I CSK 5557/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2022 r. w sprawie z powództwa W. B. o ustalenie i zapłatę. Skarga kasacyjna została wniesiona w oparciu o przesłanki z art. 398^9 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., dotyczące istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. Bank argumentował, że art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego stanowi podstawę do ustalania kursów walut w tabelach kursowych i że umowy kredytów denominowanych powinny być wyłączone spod oceny abuzywności. Sąd Najwyższy odmówił jednak przyjęcia skargi do rozpoznania. Uzasadnił to tym, że problematyka abuzywności klauzul przeliczeniowych w kredytach walutowych, w tym kwestia stosowania art. 111 Prawa bankowego, nie stanowi już istotnego zagadnienia prawnego ani nie wywołuje rozbieżności w orzecznictwie, gdyż jest to zagadnienie ugruntowane w judykaturze i doktrynie. Sąd podkreślił, że instytucja „przedsądu” ma na celu selekcję skarg pod kątem rozwoju prawa i jednolitości orzecznictwa, a nie rozpoznawanie sprawy w kolejnej instancji. Wskazał również, że kwestia dopuszczalności wypełniania luk w umowie po stwierdzeniu bezskuteczności postanowienia abuzywnego, w tym możliwość dalszego wykonywania umowy lub jej upadku, była już wielokrotnie analizowana przez Sąd Najwyższy i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd meriti prawidłowo ocenił, iż umowa w pozostałym zakresie nie jest możliwa do utrzymania po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, a jej nieważność nie prowadzi do pokrzywdzenia konsumenta. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie przepisów k.p.c. i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych w kredytach walutowych oraz skutków stwierdzenia abuzywności.
Dotyczy głównie spraw dotyczących kredytów denominowanych/indeksowanych w walutach obcych, z uwzględnieniem specyfiki polskiego prawa bankowego i dyrektywy UE.
Zagadnienia prawne (4)
Czy przy ocenie klauzul przeliczeniowych w umowach kredytów denominowanych z perspektywy abuzywności należy uwzględnić, że art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego daje bankowi podstawę do ustalania kursów w tabeli kursowej i czy umowy te powinny być wyłączone spod oceny abuzywności zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, możliwość ustalania tabel kursowych i obowiązek ogłaszania kursów walutowych przez bank nie wyłącza badania abuzywności postanowień umownych. Przepis art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego stanowi jedynie ogólny obowiązek informacyjny i nie jest przeszkodą do badania abuzywności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że podniesiona kwestia nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego, ponieważ orzecznictwo Sądu Najwyższego i TSUE jest ugruntowane w tej materii. Stwierdzono, że bank jednostronnie kształtuje sytuację prawną konsumenta, a przepisy Prawa bankowego nie wyłączają badania abuzywności.
Czy w świetle art. 385^1 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 możliwe jest dalsze wykonywanie umowy kredytu denominowanego po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, czy też prowadzi to do upadku całej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Eliminacja klauzul abuzywnych może prowadzić do upadku całej umowy, jeśli na podstawie pozostałej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron. Sąd meriti prawidłowo ocenił, że umowa w pozostałym zakresie nie jest możliwa do utrzymania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na swoje orzecznictwo oraz orzecznictwo TSUE, zgodnie z którym sąd krajowy nie może zmieniać treści nieuczciwych warunków, a utrzymanie umowy po stwierdzeniu abuzywności klauzuli ryzyka walutowego nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia. Nieważność umowy jest sankcją przewidzianą przez dyrektywę.
Czy dla ustalenia skutków abuzywności postanowień umownych istotne znaczenie ma wola konsumenta?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Niedozwolone postanowienie umowne jest od początku bezskuteczne na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do swojego wyroku z 27 lipca 2021 r. (V CSKP 49/21), wskazując, że konsument ma możliwość sanowania klauzuli abuzywnej poprzez świadomą zgodę.
Czy wejście w życie ustawy antyspreadowej z dnia 29 lipca 2011 r. potwierdziło ważność umów o kredyt denominowanych zawartych przed jej wejściem w życie i wyeliminowało abuzywny charakter postanowień, czy też nie wyłącza możliwości powoływania się na abuzywność?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wejście w życie ustawy antyspreadowej nie wyłącza możliwości powoływania się na abuzywność klauzul związanych ze sposobem określania kursu waluty, zawartych w umowach kredytów denominowanych podpisanych i realizowanych przed wejściem w życie tej nowelizacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że ocena abuzywności postanowienia umownego dokonywana jest według stanu z chwili zawarcia umowy (skutek ex tunc), a zdarzenia o charakterze następczym pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru postanowień (z wyjątkiem woli konsumenta).
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. B. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (16)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 385^1 § § 1
Kodeks cywilny
Ocena czy postanowienie umowne jest niedozwolone (abuzywne) dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (skutek ex tunc).
Prawo bankowe art. 111 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe
Przepis ten przewiduje jedynie ogólny obowiązek informacyjny banków i nie stanowi przeszkody do badania przez sąd abuzywności postanowień zawartej umowy.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Na postanowienie odmawiające przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania stronie przysługuje zażalenie.
k.p.c. art. 398^13 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, przy czym w granicach zaskarżenia bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania.
k.c. art. 385^1 § § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 358
Kodeks cywilny
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
pr. weksl. art. 41
Prawo wekslowe
ustawa antyspreadowa art. 1 § pkt 1 lit. a)
Ustawa o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
ustawa antyspreadowa art. 4
Ustawa o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
k.p.c. art. 98 § § 1, 1^1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
pr. weksl. art. 41
Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione przez bank zagadnienia prawne nie spełniają wymogów istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie. • Kwestia abuzywności klauzul przeliczeniowych w kredytach walutowych jest ugruntowana w orzecznictwie SN i TSUE. • Sąd meriti prawidłowo ocenił, że umowa nie może być utrzymana po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych.
Odrzucone argumenty
Art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego stanowi podstawę do ustalania kursów walut i wyłącza abuzywność klauzul przeliczeniowych. • Umowy kredytów denominowanych zawarte przed wejściem w życie ustawy antyspreadowej są ważne i nie zawierają klauzul abuzywnych. • Możliwe jest dalsze wykonywanie umowy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, np. przez zastosowanie art. 358 k.c. lub art. 56 k.c.
Godne uwagi sformułowania
skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni • instytucja tzw. „przedsądu,” ustanowiona w art. 398^9 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej • Problem przedstawiony przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełnia powyższych wymagań, ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych lub indeksowanych w odniesieniu do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego) nie ma już on przymiotu nowości. • Niedozwolone postanowienie umowne (art. 385^1 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną • W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, według którego, jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy.
Skład orzekający
Maciej Kowalski
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych w kredytach walutowych oraz skutków stwierdzenia abuzywności."
Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw dotyczących kredytów denominowanych/indeksowanych w walutach obcych, z uwzględnieniem specyfiki polskiego prawa bankowego i dyrektywy UE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą w sprawach kredytów walutowych, co jest nadal gorącym tematem dla konsumentów i prawników. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy stosuje przepisy UE i polskie prawo w praktyce.
“Kredyty walutowe: Sąd Najwyższy potwierdza – banki nie mogą dowolnie ustalać kursów!”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.