I CSK 748/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka, B. S.A., domagała się od Skarbu Państwa zapłaty kwoty 1 290 696,29 zł tytułem reszty wynagrodzenia za budowę autostrady. Zamawiający potrącił kwotę 1 333 069,76 zł jako karę umowną za 18-dniowe opóźnienie w zakończeniu robót. Sąd Okręgowy w całości uwzględnił powództwo, uznając, że kara umowna przysługuje tylko w przypadku winy wykonawcy, a opóźnienie wynikało z przyczyn leżących po stronie zamawiającego (m.in. opóźnienie w przekazaniu terenu, zmiany w projekcie). Sąd Okręgowy powołał się na opinie biegłych, które potwierdziły, że wykonawca nie przyczynił się do opóźnienia. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, obniżając zasądzoną kwotę, interpretując klauzulę 47.1 warunków FIDIC jako rozszerzającą odpowiedzialność wykonawcy za opóźnienie, nawet jeśli było ono spowodowane przez zamawiającego. Sąd Apelacyjny uznał, że wykonawca nie zgłosił wniosku o przedłużenie terminu, co powinno oznaczać jego odpowiedzialność. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, stwierdzając, że kara umowna jest sankcją za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z winy dłużnika (art. 471 k.c.). Rozszerzenie tej odpowiedzialności wymaga wyraźnego postanowienia w umowie, a klauzula 47.1 nie wskazuje, że wykonawca ponosi odpowiedzialność za opóźnienia spowodowane przez zamawiającego. Sąd Najwyższy podkreślił, że kara umowna nie może być naliczana, gdy do niewykonania zobowiązania doszło z przyczyn obciążających wierzyciela. Ponieważ opóźnienie wynikało wyłącznie z winy zamawiającego, Sąd Najwyższy uznał, że kara umowna nie przysługuje, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i oddalił apelację pozwanego. Zasądzono koszty postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja klauzul umownych dotyczących kar umownych, odpowiedzialność wykonawcy i zamawiającego w procesie budowlanym, zasady odpowiedzialności kontraktowej.
Dotyczy specyficznych warunków kontraktowych (FIDIC) i okoliczności faktycznych sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy kara umowna przysługuje zamawiającemu, gdy opóźnienie w wykonaniu umowy przez wykonawcę wynika z przyczyn leżących po stronie zamawiającego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kara umowna jest sankcją za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z winy dłużnika. Nie może być naliczana, gdy opóźnienie jest spowodowane okolicznościami obciążającymi wierzyciela.
Uzasadnienie
Kara umowna jest uwarunkowana przesłankami odpowiedzialności kontraktowej, w tym winą dłużnika. Nawet jeśli umowa rozszerza odpowiedzialność, nie może ona obejmować sytuacji, gdy niewykonanie zobowiązania jest spowodowane przez wierzyciela, gdyż jest to sprzeczne z naturą kary umownej i odpowiedzialności kontraktowej.
Czy brak zgłoszenia przez wykonawcę wniosku o przedłużenie terminu wykonania umowy pozbawia go możliwości powoływania się na przyczyny leżące po stronie zamawiającego jako podstawę do zwolnienia od odpowiedzialności z tytułu kary umownej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak zgłoszenia wniosku o przedłużenie terminu nie pozbawia wykonawcy prawa do powoływania się w procesie na to, że opóźnienie było spowodowane przez zamawiającego, zwłaszcza gdy strony na bieżąco komunikowały się i miały świadomość przyczyn opóźnienia.
Uzasadnienie
Procedura przedłużenia terminu jest umownym uprawnieniem wykonawcy, a nie obowiązkiem. Jej niezastosowanie nie wyłącza możliwości dochodzenia przez wykonawcę twierdzenia, że opóźnienie nie leży po jego stronie, szczególnie w sytuacji, gdy strony na bieżąco uzgadniały prace i były świadome przyczyn opóźnienia.
Jak należy interpretować klauzulę umowną dotyczącą kary umownej, zwłaszcza w kontekście wzorca umownego i ochrony prawnej wykonawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Klauzule dotyczące kary umownej, zwłaszcza te zawarte we wzorcu umownym, powinny być interpretowane z uwzględnieniem ochrony prawnej wykonawcy. W razie wątpliwości, należy przyjąć rozumienie korzystniejsze dla adresata oświadczenia woli (wykonawcy).
Uzasadnienie
Zasada ochrony prawnej kontrahenta autora wzorca umownego nakazuje interpretować postanowienia na korzyść strony, która nie miała wpływu na ich treść. Dodatkowo, ograniczenia swobody umów (art. 3531 k.c.) i istota kary umownej wykluczają jej naliczanie w sytuacjach niezawinionych przez dłużnika.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. S.A. | spółka | powódka |
| Skarb Państwa - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Kara umowna jest uwarunkowana przesłankami odpowiedzialności kontraktowej, w tym winą dłużnika.
k.c. art. 473 § § 1
Kodeks cywilny
Dłużnik może przez umowę przyjąć odpowiedzialność za okoliczności, za które na mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi, ale musi być to wyraźnie określone w umowie.
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna stanowi odszkodowanie za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
k.c. art. 484 § § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna pełni funkcje odszkodowawczo-kompensacyjne i represyjne.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Czynność prawna wywołuje skutki wynikające z ustawy, zasad współżycia społecznego i zwyczajów.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Oświadczenia woli należy tłumaczyć zgodnie z zasadami współżycia społecznego i ustalonymi zwyczajami oraz celem umowy.
k.c. art. 3531
Kodeks cywilny
Swoboda umów ograniczona jest naturą stosunku prawnego, przepisami ustawy i zasadami współżycia społecznego.
Pomocnicze
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Możliwość miarkowania kary umownej w przypadku rażącego wygórowania.
k.p.c. art. 39813 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądu niższej instancji.
k.p.c. art. 39816
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Opóźnienie w wykonaniu umowy wynikało z przyczyn leżących po stronie zamawiającego. • Kara umowna jest sankcją za niewykonanie zobowiązania z winy dłużnika. • Klauzula umowna nie rozszerza odpowiedzialności wykonawcy na opóźnienia spowodowane przez zamawiającego. • Brak zgłoszenia wniosku o przedłużenie terminu nie pozbawia wykonawcy prawa do powoływania się na przyczyny leżące po stronie zamawiającego.
Odrzucone argumenty
Kara umowna przysługuje zamawiającemu niezależnie od przyczyny opóźnienia. • Wykonawca ponosi odpowiedzialność za opóźnienie, ponieważ nie zgłosił wniosku o przedłużenie terminu. • Interpretacja klauzuli 47.1 powinna uwzględniać jej treść, a nie tylko tytuł.
Godne uwagi sformułowania
Kara umowna stanowi odszkodowanie umowne i przysługuje wierzycielowi jedynie wtedy, gdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. • Zakres odpowiedzialności z tytułu kary umownej pokrywa się z zakresem ogólnej odpowiedzialności kontraktowej dłużnika. • Kara umowna jest sankcją cywilnoprawną za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania przez dłużnika. • Wykładnia postanowień dotyczących kary umownej powinna odbywać się z zachowaniem zasady ochrony prawnej kontrahenta autora wzorca lub strony, która wzorzec ten załączyła jako warunki umowy.
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący
Irena Gromska-Szuster
sprawozdawca
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja klauzul umownych dotyczących kar umownych, odpowiedzialność wykonawcy i zamawiającego w procesie budowlanym, zasady odpowiedzialności kontraktowej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych warunków kontraktowych (FIDIC) i okoliczności faktycznych sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kar umownych w kontraktach budowlanych i wyjaśnia kluczowe zasady odpowiedzialności stron, co jest bardzo praktyczne dla prawników i przedsiębiorców z branży.
“Kto zapłaci za opóźnienie? Sąd Najwyższy rozstrzyga spór o karę umowną w budowie autostrady.”
Dane finansowe
WPS: 1 290 696,29 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego: 34 500 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.