I CSK 766/14

Sygn. akt I CSK 766/14
POSTANOWIENIE
Dnia 13 sierpnia 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Antoni Górski (przewodniczący)
‎
SSN Barbara Myszka
‎
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)
Protokolant Justyna Kosińska
w sprawie z wniosku R. P.-R.
‎
przy uczestnictwie K. sp. z o.o. z siedzibą w W.
‎
(dawniej w R.) i Gminy Miasto R.
‎
o wpis,
‎
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
‎
w dniu 13 sierpnia 2015 r.,
‎
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni
‎
od postanowienia Sądu Okręgowego w R.
‎
z dnia 19 marca 2014 r.,
oddala skargę kasacyjną.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2013 r. Sąd Rejonowy w R. oddalił wniosek R. P.-R. o wpisanie do księgi wieczystej użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość. Orzeczenie to zapadło po wniesieniu przez wnioskodawczynię zarzutów od analogicznej treści postanowienia referendarza sądowego.
Sąd Rejonowy ustalił, że księga wieczysta nr […] prowadzona jest dla nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste, położonej w R. obr. 207, stanowiącej działkę nr 1011 o pow. 0,0407 ha i
zabudowanej budynkiem przy ul. R. […], także objętym użytkowaniem wieczystym. W dziale II
księgi ujawnione jest prawo własności na rzecz Gminy Miasto R. w całości oraz prawo użytkowania wieczystego na rzecz K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. w całości.
Natomiast
zgodnie z § 4 umowy sprzedaży zawartej w dniu 9 kwietnia 2013 r.
uczestnik
K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w  R. sprzedała wnioskodawczyni prawo użytkowania wieczystego opisanej w księdze wieczystej działki
oraz prawo własności
znajdującego się na tej działce budynku,
stanowiącego odrębną nieruchomość, oznaczonego
numerem […] przy ul. R. Przy zawieraniu umowy stan prawny nieruchomości wykazany został  odpisem zwykłym księgi wieczystej z dnia 9 kwietnia 2013 r., w tym samym dniu do sądu wieczystoksięgowego wpłynął także wniosek o ujawnienie nabytych praw w księdze wieczystej. Trzy miesiące później, postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2013 r. z urzędu sprostowane zostały błędy w zapisach księgi wieczystej, której dotyczył wniosek, powstałe podczas przenoszenia (migracji) jej treści do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym. Sprostowane zostało nieprawidłowe oznaczenie typu prowadzonej księgi wieczystej jako księgi dla gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość oraz wskazanie odrębności budynku przez wpisanie słowa TAK. W wyniku dokonanego sprostowania księga wieczysta, w momencie rozpatrywania wniosku o wpis praw nabytych przez wnioskodawczynię, prowadzona była dla zabudowanej budynkiem nieruchomości oddanej łącznie z tym budynkiem w wieczyste użytkowanie na podstawie umowy wieczystego użytkowania 1557/82 z 3 grudnia 1982 r.
Sąd pierwszej instancji uznał, że sprostowana treść księgi wieczystej uniemożliwia uwzględnienie zgłoszonego przez wnioskodawczynię wniosku o wpisanie jej jako użytkowniczki wieczystej gruntu i właścicielki budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, ponieważ zbywająca K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w R. w umowie sprzedaży z dnia 9 kwietnia 2013 r. rozporządziła prawem, które jej nie przysługiwało, wobec czego nie zostało skutecznie przeniesienia na nabywcę.
Sąd Okręgowy w R.
postanowieniem z dnia 19 marca 2014 r. oddalił apelację wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego. Podzielił pogląd
, że skoro przed rozpoznaniem jej wniosku o wpis doszło do sprostowania z urzędu błędu powstałego podczas migracji księgi wieczystej, obowiązkiem sądu wieczystoksięgowego było rozpatrzenie tego wniosku przy uwzględnieniu sprostowanej treści księgi, ponieważ postanowienie prostujące było mu znane z urzędu i wiązało go na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. W świetle zapisów figurujących w księdze w chwili orzekania nie było możliwe dokonanie wpisu prawa własności budynku, które nie przysługiwało zbywcy.
Wnioskodawczyni zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego skargą kasacyjną opartą na obydwu podstawach z art. 398
3
§ 1 k.p.c.
W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego zarzuciła niewłaściwe zastosowanie
(
niezastosowanie)
art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
(jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.)
, polegające na zakwestionowaniu konsekwencji prawomocnego wpisu prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa odrębnej własności budynku znajdującego się na tym gruncie, dokonanego na rzecz K. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. już po migracji księgi wieczystej.
Podstawę naruszenia przepisów postępowania skarżąca wypełniła zarzutem uchybienia art. 626
8
§ 1, 2, 3 i 4 k.p.c., 626
13
§ 1 i § 2 k.p.c. i art. 228 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
poprzez błędne wykroczenie poza zakres kognicji Sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym i uznanie, że Sąd wieczystoksięgowy był uprawniony do uwzględnienia okoliczności znanej mu z urzędu;
art. 626
6
§ 1 i 2 k.p.c., art. 626
7
§ 1 i 2 k.p.c., art. 626
8
§ 1 i 2 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c. i art. art. 32 ust. 1 i 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
poprzez błędne rozstrzygnięcie przez Sąd wniosku skarżącej na podstawie stanu rzeczy z chwili orzekania a nie z chwili złożenia wniosku o wpis i z naruszeniem kolejności rozpoznawania wniosków o wpis w księdze wieczystej;
art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 626
8
§ 2 i § 6 k.p.c. oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. ustawy o przenoszeniu treści księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym (Dz.U. Nr 42, poz. 363, dalej „u.p.t.k.w.”)
poprzez błędne uznanie, iż wskutek wydania przez referendarza sądowego w dniu 1 lipca 2013 r. postanowienia o sprostowaniu błędów powstałych podczas przenoszenia dotychczasowej księgi wieczystej do struktury informatycznej doszło do zmiany treści księgi wieczystej ukształtowanej już kolejnymi wpisami, dokonanymi w księdze wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym;
art. 229 i 230 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. a także uchybienie art. 626
8
§ 2 k.p.c. przez uznanie, że niekwestionowanie przez skarżącą, iż stan wpisu prawa jej poprzednika sprzeczny jest z rzeczywistym stanem prawnym stanowi szczególną podstawę do oddalenia jej wniosku o wpis.
We wnioskach skarżąca domagała się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podstawowe znaczenie przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy ma charakter prawny i skutki dokonanego na podstawie art. 18 ust. 1 u.p.t.k.w. sprostowania błędów migracji, dokonanego postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2013 r. Wnioskodawczyni uważa, że zainicjowane wnioskiem Gminy Miasta  R. postanowienie referendarza i wywołane nim zmiany w treści księgi wieczystej oceniać należy identycznie jak wpisy dokonywane w  księdze  na   podstawie wniosków, a więc z zachowaniem ich kolejności, bez możliwości uwzględnienia treści wniosku złożonego później przy rozpatrywaniu wniosku  wcześniejszego. Kwestionuje jednocześnie dopuszczalność dokonania sprostowania z urzędu, skoro niewątpliwym impulsem do działania dla sądu wieczystoksięgowego, był wniosek Gminy Miasta R. Ze względu na to, że  argumentacja Sądów obu instancji wsparta została poglądem prawnym wyrażonym przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2010 r., (II CSK 661/09, OSNC 2011/1/12), skarżąca podnosi także odmienności pomiędzy  stanem faktycznym sprawy wówczas rozstrzyganej a okolicznościami niniejszej sprawy.
W art. 18 ust. 1 u.p.t.k.w. ustawodawca przewidział możliwość
sprostowania błędów powstałych podczas migracji ksiąg wieczystych, zakładając słusznie, że   przy masowym przenoszeniu zapisów z ksiąg prowadzonych w formie dokumentu papierowego do systemu informatycznego w drodze ich przepisywania, nieuniknione będą błędy i pomyłki. Z uwagi na znaczenie i konsekwencje zapisów umieszczonych w księgach wieczystych, mimo technicznego jedynie, a nie orzeczniczego charakteru przeniesienia danych, określił więc sposób naprawiania błędów migracji. O sprostowaniu orzeka sąd z urzędu lub na wniosek zainteresowanego. Sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu nieprocesowym, a wydane postanowienie podlega zaskarżeniu. Przyjęty sposób postępowania jest więc zbliżony do przewidzianej w art. 350 k.p.c. drogi umożliwiającej sprostowanie wyroku, stosowanej odpowiednio także w wypadku wystąpienia oczywistych błędów i omyłek w innych orzeczeniach, w postępowaniu nieprocesowym, z tym, że  na  podstawie art. 18 ust. 1 u.p.t.k.w. błędy migracji mogą prostować referendarze sądowi. Jest to zarazem tryb szczególny, odmienny od przewidzianej w art. 626
13
§ 2 k.p.c. drogi sprostowania wpisu, gdyż nie zawiera ograniczenia w zakresie możliwości dokonywania sprostowania błędów migracji z urzędu jedynie do takich usterek, które nie mogą wywołać niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, co prowadzi do wniosku, że na podstawie art. 18 ust. 1 u.p.t.k.w.  wszelkie błędy powstałe w toku migrowania treści księgi mogą być prostowane tak z urzędu, jak i na wniosek.
Celem sprostowania błędów powstałych podczas migracji jest poprawienie zapisów w taki sposób, aby zawartość księgi po migracji odpowiadała dokładnie treści przenoszonej księgi papierowej, zarówno w zakresie oznaczenia księgi i jej poszczególnych rubryk jak i w brzmieniu znajdujących się w nich zapisów. Możliwość sprostowania błędów migracji nie została też ograniczona terminem.
Skutek sprostowania dokonanego w oparciu o art. 18 ust. 1 u.p.t.k.w. nie został w przepisie wskazany, jednak niewątpliwie jest nim zastąpienie na podstawie postanowienia prostującego zapisów dokonanych błędnie zapisami odzwierciedlającymi rzeczywistą treść księgi przenoszonej do systemu informatycznego. Przedmiotem postępowania o sprostowanie błędów migracji nie  jest ocena skutków wprowadzanych zmian, ani tym bardziej ustalanie zgodności sprostowanego stanu jawnego z księgi ze stanem rzeczywistym. Ponieważ  skutkiem usunięcia błędów migracji jest wyłącznie wyeliminowanie omyłek kopiowania księgi, przekłamujących jej rzeczywiste zapisy - sprostowany stan księgi jest jej stanem właściwym, odzwierciedlającym księgę przenoszoną i  wiąże sąd wieczystoksięgowy od chwili skutecznego sprostowania. Konieczność uwzględnienia wyników sprostowania jest szczególnie wyraźna w rozpatrywanej sprawie, w której błąd dotyczył elementu strukturalnego - oznaczenia rodzaju księgi i jej rubryk.
Przewidziana przez ustawodawcę możliwość prostowania błędów migracji  również z urzędu wskazuje, że usunięcie omyłek jest działaniem porządkującym, wyłączonym z reguły rozpatrywania wniosków w kolejności wpływu. Wniosek  w  tym  wypadku jedynie zwraca sądowi uwagę na  niedokładności migracji, natomiast skutki sprostowania muszą być w obydwu wypadkach identyczne.  Charakter naprawczy postępowania przewidzianego w  art.  18 ust. 1 u.p.t.k.w., ograniczony do sprostowania oczywistych usterek przekopiowania księgi z nośnika papierowego do postaci elektronicznej przemawia za przypisaniem sprostowania konsekwencji natychmiastowych i  usuwa możliwość odwoływania się w postępowaniu wieczystoksięgowym do wadliwego zapisu z chwili złożenia wniosku jeżeli przed jego   rozpoznaniem doszło do sprostowania. Sąd wieczystoksięgowy, zgodnie z postanowieniem art. 626
8
§ 2 k.p.c. rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie treść i  formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej.
Sprostowanie błędu migracji usuwa wadę spowodowaną przez sąd, jeżeli więc wniosek o wpis praw do księgi złożony został już po migracji lecz przed sprostowaniem jej błędów, a rozpoznawany jest po ich sprostowaniu, sąd wieczystoksięgowy nie może przyjmować fikcji dalszego istnienia błędnych zapisów.
Nie jest oczywiście wykluczone, że omyłki w toku migracji doprowadziły – z uwagi na brzmienie art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.) - do skutków w postaci nabycia
praw, które były błędnie ujawnione w księdze wieczystej ale w rzeczywistości nie istniały. Nie jest to jednak zagadnienie objęte kognicją sądu
w postępowaniu wieczystoksięgowym lecz wymaga wykorzystania powództwa przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Bez znaczenia są więc argumenty skarżącej odnoszące się do naruszenia art. 3 u.k.w.h. oraz przepisów określających przedmiot i zasady postępowania wieczystoksięgowego, a także odwoływanie się do przepisów Konstytucji (art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1).
Z przytoczonych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 398
14
k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.