I CSK 748/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zapłatę reszty wynagrodzenia za budowę autostrady, które zostało potrącone przez zamawiającego (Skarb Państwa - GDDKiA) jako kara umowna za 18-dniowe opóźnienie w oddaniu robót. Powódka (wykonawca) domagała się kwoty 1 290 696,29 zł, wskazując, że całe opóźnienie wynikało z przyczyn leżących po stronie zamawiającego (np. opóźnione przekazanie terenu, zmiany w projekcie, występowanie skał). Sąd Okręgowy przychylił się do stanowiska powódki, uznając, że kara umowna przysługuje tylko za opóźnienie zawinione przez wykonawcę, a w tym przypadku opóźnienie było spowodowane przez zamawiającego. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, interpretując klauzulę umowną w sposób, który zakładał odpowiedzialność wykonawcy za opóźnienie niezależnie od jego winy, choć dopuścił miarkowanie kary. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, przywracając pierwotne rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego. Kluczowe dla Sądu Najwyższego było stanowisko, że kara umowna, jako sankcja za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, wymaga winy dłużnika (co najmniej niedbalstwa). Nawet jeśli umowa rozszerza odpowiedzialność, nie może ona obejmować sytuacji, gdy niewykonanie jest spowodowane przez wierzyciela. Sąd Najwyższy podkreślił, że wykonawca nie miał obowiązku formalnego występowania o przedłużenie terminu, a jego brak nie pozbawiał go prawa do obrony w procesie i powoływania się na przyczyny leżące po stronie zamawiającego. W konsekwencji, skoro opóźnienie było wyłączną winą zamawiającego, kara umowna nie przysługiwała, a potrącenie było bezpodstawne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia przepisów dotyczących kary umownej, odpowiedzialności kontraktowej wykonawcy i zamawiającego w procesie budowlanym, interpretacja klauzul umownych w kontekście wzorców umownych (FIDIC).
Dotyczy specyficznej sytuacji opóźnienia w budowie autostrady spowodowanego przez zamawiającego, ale zasady są szeroko stosowalne do innych umów o roboty budowlane i umów z elementami wzorców umownych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy kara umowna przysługuje zamawiającemu za opóźnienie w wykonaniu umowy o roboty budowlane, jeśli opóźnienie to wynika z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, a wykonawca nie wystąpił formalnie o przedłużenie terminu wykonania umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kara umowna nie przysługuje, jeśli opóźnienie wynika z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, nawet jeśli wykonawca nie wystąpił formalnie o przedłużenie terminu.
Uzasadnienie
Kara umowna jest sankcją za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania przez dłużnika, co wymaga jego winy (co najmniej niedbalstwa). Nawet jeśli umowa rozszerza odpowiedzialność, nie może ona obejmować sytuacji, gdy niewykonanie jest spowodowane przez wierzyciela. Brak formalnego wniosku o przedłużenie terminu przez wykonawcę nie pozbawia go prawa do powoływania się na przyczyny leżące po stronie zamawiającego.
Jak należy interpretować klauzulę umowną dotyczącą kary umownej w kontekście odpowiedzialności wykonawcy za opóźnienie spowodowane przez zamawiającego, zwłaszcza gdy umowa jest wzorcem umownym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Klauzula ta powinna być interpretowana z uwzględnieniem ochrony prawnej wykonawcy, a w razie wątpliwości – tak jak rozumiał ją wykonawca. Nie może ona rozszerzać odpowiedzialności wykonawcy na sytuacje, gdy opóźnienie jest spowodowane przez zamawiającego.
Uzasadnienie
W przypadku wzorców umownych, interpretacja postanowień dotyczących kary umownej powinna uwzględniać ochronę kontrahenta autora wzorca. Ponadto, zgodnie z zasadami współżycia społecznego i naturą kary umownej, nie można obciążać dłużnika karą, gdy niewykonanie jest spowodowane przez wierzyciela.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. S.A. w W. | spółka | powódka |
| Skarb Państwa - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Podstawa odpowiedzialności kontraktowej, wymagająca istnienia winy dłużnika.
k.c. art. 473 § § 1
Kodeks cywilny
Możliwość rozszerzenia odpowiedzialności dłużnika przez umowę, ale tylko za oznaczone okoliczności, które na mocy ustawy nie ponosi.
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja i funkcja kary umownej.
k.c. art. 484 § § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna jako odszkodowanie.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Czynność prawna wywołuje skutki wynikające z ustawy, zasad współżycia społecznego i zwyczajów.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli zgodnie z zasadami współżycia społecznego i celem umowy.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Granice swobody umów.
Pomocnicze
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Możliwość miarkowania kary umownej.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia zaskarżonego wyroku.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za koszty procesu.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzekanie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzekanie o kosztach w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Orzekanie o kosztach w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara umowna przysługuje tylko za opóźnienie zawinione przez wykonawcę. • Opóźnienie w wykonaniu umowy wynikało z przyczyn leżących po stronie zamawiającego. • Brak formalnego wniosku o przedłużenie terminu nie pozbawia wykonawcy prawa do powoływania się na przyczyny leżące po stronie zamawiającego. • Interpretacja klauzuli kary umownej w kontekście wzorca umownego powinna chronić wykonawcę.
Odrzucone argumenty
Kara umowna przysługuje wykonawcy niezależnie od winy za opóźnienie. • Wykonawca utracił prawo do powoływania się na przyczyny leżące po stronie zamawiającego z powodu braku formalnego wniosku o przedłużenie terminu.
Godne uwagi sformułowania
kara umowna stanowi odszkodowanie umowne i przysługuje wierzycielowi jedynie wtedy, gdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność • nie mogą zatem przyjąć, że dłużnik będzie zobowiązany do zapłaty kary umownej także w sytuacji, gdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest spowodowane okolicznościami, za które odpowiedzialność ponosi wierzyciel • klauzula 47.1 wzorca FIDIC załączonego do umowy przez zamawiającego powinna być tłumaczona przy uwzględnieniu ochrony prawnej wykonawcy
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący
Irena Gromska-Szuster
sprawozdawca
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia przepisów dotyczących kary umownej, odpowiedzialności kontraktowej wykonawcy i zamawiającego w procesie budowlanym, interpretacja klauzul umownych w kontekście wzorców umownych (FIDIC)."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji opóźnienia w budowie autostrady spowodowanego przez zamawiającego, ale zasady są szeroko stosowalne do innych umów o roboty budowlane i umów z elementami wzorców umownych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy dużej inwestycji infrastrukturalnej i kluczowej kwestii odpowiedzialności za opóźnienia, co jest częstym problemem w budownictwie. Wykładnia Sądu Najwyższego dotycząca kary umownej i winy ma szerokie zastosowanie praktyczne.
“Kara umowna za opóźnienie w budowie? Tylko jeśli to Twoja wina! SN wyjaśnia zasady.”
Dane finansowe
WPS: 1 290 696,29 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego: 34 500 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.