I CSK 482/08

Sygn. akt I CSK 482/08 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 8 stycznia 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca) 
SSN Mirosław Bączyk 
 
 
 
 
w sprawie z powództwa T. W. 
przeciwko Bankowi Handlowemu w W. S.A. z siedzibą w W. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 stycznia 2009 r., 
skargi kasacyjnej powoda  
od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16 maja 2006 r.,  
 
 
oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powoda kosztami 
postępowania kasacyjnego na rzecz strony pozwanej. 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 25 maja 2005 r. oddalił powództwo T. W. o 
zasądzenie od Banku Handlowego – Spółki Akcyjnej kwoty 25 672,98 franków 
szwajcarskich z odsetkami od dnia 1 lipca 1939 r. do dnia zapłaty w wysokości 2% 
tytułem realizacji umowy o wkład na książeczce walutowej. 
Sąd ten ustalił, że w dniu 9 marca 1933 r. poprzednik prawny powoda, W. 
W., zawarł z Bankiem Handlowym umowę, zgodnie z którą na prowadzonym dla 
niego rachunku miały być gromadzone środki finansowe w walucie szwajcarskiej. 
Umowa przewidywała wypłatę zgromadzonych środków okazicielowi czeku „na 
Zurych” lub w „w złotych po cenie kupna czeków”. Umowa była potwierdzona 
książeczką wkładową walutową. Książeczka odnotowywała operacje dokonywane 
na koncie do roku 1941. Stan ostatniego odnotowanego salda wynosił 25 672,98 
franków szwajcarskich. W 1941 r. nastąpiła  zmiana zastrzeżenia płatności „z 
okaziciela” na osobę imiennie określoną, a mianowicie  na J. W.  J. W. zmarł w 
1942 r. Powodowi przypadł spadek po J. W. W dniach 20 lutego 1946 r. i 20 
stycznia 1949 r. dokonano rejestracji książeczki. Według dokumentacji znajdującej 
się w archiwum pozwanego, w dniu 31 grudnia 1954 r. wkład na książeczce wynosił 
928,86 zł. Kwota ta stanowiła wynik przeliczenia sumy wyrażonej we frankach 
szwajcarskich.  
Według Sądu Okręgowego, wypłacie żądanej przez powoda  kwoty wkładu 
stały na przeszkodzie przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o zaciąganiu nowych 
i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych (Dz.  U. nr 45, 
poz. 332 ze zm.), przepisy ustawy z dnia 28 października 1950 r. o zmianie 
systemu pieniężnego (Dz. U. nr 50, poz. 459 ze zm.) oraz przepisy ustawy z dnia 
7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz. U. nr 84, poz. 386 ze zm.).  
Powód w apelacji zarzucił Sądowi Okręgowemu zastosowanie przepisów 
dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań 
pieniężnych, pomimo ich sprzeczności z ustawą konstytucyjną z dnia 23 kwietnia 
1935 r. (Dz. U. nr  30, poz. 227 – dalej: „Konstytucja kwietniowa”) i z ustawą 
konstytucyjną z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych 

 
3 
organów Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 18, poz. 71 ze zm. – dalej: „Mała 
konstytucja”) oraz z obecnie obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej 
(dalej: „Konstytucja”), jak też błędne przyjęcie, iż do dochodzonej przez powoda 
wierzytelności o wypłatę wkładu zgromadzonego we frankach szwajcarskich miały 
zastosowanie przepisy ustawy o zmianie systemu pieniężnego oraz ustawy 
o denominacji złotego. 
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 24 lipca 2006 r. oddalił apelację powoda. 
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie było podstaw do uznania dekretu o zaciąganiu 
nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych za akt 
nieważny z mocy prawa ani do niestosowania do wkładu zgromadzonego na 
książeczce, na którą powołuje się powód, przepisów ustawy o zmianie systemu 
pieniężnego oraz ustawy o denominacji złotego.  
W skardze kasacyjnej powód zarzucił Sądowi Apelacyjnemu:  
- 
naruszenie art. 188  w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji i art. 365 oraz 
366 k.p.c. przez przyjęcie, że przepisy te zwalniały Sąd Okręgowy i Sąd 
Apelacyjny, wbrew – naruszonym także – przepisom art. 8 ust. 1 i 2 
Konstytucji, od bezpośredniego stosowania ustawy zasadniczej na każdym 
etapie postępowania;  
- 
naruszenie art. 51 Konstytucji kwietniowej i art. 4 Małej konstytucji przez ich 
niezastosowanie i uznanie mocy obowiązującej ustanowionych niezgodnie 
z nimi przepisów dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie 
umorzonych zobowiązań pieniężnych, w tym zastosowanych w sprawie 
przepisów art. 4 i 8 ust. 1 pkt a tego dekretu;  
- 
naruszenie art. 2 i art. 64 ust. 1 Konstytucji przez ich niezastosowanie 
i w konsekwencji błędne uznanie, że art. 4 i 8 ust. 1 pkt a dekretu 
o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań 
pieniężnych nie naruszają konstytucyjnej zasady praw słusznie nabytych 
oraz zakazu stanowienia prawa o retroaktywnym charakterze;  
- 
naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy o zmianie systemu pieniężnego oraz art. 1 i 4 
ustawy o denominacji złotego w związku z art. 4 dekretu o zaciąganiu 
nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych   

 
4 
przez przyjęcie, że wkład dewizowy na rachunku bankowym, o który chodzi 
w sprawie, powinien być przeliczony na złote w dnu wejścia w życie dekretu 
o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań 
pieniężnych, a następnie zdenominowany zgodnie z przepisami  ustawy 
o zmianie systemu pieniężnego oraz ustawy o denominacji złotego;  
- 
naruszenie art. 358 §1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. – 
Prawo dewizowe (Dz. U. nr 160, poz. 1063 ze zm.) i art. 3 ustawy z dnia 
27 lipca  2002 r. – Prawo dewizowe (Dz. U. nr 141, poz. 1178 ze zm.) przez 
ich niezastosowanie i przyjęcie, że nie jest dopuszczalne spełnienie 
świadczenia w walucie obcej, w jakiej jest wyrażone zobowiązanie.  
W toku postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 
28 grudnia 2006 r., sygn. akt I CSK 321/06,  przedstawił Trybunałowi 
Konstytucyjnemu pytanie o zgodność art. 4 i 8 ust. 1 lit. a w związku z art. 5 ust. 2 
dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań 
pieniężnych oraz art. 8 ust. 1 ustawy o zmianie systemu pieniężnego z art. 31 ust. 3 
i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. 
Postanowieniem z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt P 5/07, Trybunał 
Konstytucyjny umorzył postępowanie wszczęte na skutek przedstawienia przez Sąd 
Najwyższy przytoczonego wyżej pytania ze względu na utratę mocy obowiązującej 
przepisów, których pytanie dotyczyło (art. 39 ust. 1 pkt 3  ustawy z dnia 1 sierpnia 
1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. nr 102, poz. 643  ze zm. – dalej: 
„u.T.K.”).  
W uzasadnieniu tego postanowienia wyjaśniono, że Trybunał Konstytucyjny 
nie ma kompetencji do badania zgodności przepisów przedkonstytucyjnych 
z przepisami konstytucyjnymi obowiązującymi przed wejściem w życie Konstytucji, 
tj. przed dniem 17 października 1997 r. Podstawą sprawowanej przez Trybunał 
Konstytucyjny kontroli mogą być wyłącznie przepisy Konstytucji, a przedmiotem tej 
kontroli – w zasadzie jedynie akty normatywne obowiązujące w chwili jej 
dokonywania. 
Jeżeli 
akt 
normatywny 
utracił 
moc 
obowiązującą 
w zakwestionowanym zakresie przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał, należy, 
zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 u.T.K., umorzyć postępowanie przed Trybunałem, 

 
5 
chyba że zachodzi sytuacja określona w art. 39 ust. 3 u.T.K., tj. wydanie orzeczenia 
o akcie normatywnym, który utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia, 
jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Stąd, że przedmiotem 
kontroli konstytucyjnej sprawowanej przez Trybunał mogą być  w zasadzie jedynie 
akty normatywne obowiązujące w chwili dokonywania tej kontroli, wynika, że 
z zakresu kontroli konstytucyjnej Trybunału są w zasadzie wyłączone – z pewnymi 
jednak wyjątkami – akty normatywne uchylone przed dniem 17 października 1997 r.  
Wspomniane wyjątki są konsekwencją przyjętej w orzecznictwie Trybunału 
interpretacji „mocy obowiązującej aktu normatywnego” w rozumieniu art. art. 39 
ust. 1 pkt 3 u.T.K. W świetle tej interpretacji, akt normatywny uchylony nie jest 
aktem pozbawionym mocy obowiązującej w rozumieniu art. 39 ust. 1 pkt 3 u.T.K., 
jeżeli po  uchyleniu mogą być na jego podstawie wydawane indywidualne akty 
stosowania prawa. Dotyczy to także aktów normatywnych uchylonych przed 
17 października 1997 r. Jednakże nie wszystkie indywidualne akty stosowania 
prawa na podstawie aktu normatywnego uchylonego są w świetle orzecznictwa 
Trybunału uznawane za wyraz zachowania przez ten akt normatywny mocy 
obowiązującej w rozumieniu art. 39 ust. 1 pkt 3 u.T.K.  Wyklucza się bowiem taką 
ich ocenę wtedy, gdy stosowanie uchylonego aktu normatywnego ogranicza się do 
stwierdzenia na jego podstawie zaistniałych ex lege jednorazowych skutków 
wcześniejszego zdarzenia (por. ponadto postanowienie Trybunału Konstytucyjnego 
z dnia 6 kwietnia 2005 r., SK 8/04, OTK-A 2005, nr 4, poz. 44). Z drugiej strony, 
w świetle 
orzecznictwa 
Trybunału 
Konstytucyjnego 
odmawia 
się 
mocy 
obowiązującej w znaczeniu art. 39 ust. 1 pkt 3 u.T.K. takim aktom normatywnym, 
które formalnie nie zostały uchylone, ale których  „moc obowiązująca wyczerpała 
się w jednorazowym uregulowaniu oznaczonych stosunków prawnych”.  
W świetle ocen Trybunału Konstytucyjnego wyrażonych w postanowieniu 
z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt P 5/07, art. 5 ust. 2 dekretu o zaciąganiu 
nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych, uchylony 
przez art. 11 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny 
(Dz. U. nr 55, poz. 321), i art. 8 ust. 1 ustawy o zmianie systemu pieniężnego, 
uchylony przez art. 11 ustawy o denominacji złotego, są pozbawione mocy 
obowiązującej w rozumieniu art. 39 ust. 1 pkt 3 u.T. K., gdyż możliwe obecnie na 

 
6 
ich podstawie akty indywidualnego stosowania prawa ograniczają się do 
stwierdzenia zaistniałych ex lege jednorazowych skutków wcześniejszego 
zdarzenia. Podobnie przepisy art. 4 i 8 ust. 1 dekretu o zaciąganiu nowych 
i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych, mimo iż nie 
zostały formalnie uchylone, są zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, pozbawione 
mocy obowiązującej w rozumieniu art. 39 ust. 1 pkt 3 u.T.K., ponieważ moc tę 
utraciły przed bardzo wielu laty po jednorazowym, z chwilą swego wejścia w życie, 
uregulowaniu określonych stosunków.  
Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się podstaw do 
zastosowania art. 39 ust. 3 u.T.K., czyli do wydania ze względu na konieczność 
ochrony 
konstytucyjnych 
wolności 
i 
praw 
merytorycznego 
orzeczenia 
o pozbawionych mocy obowiązującej przepisach objętych pytaniem Sądu 
Najwyższego. Zwrócił uwagę przede wszystkim na niemożność odwrócenia 
skutków prawnych wywołanych przez przepisy, których dotyczyło pytanie Sądu 
Najwyższego, przez samo orzeczenie o niekonstytucyjności tych przepisów. 
Chodziłoby tu o odwrócenie bardzo odległych  w czasie skutków aktów prawnych 
wydanych w warunkach ustrojowych, w których nie obowiązywały dzisiejsze 
gwarancje konstytucyjne. Poza tym ewentualne odwrócenie tych skutków mogłoby 
prowadzić do jeszcze poważniejszych naruszeń norm, zasad i wartości 
konstytucyjnych.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Należy zgodzić się z Sądem Apelacyjnym, że treść hipotez art. 4 i 8 ust. 1 
pkt a dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych 
zobowiązań pieniężnych i innych związanych z nimi przepisów tego dekretu oraz 
art. 8 ust.  1 ustawy o zmianie systemu pieniężnego, jak też art. 1 i 4 ustawy 
o denominacji złotego, obejmują stan faktyczny sprawy.  
W szczególności nie wyklucza zastosowania w sprawie wspomnianych 
przepisów dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych 
zobowiązań pieniężnych art. 25 lit. d tego dekretu. W myśl wymienionego przepisu, 
regulacje dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych 
zobowiązań 
pieniężnych 
nie 
naruszają 
przepisów 
ustaw 
szczególnych 

 
7 
w przedmiocie przyjmowania wierzytelności i zobowiązań pieniężnych do bilansu 
otwarcia likwidacji i listy wierzytelności według dekretu z dnia 25 października 
1948 r. o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych (Dz. U. 
nr 52, poz. 410). Zasady przyjmowania wierzytelności i zobowiązań pieniężnych 
likwidowanych przedsiębiorstw bankowych do bilansu otwarcia likwidacji i listy 
wierzytelności określał art. 19 dekretu o zasadach i trybie likwidacji niektórych 
przedsiębiorstw bankowych. Z art. 20 dekretu z dnia 25 października 1948 r. 
o reformie bankowej w pierwotnym brzmieniu (Dz. U. nr 52, poz. 412) – 
stanowiącego, że spośród istniejących banków w formie spółek akcyjnych do 
wykonywania czynności bankowych powołane są wyłącznie Bank Polski i Bank 
Polska Kasa Opieki, oraz przewidującego utworzenie w formie spółki akcyjnej 
Banku Handlu Zagranicznego – wynikało, że  istniejący Bank Handlowy mający 
formę spółki akcyjnej ulegnie likwidacji, przy zastosowaniu, między innymi, art. 25 
lit. d  dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych 
zobowiązań pieniężnych oraz art. 19 dekretu o zasadach i trybie likwidacji 
niektórych przedsiębiorstw bankowych. Ostatecznie jednak do likwidacji Banku 
Handlowego nie doszło.  Ustawą z dnia 22 marca 1951 r. (Dz. U. nr 18, poz. 143) 
nadano z mocą od 1 stycznia 1950 r. przepisowi art. 20 dekretu o reformie 
bankowej brzmienie, zgodnie z którym do istniejących banków w formie spółek 
akcyjnych mogących wykonywać czynności bankowe został zaliczony Bank 
Handlowy; w  jednolitym tekście:  Dz. U. z 1951 r. nr 36, poz. 279 ze zm., przepis 
ten oznaczono jako art. 18.  
Artykuł 4 dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie 
umorzonych zobowiązań pieniężnych – stanowiący, iż spłata należności 
z zobowiązań pieniężnych powstałych przed dniem wejścia wymienionego dekretu 
w życie i do dnia tego nie umorzonych może nastąpić tylko w pieniądzu polskim –  
oraz art. 8 ust. 1 pkt a tego dekretu – stanowiący, iż wysokość należności 
z zobowiązań pieniężnych wyrażonych w obcej walucie oblicza się dla zobowiązań 
powstałych przed dniem 1 września 1939 r. w złotych według ostatniego oficjalnego 
kursu danej jednostki pieniężnej, notowanego przed dniem 1 września 1939 r. – 
wywarły skutki już z chwilą swego wejścia w życie, przekształcając w przewidziany 
w nich sposób treść normowanych zobowiązań pieniężnych (por. uzasadnienie 

 
8 
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., III CZP 2/05, OSNC 2006, 
nr 3, poz. 43). Odmienny pogląd wypowiedziany w skardze kasacyjnej nie ma 
uzasadnionych podstaw. Sprzeciwia mu się brzmienie samego tytułu omawianego 
dekretu oraz brzmienie wielu jego przepisów, mówiących o określeniu wysokości 
nie umorzonych zobowiązań pieniężnych. Ponadto pogląd ten jest nie do przyjęcia 
w świetle łączących się ściśle z omawianym dekretem przepisów dekretu z dnia 
27 lipca 1949 r. o zmianie dekretu z dnia 13 kwietnia 1945 r. o nadzwyczajnym 
podatku od wzbogacenia wojennego (Dz. U. nr 45, poz. 333). Dekretem z dnia 
27 lipca 1949 r. o zmianie dekretu z dnia 13 kwietnia 1945 r. o nadzwyczajnym 
podatku od wzbogacenia wojennego wprowadzono wskazany podatek także od 
wzbogacenia będącego wynikiem regulacji zobowiązań pieniężnych powstałych 
przed dniem 31 sierpnia 1944 r., a nie wygasłych do dnia 30 czerwca 1945 r., 
a więc od wzbogacenia będącego wynikiem regulacji zawartej w dekrecie 
o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań 
pieniężnych. Przyjmowano, że wzbogacenie to powstaje w oderwaniu od 
zagadnienia spłaty samego zobowiązania pieniężnego oraz terminu spłaty tego 
zobowiązania. W związku z poruszanym zagadnieniem zobacz też art. 16 dekretu 
o nadzwyczajnym podatku od wzbogacenia wojennego (Dz. U. nr 13, poz. 72 ze 
zm.), dotyczący daty powstania obowiązku podatkowego.  
Z chwilą wejścia w życie dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości 
nie umorzonych zobowiązań pieniężnych zobowiązanie Banku Handlowego wobec 
poprzedników prawnych T. W. wyrażone we frankach szwajcarskich uległo zatem, 
w myśl art. 4 i 8 ust. 1 pkt a tego dekretu, przekształceniu w zobowiązanie w 
walucie polskiej w wysokości wynikającej ze wskazanych  kryteriów przeliczenia 
(zob. też obwieszczenie Ministra Skarbu z dnia 12 grudnia 1949 r. w sprawie 
wysokości oficjalnych kursów walut obcych i kruszcu, notowanych ostatnio przed 1 
września 1939 r., M.P. nr 49.A-103, poz. 1207). Jednoczesną niezwykle istotną 
konsekwencją tego przekształcenia było  poddanie przekształconego zobowiązania 
normie art. 5 ust. 2 omawianego dekretu, stanowiącej, że spłata należności 
określonych w myśl dekretu w walucie polskiej następuje w biletach Narodowego 
Banku Polskiego według ich wartości nominalnej równej wartości biletów 
bankowych lub innych  środków płatniczych, które opiewały na złote i miały obieg 

 
9 
na terytorium Polski lub części terytorium Polski przed wprowadzeniem do obiegu 
biletów Narodowego Banku Polskiego, a więc normie stojącej na gruncie zasady 
nominalizmu i zrównującej w związku z zastosowaniem tej zasady jednego  
dawnego złotego z jednym ówczesnym złotym. Kolejną doniosłą konsekwencją 
wspomnianego przekształcenia było poddanie przekształconego zobowiązania 
regulacjom art. 8 ust.  1 ustawy o zmianie systemu pieniężnego, a następnie art. 1 i 
4 ustawy o denominacji złotego. Poza tym, ze względu na to, że sporne 
zobowiązanie w wyniku dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie 
umorzonych zobowiązań pieniężnych ulegało przekształceniu w zobowiązanie w 
walucie polskiej, nie mogły mieć do niego zastosowania powołane w skardze 
kasacyjnej przepisy art. 358 §1 in principio oraz art. 5 prawa dewizowego z 1998 r. i 
art. 3 prawa dewizowego z 2002 r., jako dotyczące zobowiązań w walucie obcej.  
Nie ma również podstaw do aprobaty twierdzeń skargi kasacyjnej 
o nieobowiązywaniu z mocy prawa przepisów dekretu o zaciąganiu nowych 
i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych – w tym art. 4 i 8 
ust. 1 pkt a – ze względu na  sprzeczność ich treści z art. 2 i art. 64 ust. 1 
Konstytucji.   
Wyrażona w art. 8 ust. 2 Konstytucji zasada bezpośredniego stosowania 
Konstytucji oznacza stosowanie jej norm przez organy władzy publicznej bez 
konieczności pośrednictwa ustawy. Rozstrzygnięcie zgodnie z powyższą zasadą 
sprawy przez sąd wyłącznie na podstawie normy konstytucyjnej może jednak mieć 
miejsce tylko wtedy, gdy norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu 
pozwalającym na samoistne jej zastosowanie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego 
z dnia 9 maja 2003 r., V CK 344/02, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 119, oraz wyrok 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r., K 20/02, OTK-A 2003, nr 7, 
poz. 76). Normy konstytucyjne o takim stopniu konkretyzacji nie są jednak liczne. 
Jeżeli któraś z nielicznych norm konstytucyjnych o stopniu konkretyzacji  
pozwalającym na samoistne jej zastosowanie jest symetryczna pod względem 
treści z niezgodną z nią normą wyrażoną w akcie o mocy ustawy wydanym przed 
wejściem w życie Konstytucji (dotyczy tej samej materii i ma podobny stopień 
szczegółowości), przyjmuje się, że z chwilą wejścia w życie tej normy 
konstytucyjnej nastąpiło, zgodnie z regułą lex posterior derogat legi priori,  

 
10
uchylenie wcześniejszej, treściowo symetrycznej normy ustawowej (por. wyroki 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia 1999 r., SK 19/99, OTK 1999, nr 7, 
poz. 161, z dnia 8 marca 2000 r., Pp1/99, OTK 2000, nr 2, poz. 58, i z dnia 
28 listopada 2001 r., K 36/01, OTK  2001, nr 8, poz. 255). Uchylenie w tym 
przypadku normy ustawowej następuje jednak ze skutkiem ex nunc (z chwilą 
wejścia w życie Konstytucji), a nie ze skutkiem ex tunc, o który chodzi skarżącemu. 
Nie ulega przy tym wątpliwości, że skarżący nie przeciwstawił kwestionowanym 
normom dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych 
zobowiązań pieniężnych symetrycznych pod względem treści  norm Konstytucji, 
lecz powołał się jedynie na niezgodność kwestionowanych norm dekretu z ogólnymi 
zasadami i wartościami konstytucyjnymi. 
W rezultacie cały zestaw  zarzutów skarżącego skierowanych przeciwko 
art. 2,  8 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1  i art. 188 w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji 
oraz art. 365 i 366 k.p.c., zmierzających do wykazania nieobowiązywania z mocy 
prawa przepisów dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie 
umorzonych zobowiązań pieniężnych, nie może prowadzić do osiągnięcia 
zamierzonego skutku.  
Poza tym, jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 
6 listopada 2008 r., sygn. akt P 5/07, i Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 
28 grudnia 2006 r., sygn. akt I CSK 321/06, w obowiązującym stanie prawnym 
regułą jest eliminowanie niekonstytucyjnych norm zawartych w aktach o mocy 
ustawy, zarówno wydanych po wejściu w życie Konstytucji, jak i wcześniej, 
w drodze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny ma w tym 
względzie kompetencję wyłączną (art. 188 w związku z art. 7 Konstytucji). 
Dokonywana przez Trybunał  kontrola może się jednak odbywać – także gdy jej 
przedmiotem są akty normatywne wydane przed wejściem w życie Konstytucji – 
jedynie z punktu widzenia norm (wzorców) wywiedzionych z Konstytucji (zob. także 
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2004 r., I CK 291/03, OSNC 2005, 
nr 5, poz. 71).   
Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2006 r., sygn. akt I CSK 321/06, Sąd 
Najwyższy przedstawił Trybunałowi na podstawie art. 193 Konstytucji pytanie 

 
11
o zgodność art. 4 i 8 ust. 1 lit. a w związku z art. 5 ust. 2 dekretu o zaciąganiu 
nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych oraz art. 8 
ust. 1 ustawy o zmianie systemu pieniężnego z art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i 2 
Konstytucji, dostrzegając, że regulacja zawarta w tych przepisach, będących 
podstawą rozstrzygnięcia sprawy, ingerowała niezwykle silnie, w opisany wyżej 
sposób, w sporną wierzytelność pieniężną, a więc w prawo majątkowe,  
podlegające ochronie art. 31 i 64 Konstytucji. Skala i okoliczności tej ingerencji 
mogły, w ocenie składu Sądu Najwyższego przedstawiającego pytanie, uzasadniać 
stwierdzenie niezgodności przepisów art.  4 i 8 ust. 1 pkt a  w związku z przepisem 
art. 5 ust. 2 dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych 
zobowiązań pieniężnych oraz przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o zmianie systemu 
pieniężnego z normami art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji w zakresie, 
w którym przepisy te mogły mieć zastosowanie w rozpoznawanych przez sądy po 
wejściu w życie Konstytucji sprawach o wypłatę przez bank wkładu z konta 
założonego w walucie obcej.   
Ze względu na wynik podjętej przez Sąd Najwyższy próby kontroli 
wymienionych przepisów w trybie art. 188 Konstytucji i wyłączną kompetencję do 
dokonywania tej kontroli przez Trybunał Konstytucyjny według wzorców 
wynikających z Konstytucji także wtedy, gdy przepisy podlegające kontroli 
pochodzą sprzed jej wejścia w życie, nie było w postępowaniu kasacyjnym również 
podstaw do uznania, że Sąd Apelacyjny nie mógł zastosować tych przepisów 
dlatego, że nie respektowały wyrażonej w art. 8 ust. 1 Konstytucji zasady 
nadrzędności Konstytucji. Z tych samych względów nie mógł też  odnieść 
zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 51 
Konstytucji kwietniowej i art. 4 Małej konstytucji przez ich niezastosowanie 
i uznanie mocy obowiązującej ustanowionych niezgodnie z nimi przepisów art. 4 i 8 
ust. 1 pkt a dekretu o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych 
zobowiązań pieniężnych. 
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39814 
k.p.c. jak w sentencji, a o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zgodnie 
z art. 102 k.p.c.  

 
12