I CSK 641/12

Sygn. akt I CSK 641/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 7 czerwca 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Jan Górowski 
 
 
w sprawie z powództwa F. Z. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa 
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 czerwca 2013 r., 
na skutek skargi kasacyjnej powoda  
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 31 maja 2012 r.,  
 
 
 
1. odrzuca skargę kasacyjną, 
2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania 
kasacyjnego, 
3. przyznaje radcy prawnemu J. D. prowadzącej Kancelarię od 
Skarbu Państwa Sądu Apelacyjnego kwotę 1800 (jeden tysiąc 
osiemset) złotych, powiększoną o należny podatek VAT, tytułem 
udzielonej 
powodowi 
z 
urzędu 
pomocy 
prawnej 
w  postępowaniu kasacyjnym. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Powód F. Z. w pozwie z dnia wystąpił o pozbawienie wykonalności tytułu 
wykonawczego - wyroku Sądu Apelacyjnego z  dnia 23 listopada 2000 r., którym 
została zasądzona od powoda na rzecz Skarbu Państwa kwota 33.477,24 zł wraz z 
ustawowymi odsetkami. Podniósł, że nie uregulował tej należności, gdyż w toku 
postępowania przed Sadem Okręgowym w tej sprawie (sygn. akt I C …/97) na 
rozprawie w dniu 7  lutego 1995 r. potrącił swoją wymagalną wierzytelność z tytułu 
rekultywacji gruntu w kwocie 42.000 zł, a Sądy obydwu instancji bezpodstawnie nie 
uwzględniły zarzutu potrącenia. 
Wprawdzie w obecnie rozpoznawanej sprawie także w piśmie z dnia 
16  grudnia 2011 r., (k. 229) oznaczył wartość przedmiotu sporu na kwotę 
166.495  zł, niemniej na ostatniej rozprawie w dniu 19 grudnia 2011 r., przed 
Sądem pierwszej instancji wyjaśnił, że dochodzi pozbawienia tytułu wykonawczego 
wykonalności co do wartości potrąconej kwoty 42.000 zł, a wskazując kwotę 
166.495 zł miał na uwadze rewaloryzację wartości dokonanej rekultywacji według 
aktualnych cen. Sąd Okręgowy w K. oddalając powództwo wyrokiem z dnia 28 
grudnia 2011 r. orzekł o roszczeniu powoda objętym zarzutem potrącenia 
w  kwocie 42.000 zł, z tytułu poniesionych przez niego kosztów rekultywacji gruntu. 
Podniósł, że potrącenie wierzytelności dłużnika z wierzytelnością wynikającą 
z  tytułu 
wykonawczego 
wywołuje 
analogiczne 
skutki, 
jak 
wygaśnięcie 
zobowiązania przez jego spełnienie. Zarzut ten jego zdaniem może być podstawą 
powództwa przeciwegzekucyjnego tylko wtedy, gdy nie był przedmiotem 
rozpoznania w sprawie, w której został wydany tytuł wykonawczy. 
W apelacji, oznaczając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 
166.495  zł, powód zgłosił roszczenie odszkodowawcze dochodząc naprawienia 
szkody wynikłej z przeprowadzonej przez niego rekultywacji gruntu i domagał się 
wyliczenia tego świadczenia według cen nie z okresu jej dokonania, lecz z daty 
wyrokowania. 
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r. oddalając apelację orzekł, 
jak wynika z jego uzasadnienia, tylko o roszczeniu objętym oświadczeniem 

 
3 
o  potrąceniu tj. obejmującym kwotę 42.000 zł. Podzielił w całości ustalenia 
faktyczne, jak i ocenę prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. 
Powód w skardze kasacyjnej oznaczając wartość przedmiotu zaskarżenia na 
kwotę 166.495 zł, szeroko odwołując się do judykatury Sądu Najwyższego zarzucił, 
że nieuwzględnienie w sprawie, w której został wydany tytuł wykonawczy zarzutu 
potrącenia nie stanowiło przeszkody do oparcia na tym zarzucie powództwa 
przeciwegzekucyjnego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Brak sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w apelacji nie 
eliminuje możliwości weryfikacji prawidłowości podanej wartości w skardze 
kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 39821 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym ma 
odpowiednie zastosowanie art. 368 § 2 k.p.c., który w zdaniu trzecim przewiduje, 
że przepisy art. 19-24 i 25 § 1 k.p.c. stosuje się odpowiednio. Oznacza to, 
że  zarówno sąd w drugiej instancji, jak i Sąd Najwyższy w ramach badania 
dopuszczalności skargi kasacyjnej powinien sprawdzić wartość przedmiotu 
zaskarżenia wskazaną w tym nadzwyczajnym środku zaskarżenia (por. np. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2011 r., II CZ 197/10, LEX nr 
738550). 
W postępowaniu apelacyjnym nie można, oprócz nie wchodzących 
w  sprawie w rachubę wyjątków określonych w art. 383 k.p.c. zdanie drugie, 
rozszerzyć żądania ani występować z nowymi roszczeniami. Wystąpienie więc 
przez powoda z roszczeniem odszkodowawczym w apelacji nie mogło przynieść 
pożądanego przez niego skutku. Niedopuszczalne rozszerzenie żądania pozwu 
w postępowaniu apelacyjnym nie wpływa na zakres przedmiotu sprawy i to także 
nawet po uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania 
sądowi pierwszej instancji, chyba że przed tym sądem nastąpi kolejna zmiana 
powództwa. Określenie zakresu postępowania apelacyjnego adekwatne do 
przedmiotu rozpoznania i przedmiotu orzeczenia pierwszoinstancyjnego stanowi 
realizację zasad dyspozycyjności i zakazu orzekania ponad żądanie oraz jej 
dopuszczalności tylko od wyroku, a niedopuszczalności tego środka odwoławczego 

 
4 
od braku rozstrzygnięcia w tym wyroku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 
7  lutego 2008 r., II PK 163/07, OSNP 2009, nr 9-10, poz. 114). 
W okolicznościach sprawy niewątpliwie zarówno Sąd pierwszej, jak i drugiej 
instancji orzekały o roszczeniu powoda o wartości 42.000 zł, tj. objętym 
oświadczeniem o potrąceniu. Błędne oznaczenie przedmiotu zaskarżenia 
apelacyjnego i kasacyjnego nie mogło oznaczać, że skarga kasacyjna jest 
dopuszczalna ze względu na przekroczenie ustawowego progu określonego w art. 
3982 § 1 k.p.c. 
Na marginesie można zauważyć, że ostatnio w literaturze prezentowany jest 
pogląd, iż powództwo określone w art. 840 § 1 k.p.c. zmierza tylko do pozbawienia 
wykonalności tytułu wykonawczego i niedopuszczalna w takim wypadku jest 
kumulacja roszczeń. Poza tym także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 czerwca 
2006 r., IV C3K 24/06 (LEX nr 196635) wyraził zapatrywanie, że ze względu na 
konieczność przeciwdziałania przewlekaniu tego postępowania i egzekucji oraz 
ustanowioną w art. 843 § 3 k.p.c. prekluzję do zgłaszania zarzutów, zmiana 
podstawy powództwa przeciwegzekucyjnego jest niedopuszczalna 
Ze wskazanych względów skargę kasacyjną należało odrzucić (art. 3986 § 3 
k.p.c.). Mając na uwadze podniesione w skardze okoliczności i zapatrywanie, 
że nieuwzględniony w sprawie zarzut potrącenia nie wywołuje stanu sprawy 
osądzonej, na podstawie art. 102 k.p.c., odstąpiono od obciążenia powoda 
kosztami postępowania kasacyjnego. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
es