I CSK 574/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z powodu braku istotnego zagadnienia prawnego i nieodniesienia się do argumentacji sądu niższej instancji.
Powód I. L. złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, domagając się rozpoznania istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego możliwości traktowania świadczenia wniesionego przez osobę niezobowiązaną jako świadczenie nienależne lub bezpodstawne wzbogacenie w kontekście postępowań podatkowych. Sąd Najwyższy oddalił wniosek dowodowy jako niedopuszczalny w postępowaniu kasacyjnym i odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, uznając, że przedstawione zagadnienie prawne nie spełnia wymogów formalnych i merytorycznych, a skarżący nie odniósł się do kluczowych argumentów sądu niższej instancji.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 kwietnia 2019 r. rozpoznał skargę kasacyjną powoda I. L. od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 25 kwietnia 2018 r. w sprawie o zapłatę. Powód domagał się przyjęcia skargi do rozpoznania, wskazując na istotne zagadnienie prawne dotyczące możliwości traktowania świadczenia wniesionego przez osobę niezobowiązaną jako świadczenia nienależnego lub bezpodstawnego wzbogacenia w sytuacji, gdy nie jest już możliwe wydanie decyzji administracyjnych korygujących wcześniejsze zobowiązania podatkowe. Skarżący podniósł również kwestię świadczenia wniesionego przez osobę niebędącą stroną ani adresatem decyzji podatkowej. Sąd Najwyższy oddalił wniosek dowodowy powoda złożony w postępowaniu kasacyjnym, powołując się na art. 398¹³ § 2 k.p.c., który zakazuje przedstawiania nowych faktów i dowodów w tym etapie postępowania. Następnie, odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, Sąd Najwyższy wskazał, że przedstawione zagadnienie prawne nie spełnia wymogów określonych w art. 398⁹ § 1 k.p.c. Brak było wyjaśnienia, dlaczego rozstrzygnięcie problemu miałoby przyczynić się do realizacji publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej, nie przytoczono orzecznictwa ani poglądów doktryny, a zagadnienie zostało sformułowane ogólnikowo, bez odniesienia do konkretnych przepisów prawa podatkowego i stanu faktycznego. Sąd Najwyższy podkreślił również, że skarżący nie odniósł się do kluczowej dla rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego kwestii, iż dopiero decyzja administracyjna mogłaby pozwolić na realizację roszczenia o zwrot nienależnie zapłaconych świadczeń. Ponadto, Sąd Najwyższy przypomniał, że choć przepisy k.c. o bezpodstawnym wzbogaceniu mogą być stosowane do rozliczeń nienależnie uiszczonych należności publicznoprawnych, to nie mogą one prowadzić do korygowania rozstrzygnięć ustawowych wynikających z przepisów prawa publicznego. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił wniosek dowodowy, odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej RP koszty postępowania kasacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy nie przyjął tego zagadnienia do rozpoznania, wskazując na brak spełnienia wymogów formalnych i merytorycznych skargi kasacyjnej oraz na to, że rozliczenia te nie są wyczerpująco unormowane przepisami prawa publicznego, a odwołanie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu nie może prowadzić do korygowania rozstrzygnięć ustawowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zagadnienie prawne zostało sformułowane ogólnikowo, bez odniesienia do konkretnych przepisów prawa podatkowego i stanu faktycznego, a skarżący nie wykazał, że jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla rozwoju prawa lub charakter precedensowy. Ponadto, skarżący nie odniósł się do stanowiska Sądu Apelacyjnego, że dopiero decyzja administracyjna mogłaby pozwolić na realizację roszczenia o zwrot nienależnych świadczeń, ani do utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, która wyklucza korygowanie rozstrzygnięć ustawowych wynikających z prawa publicznego przy pomocy przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie wniosku dowodowego, odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
Strona wygrywająca
Skarb Państwa
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. L. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz powoływania nowych faktów i dowodów w postępowaniu kasacyjnym.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powoływanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 398¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.p.c. art. 398¹ § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter, odnosi się do konkretnych przepisów prawa, jest ujęty abstrakcyjnie i wiąże się z rozpoznawaną sprawą, a także wskazuje argumenty prowadzące do rozbieżnych ocen.
k.p.c. art. 87¹
Kodeks postępowania cywilnego
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje obowiązkowe zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący świadczenia nienależnego.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia.
k.p.c. art. 398¹ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niedopuszczalność powoływania nowych faktów i dowodów w postępowaniu kasacyjnym. Niespełnienie przez skarżącego wymogów formalnych i merytorycznych dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w tym brak istotnego zagadnienia prawnego i ogólnikowe sformułowanie problemu. Brak odniesienia się do kluczowych argumentów Sądu Apelacyjnego. Wykluczenie możliwości korygowania rozstrzygnięć ustawowych wynikających z prawa publicznego przy pomocy przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego świadczenia nienależnego/bezpodstawnego wzbogacenia w postępowaniu podatkowym. Konieczność wyjaśnienia kwestii świadczenia wniesionego przez osobę niebędącą stroną decyzji podatkowej.
Godne uwagi sformułowania
w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powoływanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów Przytoczony w skardze problem nie czynił zadość wskazanym wymaganiom. nie przytoczono żadnych wypowiedzi orzecznictwa Sądu Najwyższego ani poglądów literatury odnoszących się do poruszonego zagadnienia zagadnienie zostało zredagowane ogólnikowo, bez odniesienia się do konkretnych miarodajnych in casu unormowań prawa podatkowego i wyjaśnienia ich związku ze stanem faktycznym sprawy jakkolwiek w judykaturze Sądu Najwyższego nie wyklucza się zastosowania przepisów kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu (...) do rozliczeń wynikających z nienależnie uiszczonych należności publicznoprawnych, to jednak dotyczy to tylko takich sytuacji, w których rozliczenia te nie są wyczerpująco unormowane przy pomocy instytucji specyficznych dla prawa publicznego.
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu niespełnienia wymogów formalnych i merytorycznych, w szczególności dotyczących istotnego zagadnienia prawnego oraz konieczności odniesienia się do argumentacji sądu niższej instancji i utrwalonego orzecznictwa w zakresie stosowania przepisów k.c. do należności publicznoprawnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej w postępowaniu kasacyjnym i nie rozstrzyga merytorycznie kwestii świadczenia nienależnego w postępowaniu podatkowym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Orzeczenie pokazuje, jak ważne jest prawidłowe formułowanie zagadnień prawnych i argumentacji w skardze kasacyjnej, co jest kluczowe dla praktyków prawa cywilnego i podatkowego.
“Klucz do sukcesu w Sądzie Najwyższym? Nie tylko prawo, ale i forma skargi kasacyjnej.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt I CSK 574/18 POSTANOWIENIE Dnia 26 kwietnia 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk w sprawie z powództwa I. L. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. i Naczelnika […] Urzędu Skarbowego w R. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 kwietnia 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI ACa […] , 1. oddala wniosek dowodowy powoda objęty pismem procesowym z dnia 13 marca 2019 r.; 2. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 3. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wnosząc o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 25 kwietnia 2018 r. skarżący I. L. powołał się na istotne zagadnienie prawne, sprowadzające się do pytania, czy w sytuacji, w której w postępowaniu podatkowym nie jest już możliwe wydanie decyzji administracyjnych orzekających o zmianie lub uchyleniu wcześniejszych decyzji orzekających istnienie zobowiązań podatkowych, świadczenie wniesione przez osobę niezobowiązaną może być traktowane jako świadczenie nienależne lub bezpodstawne wzbogacenie (art. 410 w związku z art. 405 k.c.). Konieczne jest także, w ocenie skarżącego, wyjaśnienie, czy gdy strona „(…) nie została wskazana, jako strona czy też, jako adresat decyzji podatkowej (…), to świadczenie przekazane przez nią Skarbowi Państwa (…) jest świadczeniem Skarbowi Państwa nienależnym (…)”. W toku postępowania kasacyjnego, pismem z dnia 13 marca 2019 r., skarżący złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z przedłożonych dokumentów w celu wykazania, że K. L. nie miała zaległości podatkowych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 398 13 § 2 k.p.c., w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powoływanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to ma charakter bezwarunkowy i nie zależy od tego, czy określone środki dowodowe mogły być przedstawione na wcześniejszym etapie postępowania. Złożony przez skarżącego wniosek dowodowy podlegał tym samym oddaleniu, jako niedopuszczalny. Zgodnie z art. 398 9 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującego od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 398 4 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Powołanie się w skardze kasacyjnej na istotne zagadnienie prawne (art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych, powołanych we wniosku przepisów prawa, zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen i możliwych wariantów interpretacyjnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07, niepubl.; z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, niepubl., z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl., z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Przytoczony w skardze problem nie czynił zadość wskazanym wymaganiom. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wyjaśniono, z jakich względów jego rozstrzygnięcie mogłoby przyczyniać się do realizacji publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej; nie przytoczono żadnych wypowiedzi orzecznictwa Sądu Najwyższego ani poglądów literatury odnoszących się do poruszonego zagadnienia; nie sformułowano też możliwych kierunków jego rozstrzygnięcia i przemawiającej za nimi jurydycznej argumentacji. Co więcej, zagadnienie zostało zredagowane ogólnikowo, bez odniesienia się do konkretnych miarodajnych in casu unormowań prawa podatkowego i wyjaśnienia ich związku ze stanem faktycznym sprawy. Dostrzec trzeba w tym kontekście, że wysokie wymagania wiążące się z redakcją skargi kasacyjnej, w tym wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, wiążą się z ustanowieniem w postępowaniu kasacyjnym obowiązkowego zastępstwa stron przez adwokatów lub radców prawnych (art. 87 1 k.p.c.), które w założeniu powinno gwarantować konieczny w tej mierze poziom fachowości. Niezależnie od tego, należało zauważyć, że w motywach zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny nie przyjął, by upływ terminów określonych w prawie podatkowym wykluczał wystąpienie z żądaniem określonym w art. 405 w związku z art. 410 k.c. dotyczącym równowartości zapłaconych nienależnie – w ocenie powoda – świadczeń podatkowych. Uznał natomiast, że dopiero decyzja, z której wynikałoby, że podatek od towarów i usług został zapłacony nienależnie, względnie powinien podlegać zwrotowi, mogłaby pozwolić na realizację roszczenia, o którym mowa w art. 410 § 2 k.c. Do stanowiska tego w ogóle nie odniesiono się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, tymczasem ocena ta miała istotne znaczenie z punktu widzenia kierunku rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego. W kontekście okoliczności sprawy podkreślenia wymaga również, że jakkolwiek w judykaturze Sądu Najwyższego nie wyklucza się zastosowania przepisów kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i n. k.c.) do rozliczeń wynikających z nienależnie uiszczonych należności publicznoprawnych, to jednak dotyczy to tylko takich sytuacji, w których rozliczenia te nie są wyczerpująco unormowane przy pomocy instytucji specyficznych dla prawa publicznego. Odwołanie się do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (nienależnym świadczeniu) nie może bowiem prowadzić do korygowania rozstrzygnięć ustawowych wynikających z tych przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r., I CSK 364/10, niepubl. oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2001 r., II CKN 33/99, niepubl., z dnia 21 października 2008 r., II UK 71/08, OSNP 2010, nr 7-8, poz. 104, z dnia 24 stycznia 2013 r., V CSK 63/12, niepubl. i z dnia 9 marca 2018 r., I CSK 295/17, OSNC-ZD 2018, nr 3, poz. 49). Stanowisko to zostało w całości pominięte we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych względów, na podstawie art. 398 9 § 2 oraz art. 98 w związku z art. 398 21 i art. 391 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. aj
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI