I CSK 545/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej powoda J. R. od postanowienia Sądu Apelacyjnego, które utrzymało w mocy postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu pozwu. Sąd pierwszej instancji odrzucił pozew o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa i Fundacji, opierając się na art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. (powaga rzeczy osądzonej), wskazując na prawomocnie zakończone postępowanie w sprawie o to samo roszczenie. Sąd Apelacyjny zgodził się z tą oceną, uznając tożsamość stron i okoliczności faktycznych. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał ją za dopuszczalną i zasadną. Kluczowym zarzutem okazało się naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie z urzędu nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji, wynikającej z pozbawienia powoda możności obrony jego praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Sąd Najwyższy wskazał, że powód, wezwany do usunięcia braków formalnych pozwu, wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jednak sąd pierwszej instancji nie rozpoznał tego wniosku, a zamiast tego odrzucił pozew. Sąd Apelacyjny również nie naprawił tego uchybienia. Sąd Najwyższy podkreślił, że tożsamość roszczenia, decydująca o powadze rzeczy osądzonej, wymaga nie tylko tożsamości stron, ale także podstawy faktycznej i prawnej żądań. W tej sytuacji, bez wyjaśnienia podstaw faktycznych żądań powoda, ocena o wystąpieniu stanu powagi rzeczy osądzonej była przedwczesna. Z tego względu Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie przesłanek powagi rzeczy osądzonej, obowiązki sądu w przypadku wniosku o pełnomocnika z urzędu, zasady postępowania apelacyjnego w kontekście nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, gdzie sąd nie rozpoznał wniosku o pełnomocnika z urzędu przed odrzuceniem pozwu.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd drugiej instancji naruszył obowiązek wzięcia z urzędu pod uwagę nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji, spowodowanej pozbawieniem powoda możności obrony jego praw, w sytuacji gdy sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i odrzucił pozew?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd drugiej instancji naruszył art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie z urzędu nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji, co skutkowało pozbawieniem powoda możności obrony jego praw.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji odrzucił pozew bez rozpoznania wniosku powoda o pełnomocnika z urzędu, mimo że powód nie był w stanie samodzielnie usunąć braków formalnych. Sąd Apelacyjny nie naprawił tego uchybienia, nie biorąc z urzędu pod uwagę nieważności postępowania. Sąd Najwyższy uznał, że model apelacji pełnej pozwala na sanowanie takich błędów w postępowaniu apelacyjnym.
Czy sąd prawidłowo uznał wystąpienie stanu powagi rzeczy osądzonej, mimo że nie zostały jednoznacznie ustalone podstawy faktyczne żądań powoda w niniejszej sprawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ocena wystąpienia stanu powagi rzeczy osądzonej była przedwczesna, ponieważ nie doszło do jednoznacznego ustalenia podstaw faktycznych żądań powoda w niniejszej sprawie, a tożsamość roszczenia wymaga tożsamości żądań, ich podstawy prawnej oraz okoliczności faktycznych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny ograniczył się do werbalnego uznania tożsamości okoliczności faktycznych, nie badając ich w sposób jednoznaczny, zwłaszcza w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji wezwał powoda do ich sprecyzowania. Nie można wykluczyć, że roszczenia dochodzone w obu sprawach uzasadniają inne okoliczności faktyczne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. R. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa - Minister Finansów | organ_państwowy | pozwany |
| Fundacja [...] | instytucja | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.p.c. art. 199 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący odrzucenia pozwu w przypadku wystąpienia stanu powagi rzeczy osądzonej.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek sądu drugiej instancji wzięcia z urzędu pod uwagę, w granicach zaskarżenia, nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
k.p.c. art. 398 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dopuszczalność skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 39815 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania spowodowana pozbawieniem strony możności obrony jej praw.
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie sądu drugiej instancji w razie stwierdzenia nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
k.p.c. art. 361
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie z urzędu nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji (pozbawienie powoda możności obrony praw). • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez przedwczesne uznanie wystąpienia stanu powagi rzeczy osądzonej bez jednoznacznego ustalenia podstaw faktycznych żądań.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 386 § 2 k.p.c. okazał się nietrafny.
Godne uwagi sformułowania
pozbawienie powoda możności obrony jego praw • model apelacji pełnej pozwala na sanowanie w postępowaniu apelacyjnym niektórych przypadków nieważności postępowania • ocenę tę należało jednak uznać za co najmniej przedwczesną, skoro nie doszło ani przed sądem pierwszej instancji, ani przed sądem odwoławczym do wskazania przez powoda z jakich działań każdego z pozwanych wywodzi on swoje roszczenie.
Skład orzekający
Mirosław Bączyk
przewodniczący
Zbigniew Kwaśniewski
sprawozdawca
Agnieszka Piotrowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie przesłanek powagi rzeczy osądzonej, obowiązki sądu w przypadku wniosku o pełnomocnika z urzędu, zasady postępowania apelacyjnego w kontekście nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, gdzie sąd nie rozpoznał wniosku o pełnomocnika z urzędu przed odrzuceniem pozwu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie procedur procesowych i prawo do obrony, nawet w sprawach dotyczących powagi rzeczy osądzonej. Pokazuje też, jak Sąd Najwyższy koryguje błędy sądów niższych instancji.
“Czy brak pełnomocnika z urzędu może unieważnić odrzucenie pozwu? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.