanym przez stronę sposobem modyfikacji stosunku obligacyjnego, ale przedmiot sporu wyznacza wskazany przez powoda stosunek obligacyjny, którego modyfikacji może dokonać sąd.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na swoje orzecznictwo, wskazał, że sąd może dokonać modyfikacji stosunku obligacyjnego, nawet jeśli sposób ten nie został precyzyjnie wskazany przez stronę, o ile żądanie strony mieści się w ramach zastosowanego przepisu (np. art. 3571 k.c.).
Czy utrata planowanego zysku lub dochodu może być utożsamiana z rażącą stratą w rozumieniu art. 632 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, utrata planowanego zysku lub dochodu nie może być utożsamiana z rażącą stratą w rozumieniu art. 632 § 2 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powtórzył utrwalony pogląd, że rażąca strata powinna mieć charakter transakcyjny i być poniesiona w związku z konkretną transakcją, a nie stanowić jedynie utraty oczekiwanego zysku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. B. | osoba_fizyczna | powód |
| Miasto W. | instytucja | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 632 § § 2
Kodeks cywilny
Przepis szczególny w stosunku do art. 357¹ k.c., dotyczący możliwości podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego w umowach o roboty budowlane, gdy wykonanie grozi rażącą stratą. SN uznał, że sądy niższych instancji zbyt pobieżnie rozważyły jego zastosowanie.
Pomocnicze
k.c. art. 357¹
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący nadzwyczajnej zmiany stosunków, stosowany przez sądy niższych instancji, ale uznany przez SN za mniej specyficzny niż art. 632 § 2 k.c. w kontekście umów o roboty budowlane.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący związania sądu żądaniem pozwu. SN uznał, że zarzut naruszenia tego przepisu przez Sąd Apelacyjny był nietrafny, gdyż żądanie powoda można było interpretować jako żądanie podwyższenia wynagrodzenia.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący uzasadnienia wyroku. SN uznał, że zarzut naruszenia tego przepisu był zasadny, gdyż Sąd Apelacyjny zbyt pobieżnie rozważył kwestię rażącej straty.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący ciężaru dowodu. SN wskazał, że ciężar dowodu wykonania przesłanki dopuszczalności modyfikacji umowy spoczywa na powodzie.
k.p.c. art. 322
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący możliwości zasądzenia kwoty na podstawie opinii biegłego. SN zasugerował, że sądy mogły skorzystać z tego przepisu przy ustalaniu rozmiaru rażącej straty.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nietrafność zarzutu naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny. • Potrzeba odrębnej analizy przesłanek z art. 632 § 2 k.c. od art. 3571 k.c. • Możliwość uznania wzrostu cen materiałów budowlanych za istotną zmianę stosunków w rozumieniu art. 632 § 2 k.c. • Niewystarczające rozważenie kwestii rażącej straty przez Sąd Apelacyjny. • Nietrafna ocena przewidywalności wzrostu cen materiałów budowlanych przez Sąd Apelacyjny.
Odrzucone argumenty
Wyłączenie waloryzacji wynagrodzenia ryczałtowego w umowie wyłącza możliwość zastosowania art. 3571 k.c. i art. 632 § 2 k.c. • Wzrost cen materiałów budowlanych mieścił się w ramach zwykłego ryzyka kontraktowego. • Powód miał możliwość przewidzenia wzrostu cen materiałów budowlanych. • Utrata planowanego zysku nie jest rażącą stratą. • Brak żądania zmiany umowy przez powoda naruszał art. 321 § 1 k.p.c.
Godne uwagi sformułowania
„skala podwyżek materiałów budowlanych w 2007 r. [...] nie oznacza nadzwyczajnej zmiany okoliczności w rozumieniu art. 3571 k.c.” • „skutki takiego wzrostu cen, które dotknęły powoda, mieściły się w ramach zwykłego ryzyka kontraktowego” • „wyłączenie w umowie waloryzacji wynagrodzenia ryczałtowego oznacza wyłączenie możliwości zastosowania klauzul przewidzianych w art. 3571 k.c. i art. 632 § 2 k.c.” • „przepis art. 632 § 2 k.c. stanowi lex specialis w stosunku do ogólniejszej normy wyrażonej w art. 3571 k.c.” • „zdarzenie w postaci „nadzwyczajnej zmiany stosunków” powinno zawierać w sobie więcej elementów niezwykłości niż „zmiana stosunków” w rozumieniu art. 632 § 2 k.c.” • „doszło bowiem do wzrostu materiałów budowlanych w określonym czasie o prawie ¼ ich poziomu z chwili zawarcia umowy o roboty budowlane” • „za rażącą stratę w rozumieniu art. 632 § 2 k.c. nie można uważać „utraty planowanego zysku”, a także „utraty dochodu” • „Sąd Apelacyjny [...] zbyt pobieżnie i przedwcześnie przyjął brak rażącej straty po stronie powoda - wykonawcy inwestycji”
Skład orzekający
Katarzyna Tyczka-Rote
przewodniczący
Mirosław Bączyk
sprawozdawca
Antoni Górski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o zmianie stosunków (art. 3571 k.c. i art. 632 § 2 k.c.) w kontekście umów o roboty budowlane, zwłaszcza w przypadku gwałtownego wzrostu cen materiałów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wzrostu cen materiałów budowlanych i konieczności wykazania rażącej straty. Wymaga analizy konkretnych okoliczności faktycznych każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu wzrostu kosztów w budownictwie i możliwości dochodzenia dodatkowego wynagrodzenia przez wykonawców, co jest istotne dla branży i przedsiębiorców.
“Wykonawca budowlany walczy o miliony po gwałtownym wzroście cen materiałów – czy sąd przyzna mu rację?”
Dane finansowe
WPS: 1 744 295 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.