I CSK 572/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną wnioskodawczyni A. P. od postanowienia Sądu Okręgowego w W., które oddaliło jej apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w W. Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po W. Ś. nabył na podstawie testamentu holograficznego z 1990 r. wnuk M. P. Sąd Rejonowy uznał testament z 1990 r. za ważny, a wspólny testament małżonków Ś. z 2005 r. za nieważny, ponieważ został sporządzony wspólnie przez dwie osoby. Sąd Okręgowy podzielił te ustalenia. Sąd Najwyższy, rozpatrując skargę kasacyjną, skupił się na zarzucie nieważności postępowania. Stwierdził, że całkowicie ubezwłasnowolniony syn wnioskodawczyni, M. P., był wadliwie reprezentowany przez swojego ojca, który był jego opiekunem prawnym. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, opiekun nie może reprezentować osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie w postępowaniu, gdy druga strona lub uczestnik postępowania jest on sam albo jego bliscy, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz osoby podopiecznej. W tej sprawie, w kontekście kwestionowania ważności testamentu i potencjalnego uszczuplenia udziału spadkowego, wystąpiła hipotetyczna możliwość kolizji interesów. Sąd Najwyższy uznał, że w takiej sytuacji sąd powinien był zwrócić się do sądu opiekuńczego o ustanowienie kuratora dla M. P. Zaniechanie tego obowiązku spowodowało nieważność postępowania przed sądami obu instancji. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienia, zniósł postępowanie w zaskarżonym zakresie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWskazanie na konieczność badania reprezentacji osób ubezwłasnowolnionych całkowicie w postępowaniach sądowych, zwłaszcza w sprawach spadkowych, gdzie może dojść do kolizji interesów. Podkreślenie bezwzględnego charakteru zakazów reprezentacji i obowiązku ustanowienia kuratora.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji kolizji interesów w postępowaniu spadkowym z udziałem osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Interpretacja przepisów o reprezentacji może być stosowana analogicznie w innych postępowaniach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wadliwa reprezentacja całkowicie ubezwłasnowolnionego uczestnika postępowania przez jego opiekuna prawnego, w sytuacji potencjalnej kolizji interesów, prowadzi do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wadliwa reprezentacja całkowicie ubezwłasnowolnionego uczestnika postępowania przez jego opiekuna prawnego, w sytuacji hipotetycznej możliwości kolizji interesów, skutkuje nieważnością postępowania na podstawie art. 379 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepisy dotyczące reprezentacji ubezwłasnowolnionych całkowicie przez opiekunów (art. 159 k.r.o. w zw. z art. 175 k.r.o.) mają na celu ochronę ich interesów. W sytuacji, gdy opiekun lub jego bliscy są stroną lub uczestnikiem postępowania, a istnieje hipotetyczna możliwość kolizji interesów, sąd powinien ustanowić kuratora. Zaniechanie tego obowiązku prowadzi do nieważności postępowania, nawet jeśli czynność prawna dotyczy bezpłatnego przysporzenia, gdy w grę wchodzi kwestionowanie ważności testamentu lub uszczuplenie udziału spadkowego.
Jakie są zasady stosowania przepisów o władzy rodzicielskiej do sprawowania opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie?
Odpowiedź sądu
Przepisy o władzy rodzicielskiej stosuje się odpowiednio do sprawowania opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie, jednakże z uwzględnieniem specyfiki opieki i samodzielnej regulacji wyłączeń reprezentacji przez opiekuna (art. 159 k.r.o.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na podwójne odesłanie w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (art. 175 k.r.o. odsyła do przepisów o opiece nad małoletnim, a art. 155 § 2 k.r.o. odsyła do przepisów o władzy rodzicielskiej). Podkreślono, że niektóre przepisy stosuje się wprost, inne dostosowuje, a niektóre w ogóle nie mają zastosowania, zwłaszcza te dotyczące powstania, wykonywania, ograniczenia, zawieszenia i pozbawienia władzy rodzicielskiej, ze względu na samodzielną regulację opieki i zakazów reprezentacji.
Czy wspólny testament sporządzony przez dwie osoby, nawet jeśli jest własnoręczny, jest ważny?
Odpowiedź sądu
Nie, wspólny testament sporządzony przez dwie osoby jest nieważny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko sądów niższych instancji, że testament sporządzony wspólnie przez dwie osoby jest nieważny, niezależnie od tego, czy jest własnoręczny, czy alograficzny. Analiza językowa dokumentu z 19 stycznia 2005 r. wskazywała na jego wspólny charakter.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. P. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| M. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (16)
Główne
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy odpowiedniego stosowania przepisów do spraw z udziałem osób ubezwłasnowolnionych.
k.p.c. art. 379 § pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa nieważność postępowania w przypadku braku należytej reprezentacji strony.
k.r.o. art. 155 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o władzy rodzicielskiej do sprawowania opieki.
k.r.o. art. 156
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek opiekuna do uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego.
k.r.o. art. 159 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Zakazy reprezentowania przez opiekuna osób pod jego opieką.
k.r.o. art. 159 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Odpowiednie stosowanie zakazów reprezentacji do postępowania przed sądem.
k.r.o. art. 175
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o opiece nad małoletnim do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uchylenia orzeczenia w przypadku stwierdzenia nieważności postępowania.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zniesienia postępowania w przypadku stwierdzenia nieważności.
k.p.c. art. 70 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku sądu opiekuńczego do ustanowienia kuratora.
k.c. art. 12
Kodeks cywilny
Definiuje brak zdolności do czynności prawnych.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy oceny czynności prawnej w kontekście zasad współżycia społecznego.
k.c. art. 942
Kodeks cywilny
Dotyczy form testamentu.
k.c. art. 948 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 949 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 952 § § 3
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność postępowania z powodu wadliwej reprezentacji całkowicie ubezwłasnowolnionego uczestnika przez opiekuna prawnego w sytuacji kolizji interesów.
Odrzucone argumenty
Ważność testamentu z 2005 r. • Nieważność testamentu z 1990 r. • Brak potrzeby ustanowienia kuratora dla uczestnika postępowania.
Godne uwagi sformułowania
Niewątpliwie wadliwość reprezentacji uczestnika postępowania, całkowicie ubezwłasnowolnionego, przez jego opiekuna prawnego, który był jednocześnie mężem wnioskodawczyni, stanowiła przyczynę nieważności postępowania przed sądami obu instancji. • Istotą tych zakazów jest bezwzględny charakter, polegający na dostosowaniu się do nich, po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z opisanych sytuacji. Nie ma znaczenia, czy w konkretnym wypadku, podopieczny już znalazł się w niekorzystnym dla siebie położeniu, jak też, czy doszło do kolizji interesów; wystarczy hipotetyczna możliwość wystąpienia takich sytuacji.
Skład orzekający
Jan Górowski
przewodniczący
Bogumiła Ustjanicz
sprawozdawca
Hubert Wrzeszcz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wskazanie na konieczność badania reprezentacji osób ubezwłasnowolnionych całkowicie w postępowaniach sądowych, zwłaszcza w sprawach spadkowych, gdzie może dojść do kolizji interesów. Podkreślenie bezwzględnego charakteru zakazów reprezentacji i obowiązku ustanowienia kuratora."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji kolizji interesów w postępowaniu spadkowym z udziałem osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Interpretacja przepisów o reprezentacji może być stosowana analogicznie w innych postępowaniach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z ochroną praw osób ubezwłasnowolnionych, co jest istotne dla praktyków prawa. Uchylenie postępowania przez Sąd Najwyższy z powodu formalnego błędu podkreśla znaczenie skrupulatności procesowej.
“Sąd Najwyższy uchyla postępowanie spadkowe z powodu wadliwej reprezentacji ubezwłasnowolnionego.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.