I CSK 79/08

Sygn. akt I CSK 79/08 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 17 kwietnia 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Irena Gromska-Szuster 
SSN Zbigniew Strus 
 
Protokolant Anna Matura 
 
w sprawie z powództwa Miasta Stołecznego Warszawy 
przeciwko W. G. - następczyni prawnej L. Eleny F.-G. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 17 kwietnia 2008 r., 
skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 25 maja 2007 r.,  
 
 
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi 
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia 
o kosztach postępowania kasacyjnego. 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
 
Sąd Okręgowy zasądził wyrokiem zaocznym od pozwanej L. F. –G. na rzecz 
strony powodowej Gminy Miasta C. kwotę 914.026 zł z  ustawowymi odsetkami 
tytułem zwrotu nakładów poniesionych przez stronę powodową w postaci 
odbudowy budynku w latach 1950 - 1952. Po wniesieniu sprzeciwu pozwanej Sąd 
Okręgowy utrzymał wyrok zaoczny w mocy. Rozstrzygnięcie to nastąpiło po 
ustaleniu następującego stanu faktycznego.   
Pozwana była właścicielką nieruchomości przy ul. N. [...] w  W.; utraciła 
własność gruntu na mocy przepisów dekretu z dnia 26  października 1945 r. o 
własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Poprzednik prawny 
powódki objął grunt w posiadanie w maju 1947 r. Pozwana złożyła w dniu 18 marca 
1947 r. wniosek o przyznanie własności czasowej nieruchomości na podstawie art. 
7 ust. 1 pkt 2 dekretu z 1945 r. Zarząd m. st. Warszawy na postawie decyzji z dnia 
31 grudnia 1949 r. nie uwzględnił wniosku pozwanej i ta decyzja odmowna 
utrzymana została w mocy. W listopadzie 1950 r. spisano protokół przejęcia 
budynku przy ul. N. [...] przez Skarb Państwa. W 1993 r. stwierdzono decyzją 
Ministra Gospodarki Przestrzennej i  Budownictwa nieważność obu wspomnianych 
decyzji. Na podstawie decyzji Wojewody M. z dnia 15 lipca 1997 r., zmienionej 
decyzją z dnia 15  lutego 1999 r., prawo własności gruntu przeszło na Gminę W. –
Ś., następnie – z mocy prawa - kolejno na Gminę W.- C. i Miasto Stołeczne 
Warszawa. 
W dniu 29 kwietnia 1999 r. Gmina W.- C. i pozwana zawarły umowę 
o  oddanie nieruchomości przy ul. N. [...] pozwanej w użytkowanie wieczyste. W § 
10 tej umowy strony postanowiły, że wysokość nakładów poniesionych ze środków 
Skarbu Państwa na odbudowę budynku ze zniszczeń wojennych należnych Gminie 
W.- C. wynosi 914.026 zł i że ich rozliczenie nastąpi na drodze cywilnoprawnej. 
Wskazana w umowie wysokość nakładów jest zgodna z operatem szacunkowym, 
sporządzonym na zlecenie Gminy W. - C. Pozwana przejęła nieruchomość w 
posiadanie w listopadzie 1999 r. Strona powodowa bez skutku wzywała pozwaną 
do uiszczenia kwoty odpowiadającej wartości poniesionych nakładów. 

 
3 
Analizując treść § 10 umowy z 1999 r., Sąd Okręgowy uznał, że doszło do 
właściwego uznania długu przez stronę pozwaną i na tej postawie powódka może 
skutecznie żądać zasądzenia dochodzonej kwoty. Uznanie długu powoduje ten 
skutek, że pozwaną obciąża ciężar dowodu nieistnienia długu lub istnienia 
w niższej wysokości. Taki dowód nie został jednak przeprowadzony. Pozwana nie 
wykazała także zasadności zgłoszonego zarzutu potrącenia. 
Apelacja strony pozwanej została oddalona. Sąd Apelacyjny podzielił 
ustalenia Sądu Okręgowego. Doszedł także do wniosku, że w § 10 umowy doszło 
do właściwego uznania długu przez stronę pozwaną, co w konsekwencji powoduje 
konieczność wykazania przez pozwaną nieistnienia dochodzonej należności lub 
wykazania, że istnieje ona w mniejszym zakresie.   
W skardze kasacyjnej strony pozwanej podnoszono zarzut nieważności 
postępowania polegający na tym, że w składzie Sądu Apelacyjnego zasiadał sędzia 
Sądu Okręgowego nieposiadający delegacji do orzekania w tym Sądzie w dniu 
ogłoszenia wyroku w niniejszej sprawie, tj. w dniu 25 maja 2007 r. Doszło zatem do 
naruszenia art. 367 § 1 k.p.c. w zw. z art. 77 § 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. 
o  ustroju sądów powszechnych (Dz. U. nr 98, poz. 1070 ze zm., cyt. dalej jako 
p.u.s.p.). Wskazywano także na zarzuty naruszenia art. 227 k.p.c., art. 232 zd. II 
k.p.c., art. 299 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 381 k.p.c. i art. 382 k.p.c. 
W zakresie pierwszej postawy kasacyjnej eksponowano także naruszenia art. 65 
§ 1 i § 2 k.c. Skarżąca wnosiła o uchylenie wyroków Sądów meritii i przekazanie 
sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, ewentualnie – 
o  uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy temu Sądowi do 
ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zarzut naruszenia art. 367 § 3 k.p.c. w zw. art. 77 § 8 p.u.s.p. skarżąca 
uzasadnia w ten sposób, że jeden z sędziów Sądu Okręgowego był członkiem 
składu orzekającego Sądu Apelacyjnego w dniu 14 maja 2007 r. na podstawie 
delegacji upoważniającej go do orzekania w tym dniu i wydania orzeczenia, 
a w aktach sprawy nie ma delegacji dla tego sędziego na dzień publikacji tego 
orzeczenia w dniu 25 maja 2007 r. Nie sposób podzielić ogólnej sugestii 

 
4 
skarżącego, że delegacja sędziego, dokonana na podstawie art. 77 § 8 p.u.s.p., nie 
obejmuje czynności delegowanego sędziego związanych z publikacją orzeczenia 
(art. 326 § 1 k.p.c.), skoro odroczenie ogłoszenia wyroku stanowić może naturalny 
etap 
orzekania 
składu 
sędziowskiego 
Sądu 
Apelacyjnego, 
przewidziany 
w  przepisach k.p.c. dotyczących wydawania orzeczeń. Ponadto dokument 
zawierający akt delegacji dla sędziego Sądu Okręgowego nie musi był dołączony 
do akt rozpatrywanej przez delegowanego sędziego sprawy cywilnej.  
Nie może przekonywać obszerny wywód skarżącego prowadzący do 
konkluzji, że uprawnienie Sądu do przeprowadzenia postępowania dowodowego 
z  urzędu (przesłuchania stron, dopuszczenia dowodu z zeznań świadków –
pełnomocników działających w imieniu stron przy zawieraniu umowy z dnia 
29 kwietnia 1999 r.) „przekształciło się w obowiązek” i naruszenie tego obowiązku 
stanowi uzasadnioną podstawę konstruowania zarzutu procesowego naruszenia 
przepisów postępowania (s. 17 skargi). Przewidziane w art. 232 zd. II k.p.c. 
uprawnienie sądu do dopuszczenia określonego dowodu z urzędu pozostaje 
uprawnieniem procesowym w toku całego postępowania dowodowego (także 
w postępowaniu apelacyjnym) i nie może przekształcić się - w wyniku okoliczności 
wskazanych w uzasadnieniu skargi (s. 16-17) - w procesowy obowiązek sądu. 
W pozwie strona powodowa powoływała się już na treść klauzuli umownej zawartej 
w § 10 umowy z 1999 r., chociaż bez wyraźnej sugestii, że klauzula taka zawiera 
uznanie roszczenia przez stronę pozwaną. Sam sposób obrony przed roszczeniem 
strony powodowej należy już do strony pozwanej i taką obronę skarżąca podjęła 
(pierwotnie przez zgłoszenie zarzutu potrącenia, następnie kwestionując w apelacji 
ocenę wspomnianej klauzuli jako uznania roszczenia). Ta ostatnia ocena została 
dokonana zatem w wyniku przeprowadzenia odpowiedniego postępowania 
dowodowego bez potrzeby korzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 232 
zd. II k.p.c., a zatem na wystarczającym – zdaniem Sądów meritii - materiale 
dowodowym. W związku z tym nie mogły być zatem podzielone wskazane 
w  skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów kodeksu postępowania 
cywilnego. 
Innym zagadnieniem pozostaje już to, czy taka ocena § 10 umowy z 1999 r. 
jest poprawna z merytorycznego punktu widzenia, a więc czy doszło między 

 
5 
stronami do uznania roszczenia o zwrot nakładów  związanych z budową budynku, 
bliżej określonych w pozwie. 
W § 10 umowy stwierdzono, że „rozliczenie nakładów, które wynoszą 
914.026,00 zł, poniesionych ze środków Skarbu Państwa, należnych Gminie W. – 
C. z tytułu odbudowy zniszczeń wojennych budynku mieszkalnego nastąpi na 
drodze cywilnoprawnej”. W innych postanowieniach umowy nie nawiązano do treści 
tego paragrafu. 
Nie można podzielić oceny Sądu Apelacyjnego, że wspomniana klauzula 
umowna stanowi tzw. właściwe uznanie długu (roszczenia) strony powodowej 
zarówno co do samej zasady, jak i rozmiaru zadłużenia z następujących powodów.  
Po pierwsze, dla przyjęcia konstrukcji uznania roszczenia wtórne znaczenie 
ma, oczywiście, sama słowna formuła wyrażenia woli przez strony. Nie musi być 
zatem użyte słowo „uznanie” lub określenia zbliżone. W § 10 umowy użyto 
określenia „rozliczenie nakładów”, które nie tylko jest wieloznaczne, ale także 
zazwyczaj – niespotykane w zakresie czynności prawnych zawierających uznanie 
długu.   
Po drugie, w § 10 umowy wprawdzie określono wartość nakładów 
i  wskazano rodzaj tych nakładów, ale nie wymieniono czasu, w którym takie 
nakłady zostały dokonane. Tymczasem Sąd Apelacyjny powiązał konstrukcję 
uznania długu z nakładami dokonanymi w czasie wskazanym w pozwie. Brakuje 
zatem dostatecznej precyzacji przedmiotowej roszczenia, które miałoby być objęte 
ewentualnym uznaniem.   
Po trzecie, rodzi się spostrzeżenie, że przyjęte przez Sąd Apelacyjny 
uznanie roszczenia nie ma jednak charakteru stanowczego i definitywnego, skoro 
„rozliczenie nakładów” ma nastąpić dopiero „na drodze cywilnoprawnej”. Formuła ta 
może oznaczać zatem tylko tyle, że strony odsyłają jedynie do późniejszego, 
cywilno-prawnego sposobu dokonania rozliczeń, ale jeszcze nie przesądzają 
w ogóle samej zasadności roszczenia Gminy.  
Po czwarte, trzeba zwrócić uwagę na występowanie wielu przesłanek 
powstania dochodzonego przez Gminę roszczenia i jego wysokości (rodzaj 
nakładów, czas ich dokonania i in.). W związku z tym należałoby z większą 

 
6 
ostrożnością kwalifikować jako uznanie roszczenia takie oświadczenie stron, 
w którym tylko ogólnie wskazują one na „rozliczenie nakładów”. Uznanie roszczenie 
zakłada przecież stwierdzenie istnienia roszczenia w sensie jurydycznym, a więc - 
wystąpienie wszystkich jego przesłanek kreujących byt prawny roszczenia.   
Wskazane uwagi prowadzą zatem do wniosku, że w klauzuli zawartej w § 10 
umowy znalazło się jednak za mało elementów, które mogłyby przekonywać o tym, 
że pozwana wyraziła w sposób definitywny wolę uznania roszczenia o zwrot 
nakładów objętych pozwem i to przynajmniej tylko co do samej zasady. Jeżeli 
pomiędzy stronami doszło do ustaleń, to oświadczenie strony pozwanej miało co 
najwyżej charakter oświadczenia wiedzy, w tym sensie, że pozwana nie 
kwestionuje samego faktu poniesienia nakładów przez stronę powodową, 
określonych w § 10 umowy i liczy się z obowiązkiem ich zwrotu. Takie 
oświadczenie pozwanej nie przesądza jednak jeszcze samej zasadności 
roszczenia strony powodowej. Tym samym nie było podstaw do stwierdzenia tego, 
że w związku z uznaniem właściwym roszczenia powoda na stronę pozwaną został 
przerzucony ciężar dowodu nieistnienia dochodzonego roszczenia w wysokości 
określonej w umowie.  
Z przestawionych względów należało podzielić zarzut kasacyjny naruszenia 
art. 65 k.c. Dlatego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę 
Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 k.p.c.).