I CSK 47/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną uczestniczek postępowania A.K. i M.M. od postanowienia Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 23 lipca 2025 r., sygn. IV Ca 1261/24, w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. Skarżące wniosły o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując na trzy przesłanki z art. 398^9^ § 1 k.p.c.: istotne zagadnienie prawne, potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, oraz oczywistą zasadność skargi. Jako istotne zagadnienie prawne wskazano rozumienie pojęcia „świadek testamentu ustnego” oraz standardy, jakie musi spełniać taka osoba, a także wykładnię przesłanki „obawy rychłej śmierci”. Sąd Najwyższy uznał, że skarżące nie wykazały spełnienia żadnej z tych przesłanek. Stwierdził, że wskazane przez skarżące kwestie zostały już omówione w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a zatem nie stanowią istotnego zagadnienia prawnego ani nie wymagają wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie. Podkreślono, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową korygującą błędy w każdej indywidualnej sprawie. Nie wykazano również oczywistej zasadności skargi, wskazując na sprzeczność między twierdzeniem o istnieniu zagadnienia prawnego a oczywistością naruszenia. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 398^9^ § 2 k.p.c. Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od wnioskodawczyni E.P. został oddalony z uwagi na brak wniosku o odmowę przyjęcia skargi w odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu niespełnienia przesłanek formalnych, w szczególności w sprawach dotyczących testamentów ustnych i interpretacji przepisów Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego.
Dotyczy specyficznych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie meritum sprawy spadkowej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wymóg obecności co najmniej trzech świadków testamentu ustnego może być uznany za spełniony przez samą fizyczną obecność i podpis pod pismem stwierdzającym treść testamentu, czy też konieczne jest rzeczywiste wysłuchanie, zrozumienie i przyjęcie do wiadomości treści oświadczenia woli testatora przez każdego ze świadków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sama fizyczna obecność i podpis pod pismem stwierdzającym treść testamentu nie wystarczają do spełnienia wymogu z art. 952 § 1 k.c. Konieczne jest rzeczywiste wysłuchanie, zrozumienie i przyjęcie do wiadomości treści oświadczenia woli testatora przez każdego ze świadków.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, które wskazuje, że świadek musi mieć świadomość roli oraz zdolność percepcji treści oświadczenia, a sama obecność nie wystarcza. Forma testamentu ustnego ma charakter iuris stricti, a niespełnienie minimalnej liczby świadków skutkuje nieważnością.
Jaki jest standard interpretacji przesłanki „obawy rychłej śmierci” jako samodzielnej podstawy dopuszczalności testamentu ustnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Obawa rychłej śmierci oznacza poczucie rychłego zgonu oparte na rzeczywistych zdarzeniach bezpośrednio zagrażających życiu, a nie na samym subiektywnym lęku. Następstwo zgonu nie może legalizować ex post formy szczególnej ani zastępować dowodu istnienia obawy na moment testowania. Wymagane jest łączne wystąpienie elementu subiektywnego i obiektywnego, przy jednoczesnym badaniu okoliczności istniejących w chwili sporządzania testamentu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołuje się do utrwalonej linii orzeczniczej, która wymaga zarówno subiektywnego poczucia zagrożenia, jak i obiektywnych podstaw tej obawy w momencie sporządzania testamentu. Następstwo zgonu nie może być jedynym dowodem potwierdzającym obawę.
Czy skarga kasacyjna spełnia przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy (istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów, oczywista zasadność)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarga kasacyjna nie spełnia przesłanek przyjęcia jej do rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że wskazane przez skarżące zagadnienia prawne zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie, nie ma rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych, a skarga nie jest oczywiście uzasadniona. Podkreślono, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E.P. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| A.K. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| M.M. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
Przepisy (4)
Główne
k.p.c. art. 398^9^ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 952 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy wymogu obecności świadków przy sporządzaniu testamentu ustnego.
k.p.c. art. 398^9^ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^4^ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Cel wymagania przewidzianego w tym przepisie może być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Istotne zagadnienie prawne dotyczące świadka testamentu ustnego i obawy rychłej śmierci. • Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. • Oczywista zasadność skargi kasacyjnej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. • Cel wymagania przewidzianego w art. 398^4^ § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. • Forma szczególna ma charakter iuris stricti, a niespełnienie minimalnej liczby świadków skutkuje nieważnością testamentu ustnego.
Skład orzekający
Krzysztof Wesołowski
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu niespełnienia przesłanek formalnych, w szczególności w sprawach dotyczących testamentów ustnych i interpretacji przepisów Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie meritum sprawy spadkowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Orzeczenie wyjaśnia kluczowe wymogi formalne dla skargi kasacyjnej, co jest istotne dla prawników procesowych. Dotyczy również ważnych kwestii związanych z testamentami ustnymi.
“Kiedy Sąd Najwyższy odrzuci Twoją skargę kasacyjną? Kluczowe przesłanki formalne.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.