I CSK 468/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną uczestnika w sprawie o podział majątku małżeńskiego, potwierdzając, że wierzytelność z tytułu wkładu do spółki jawnej, częściowo sfinansowanego ze środków wspólnych, w odpowiedniej części należy do majątku wspólnego.
Sprawa dotyczyła podziału majątku małżeńskiego, w tym wierzytelności z tytułu udziału jednego z małżonków w spółce jawnej, który został częściowo sfinansowany ze środków majątku wspólnego. Sąd Rejonowy i Okręgowy uznały, że część tej wierzytelności należy do majątku wspólnego. Uczestnik wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących majątku osobistego i wspólnego oraz wadliwość uzasadnienia sądu drugiej instancji. Sąd Najwyższy oddalił skargę, uznając, że wierzytelność z tytułu nakładu z majątku wspólnego na majątek odrębny małżonka (wkład do spółki) jest prawidłowo ustalona.
Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną uczestnika A. W. od postanowienia Sądu Okręgowego w przedmiocie podziału majątku małżeńskiego. Spór dotyczył głównie zaliczenia do majątku wspólnego wierzytelności wynikającej z udziału uczestnika w spółce jawnej „M.”, który został częściowo sfinansowany ze środków pochodzących z majątku wspólnego małżonków. Sąd Rejonowy ustalił skład majątku wspólnego, w tym wierzytelność wobec spółki „M.” w kwocie 237.982,16 zł, stanowiącą część majątku wspólnego. Sąd Okręgowy oddalił apelacje obu stron, potwierdzając ustalenia Sądu Rejonowego. Uczestnik w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów k.r. i op. dotyczących majątku osobistego i wspólnego, a także naruszenie przepisów postępowania poprzez wadliwe uzasadnienie sądu drugiej instancji. Sąd Najwyższy uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania za nieuzasadnione, wskazując, że uzasadnienie Sądu Okręgowego było wystarczające do kontroli rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, Sąd Najwyższy potwierdził, że wkład do spółki osobowej, częściowo sfinansowany ze środków majątku wspólnego, stanowi nakład z majątku wspólnego na majątek odrębny małżonka będącego wspólnikiem. Wysokość tej wierzytelności ustala się według reguł obowiązujących przy obliczaniu wartości udziału kapitałowego w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej. Sąd Najwyższy podkreślił, że kluczowe jest ustalenie, kiedy wierzytelność została wypracowana, a ponieważ miało to miejsce w okresie trwania wspólności ustawowej, należy ją zaliczyć w odpowiedniej proporcji do majątku wspólnego. Sąd oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Wierzytelność ta wchodzi do majątku wspólnego w tej części, w jakiej została sfinansowana ze środków pochodzących z majątku wspólnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wkład do spółki osobowej, częściowo sfinansowany ze środków majątku wspólnego, stanowi nakład z majątku wspólnego na majątek odrębny małżonka będącego wspólnikiem. Wysokość tej wierzytelności ustala się według reguł obowiązujących przy obliczaniu wartości udziału kapitałowego w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej. Kluczowe jest, kiedy wierzytelność została wypracowana; jeśli w okresie trwania wspólności ustawowej, należy ją zaliczyć w odpowiedniej proporcji do majątku wspólnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
U. W.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| U. W. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| A. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.r. i op. art. 33 § pkt 7
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Zalicza do majątku osobistego między innymi wierzytelności z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków. Sąd uznał, że w tej sprawie nie doszło do naruszenia tego przepisu, gdyż rozliczano nakład z majątku wspólnego na majątek odrębny.
k.r. i op. art. 33 § pkt 10
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy nabycia przedmiotów majątkowych ze środków pochodzących z majątku osobistego. Sąd uznał, że zasada surogacji nie budzi wątpliwości w sytuacji nabycia przez jednego z małżonków przedmiotów majątkowych ze środków pochodzących w całości z majątku osobistego, ale trudności pojawiają się, gdy nabycie następuje częściowo ze środków majątku osobistego, a częściowo z majątku wspólnego.
k.r. i op. art. 45
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny lub odwrotnie. Sąd stosował analogicznie do nakładu na majątek spółki.
k.s.h. art. 65
Kodeks spółek handlowych
Reguluje zasady obliczania wartości udziału kapitałowego w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej. Sąd Najwyższy stosował te zasady do ustalenia wysokości wierzytelności z tytułu nakładu z majątku wspólnego na pokrycie wkładu w spółce.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymogów formalnych uzasadnienia orzeczenia. Sąd Najwyższy uznał, że nie doszło do naruszenia tego przepisu.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego. Sąd Najwyższy stosował art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z tym przepisem.
k.p.c. art. 3983 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa podstawy skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Uczestnik zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
k.p.c. art. 39813 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stanowi, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy zasad współżycia społecznego, które Sąd Rejonowy ocenił jako sprzeczne z żądaniem uczestnika dotyczącym rozliczenia kosztów zamieszkiwania.
k.s.h. art. 26 § § 4
Kodeks spółek handlowych
W brzmieniu obowiązującym do dnia 14 stycznia 2004 r., regulował kwestię majątku spółki cywilnej. Sąd wskazał, że majątek ten stał się majątkiem spółki jawnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wierzytelność z tytułu udziału w spółce jawnej, częściowo sfinansowana ze środków majątku wspólnego, w odpowiedniej części należy do majątku wspólnego. Uzasadnienie sądu drugiej instancji było wystarczające do kontroli rozstrzygnięcia.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 33 pkt 7 k.r. i op. przez odmowę jego zastosowania. Naruszenie art. 33 pkt 10 w związku z art. 45 k.r. i op. przez błędną wykładnię i uznanie, że prawo własności samochodu w części odpowiadającej wartości środków pochodzących z majątku wspólnego, wchodzi do tego majątku. Naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez sformułowanie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający prześledzenie toku rozumowania Sądu drugiej instancji.
Godne uwagi sformułowania
Istotą ustroju wspólności ustawowej jest włączenie do majątku wspólnego małżonków dochodów, jakie każde z nich osiągnęło w czasie trwania wspólności majątkowe m. in. z majątku odrębnego. Wyłączenie z tego majątku składnika, którego podstawy ekonomiczne powstały w czasie trwania wspólności tylko dlatego, że zgodnie z przepisami jego wymagalność uzależniona była od czynności podjętych po ustaniu wspólności, powodowałoby nieuzasadnione umniejszenie majątku wspólnego z korzyścią dla majątku odrębnego.
Skład orzekający
Tadeusz Wiśniewski
przewodniczący
Krzysztof Strzelczyk
sprawozdawca
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie składu majątku wspólnego w sytuacji, gdy jeden z małżonków wnosi do spółki wkład częściowo sfinansowany ze środków majątku wspólnego, a także kwestie rozliczeń w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wkładem do spółki osobowej i jego finansowaniem ze środków majątkowych małżonków.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii majątkowych w kontekście podziału majątku małżeńskiego, w szczególności rozliczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez jednego z małżonków i wkładem do spółki. Jest to interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie rodzinnym i gospodarczym.
“Jak podzielić majątek, gdy wkład do spółki pochodzi z Waszych wspólnych pieniędzy?”
Dane finansowe
dopłata: 13 017,5 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt I CSK 468/12 POSTANOWIENIE Dnia 17 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski w sprawie z wniosku U. W. przy uczestnictwie A. W. o podział majątku małżeńskiego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 kwietnia 2013 r., skargi kasacyjnej uczestnika od postanowienia Sądu Okręgowego w […] z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt […], oddala skargę kasacyjną. 2 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy w sprawie z wniosku U. W. z udziałem A. W. o podział majątku wspólnego ustalił, że w skład tego majątku wchodzą: meble oraz sprzęt AGD i RTV, samochód osobowy T., kwota 16.660 złotych stanowiąca część udziału wypłacanego uczestnikowi przez spółkę „M.” spółka jawna z tytułu jego uczestnictwa w tej spółce oraz wierzytelność byłych małżonków wobec spółki „M.” tytułem uczestnictwa A. W. w tej spółce w kwocie 237982,16 złotych. Ponadto Sąd Rejonowy ustalił, że udziały byłych małżonków w majątku wspólnym są równe i wynoszą po ½ części a ich nakłady na majątku majątek odrębny A. W. wyniosły 21.375 złotych. Sąd Rejonowy dokonał podziału majątku wspólnego U. W. i A. W. w ten sposób, że samochód oraz połowę wierzytelności wobec spółki „M.” przyznał wnioskodawczyni U. W. zaś uczestnikowi A. W. przyznał wyposażenie domu a także ½ cześć tej samej wierzytelności. Tytułem wzajemnych dopłat została zasądzona od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwota 13.017,50 złotych. Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawczyni oraz uczestnik zawarli związek małżeński […] 1992 r. Po ślubie zamieszkali w budynku postawionym na nieruchomości położonej w […] przy ul. […]. Budynek ten rozbudowali na własne potrzeby. Dnia 27 listopada 1992 r. A. W. kupił samochód P. rok. prod. 1992 za kwotę 74.675.000,00 złotych (przed denominacją). Część ceny zakupu odpowiadająca kwocie 60.000.000,00 złotych stanowiła jego majątek odrębny, albowiem pochodziła ze sprzedaży samochodu V., należącego do majątku odrębnego. Część odpowiadająca kwocie 14.650.000,00 złotych (około 19,66%) pochodziła z majątku wspólnego – prezentów ślubnych. Dnia 1 stycznia 1995 A. W. przystąpił do spółki cywilnej „M.” zawartej pomiędzy […]. Wniósł udział w postaci wymienionego samochodu marki Polonez. Wspólnicy ustalili, że udział A. W. w zyskach spółki będzie wynosił 25%. Po kilku latach, dnia 28 marca 2001 r. wspólnicy spółki cywilnej „M.” s.c. […],podjęli uchwałę o przekształceniu spółki cywilnej w spółkę jawną pod firmą „M.” […] i A. W. Spółka jawna. Wspólnicy ustalili, że ich udziały będą równe. Uchwałą z dnia 21 maja 2005 r. wspólnicy przyjęli 3 oznaczony - do 28 marca 2015 r. czas trwania spółki, a nadto, że w przypadku wypowiedzenia udziału wspólnik otrzymuje zaliczkowo kwotę 100.000 złotych w terminie trzech miesięcy od upływu roku obrachunkowego, a ostateczne rozliczenie nastąpi po upływie okresu na jaki spółka została zawarta, o ile wspólnicy jednomyślnie nie postanowią inaczej. A. W. dnia 31 sierpnia 2005 r. wypowiedział swój udział w spółce ze skutkiem na dzień 30 września 2005 r. Wartość jego udziału na ten dzień wyniosła 1.310.489,17 złotych. W związku z wypowiedzeniem udziału w spółce otrzymał tytułem zaliczki kwotę 100.000 złotych. Prawomocnym wyrokiem z dnia 30 października 2006 r. Sąd Okręgowy rozwiązał przez rozwód małżeństwo U. i A. W. Sąd Rejonowy uznał, że w skład majątku wspólnego wchodzi kwota 19.660 złotych stanowiąca 19,66% kwoty 100.000 złotych wypłaconej przez spółkę „M.”, którą – według ustaleń Sądu - uczestnik spożytkował sam. Odnosząc się do pozostałej części udziału uczestnika w spółce - wobec umowy wspólników, że zostanie on rozliczony po upływie okresu na jaki została zawarta spółka - a więc po 28 marca 2015 r., Sąd Rejonowy przyjął, iż stanowi on wierzytelność wobec spółki „M.” zarówno wspólnika A. W., a także wnioskodawczyni w części w jakiej stanowił on majątek wspólny. Ustalając ostatecznie ogólną wartość udziału uczestnika w spółce „M.” do wypłaty po 28 marca 2015 r. w kwocie 1.310.489,17 złotych, Sąd Rejonowy wskazał jednocześnie część tego udziału przypadająca na majątek wspólny wyniosła 19.66% tej kwoty, czyli 237.982,16 złotych. W ten sposób Sąd Rejonowy ustalił skład majątku wspólnego. Oceniając zgłoszone w toku postępowania żądania rozliczenia nakładów na nieruchomość położoną w […], stanowiącą w ¼ części majątek odrębny uczestnika Sąd Rejonowy ustalił wysokość tych nakładów na kwotę 21.375 złotych. Sąd Rejonowy uznał z jednej strony za nieudowodnione roszczenie uczestnika dotyczące rozliczenia kosztów zamieszkiwania na tej nieruchomości po rozwodzie przez wnioskodawczynię z drugiej zaś ocenił to żądanie jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Mając na uwadze wskazane ustalenia i rozważania Sąd Rejonowy przyznał wyłącznie wnioskodawczyni prawo własności samochodu T., a uczestnikowi ruchomości stanowiące wyposażenie domu położnego w [….]. Sąd Rejonowy przyznał w równych częściach wnioskodawczyni oraz uczestnikowi wchodzącą do 4 ich majątku wspólnego część wierzytelność przysługującej od spółki „M”. Wobec takiego sposobu podziału majątku wspólnego Sąd Rejonowy zasądził od uczestnika A. W. na rzecz wnioskodawczyni U. W. kwotę 13.017, 5 złotych tytułem spłat i dopłat, przy rozliczeniu wypłaconej i spożytkowanej przez uczestnika części udziału w spółce wchodzącego do majątku wspólnego (½ kwoty 19.660 złotych) oraz rozliczeniu nakładów na nieruchomość będącą współwłasnością uczestnika w kwocie 10.687,50 złotych. Apelację od postanowienia Sądu Rejonowego złożyli zarówno wnioskodawczyni, jak i uczestnik postępowania. Wnioskodawczyni zaskarżyła postanowienie w tym zakresie, w jakim zostało przyjęte, że tylko 19,66% wierzytelności przysługującej uczestnikowi wobec spółki „M.” należy do majątku wspólnego oraz w zakresie rozliczenia nakładów na remont i rozbudowę domu jednorodzinnego, nie uwzględniającego, że nakłady zostały poczynione w całości na część domu należącą do uczestnika. Uczestnik wniósł apelację od postanowienia ustalającego, że w skład majątku wspólnego wchodzi kwota 19.660 złotych wypłacona uczestnikowi tytułem części udziału w spółce „M.” oraz wierzytelność wobec spółki „M.” z tytułu udziału uczestnika w tej spółce. W związku z tym uczestnik zaskarżył także przyznanie wnioskodawczyni ½ tej wierzytelności oraz wynikające z tych rozstrzygnięć zasądzenie dopłat. Postanowieniem z dnia 7 marca 2012 r. Sąd Okręgowy oddalił obie apelacje. Uznał, że Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i wyciągnął z nich prawidłowe wnioski. Wnioski te, Sąd Okręgowy odniósł w pierwszej kolejności do nakładów poniesionych przez małżonków na nieruchomość położoną w […]. Oceniając zawarty w apelacji zarzut uznania przez Sąd pierwszej instancji, że samochód P. wchodzi do majątku wspólnego w części odpowiadającej wartości środków przeznaczonych na nabycie samochodu pochodzących z majątku wspólnego, Sąd Okręgowy podniósł, że nawet gdyby ostatecznie podzielić pogląd uczestnika, że środki z majątku wspólnego przeznaczone na zakup tego samochodu stanowiły nakład z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, to nie miałoby to znaczenia dla rozliczeń w niniejszej sprawie, albowiem obecna wartość 5 nakładu powinna być wyliczana przy zastosowaniu proporcji do ceny nabycia samochodu a dalej do wartości udziału uczestnika w spółce „M”. Sąd Okręgowy przyjął, że do majątku wspólnego należy odpowiednia część przyrostu wartości spółki osobowej, której wspólnikiem jest tylko jeden z małżonków, ale wkład został w części wniesiony ze środków pochodzących z majątku wspólnego. Przemawia za tym dopuszczenie w art. 41 § 1 k.r. i op. do dochodzenia zaspokojenia z majątku wspólnego, pomimo iż dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków. Okoliczności te prowadziły Sąd Okręgowy do ostatecznego wniosku, że jeżeli wkład w spółce cywilnej, przekształconej w spółkę jawną, pochodzi w części z majątku wspólnego małżonków, do majątku tego należy wierzytelność z tytułu nakładu, którym pokryto wkład. Wysokość tej wierzytelności ustala się według reguł obowiązujących przy obliczaniu wartości udziału kapitałowego w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej (art. 65 k.s.h. - tak też Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 9/08, OSNC 2009/4/54). Stanowisko to Sąd Okręgowy odniósł także do wystąpienia uczestnika ze spółki jawnej w trakcie trwania małżeństwa oraz rozliczenia przysługującego mu udziału po upływie okresu, na jaki spółka została zawarta. Według Sądu Okręgowego, decydujące dla oceny, czy przedmiotowa wierzytelność w odpowiedniej proporcji (19,66%) weszła do majątku wspólnego ma okres, którego ona dotyczy. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że do wystąpienia uczestnika ze spółki doszło w 2005 r. a zatem w czasie, kiedy między stronami obowiązywała jeszcze wspólność małżeńska. Wprawdzie wymagalność roszczenia o zapłatę świadczenia należnego z tytułu wystąpienia uczestnika ze spółki została przesunięta z woli wspólników aż do 28 marca 2015 r., jednak dla oceny podstaw zaliczenia tej wierzytelności decydujące znaczenie ma, kiedy podlegająca podziałowi wierzytelność została wypracowana. Ponieważ miało to miejsce w okresie trwania wspólności ustawowej - cel i charakter ustroju wspólności majątkowej nakazuje zaliczyć ją w odpowiedniej proporcji do majątku wspólnego. Istotą ustroju wspólności ustawowej jest włączenie do majątku wspólnego małżonków dochodów, jakie każde z nich osiągnęło w czasie trwania wspólności majątkowe m. in. z majątku odrębnego. Wyłączenie z tego majątku składnika, którego podstawy ekonomiczne powstały w czasie trwania wspólności tylko dlatego, że zgodnie z przepisami jego wymagalność uzależniona była 6 od czynności podjętych po ustaniu wspólności, powodowałoby nieuzasadnione umniejszenie majątku wspólnego z korzyścią dla majątku odrębnego. Uczestnik A. W. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w części oddalającej jego apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w zakresie w jakim Sąd Okręgowy uznał, że w skład majątku wspólnego wnioskodawczyni i uczestnika wchodzi wierzytelność wobec spółki jawnej „M.” w kwocie 237.982,16 złotych oraz, w jakim ten Sąd przyznał wnioskodawczyni jedną drugą tej wierzytelności oraz przyznał dopłatę w wysokości 13.751,25 złotych. Uczestnik zarzucił w skardze kasacyjnej naruszenie art. 33 pkt 7 k.r. i op. przez odmowę jego zastosowania oraz art. 33 pkt 10 w związku z art. 45 k.r. i op. przez ich błędną wykładnię i uznanie, że prawo własności samochodu w części odpowiadającej wartości środków pochodzących z majątku wspólnego, wchodzi do tego majątku. Na podstawie wskazanej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. uczestnik zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez sformułowanie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający prześledzenie toku rozumowania Sądu drugiej instancji w zakresie, jakim było ustalenie, że wierzytelność uczestnika w 19,66 % stanowi składnik majątku dorobkowego. Powołując się na te podstawy, uczestnik wniósł o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu obrazy przepisów postępowania, trzeba podnieść, iż wobec odpowiedniego stosowania art. 328 § 2 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym (art. 391 § 1 k.p.c.) uzasadnienie sądu apelacyjnego nie musi zawierać wszystkich elementów wymaganych dla uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji, jednak powinno zawierać takie elementy, które ze względu na treść apelacji i na zakres rozpoznania, są niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie orzeczenia musi być zrozumiałe i dokładnie wyjaśniać na jakich ustalonych przez sąd faktach opiera się wyrok (postanowienie co do istoty) i w jaki sposób fakty te sąd kwalifikuje w ramach zastosowanych przepisów prawa materialnego. Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w orzeczeniu sądu drugiej instancji polega na ocenie wszystkich 7 istotnych zarzutów prawnych podniesionych w apelacji (por. przykładowo postanowienie z dnia 23 września 2010 r., III CSK 288/08, niepubl., wyrok z dnia 18 sierpnia 2010 r., II PK 46/10, niepubl.; wyrok z dnia 26 stycznia 2011 r., I PK 168/10, niepubl.). Według dominującego poglądu judykatury, o uchybieniu przepisowi art. 328 § 2 k.p.c. można mówić jedynie w tych wyjątkowych przypadkach, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie ma wszystkich koniecznych elementów bądź zawiera kardynalne braki, które nie pozwalają na kontrolę rozstrzygnięcia, gdy treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia (zob. m. in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2011 r., I UK 325/10, niepubl.; z dnia 6 lipca 2011 r., I CSK 67/11, niepubl.; z dnia 2 czerwca 2011 r., I CSK 581/10, niepubl.). W przedmiotowej sprawie nie ma uzasadnionych podstaw do stawiania tego typu zarzutów Sądowi drugiej instancji. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia zawiera niezbędne elementy, które pozwalają na dokonanie oceny rozstrzygnięcia, jakie zapadło w drugiej instancji. Inna rzeczą jest to, czy wywody tego Sądu wyrażone w pisemnych motywach są prawidłowe. Uchybienia te mogą być jednak podnoszone w ramach innych zarzutów naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. Ponieważ zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się nieuzasadnione podstawę dalszej oceny naruszenia przepisów prawa materialnego są ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku (art. 39813 § 2 k.p.c.). Dotyczy to zwłaszcza ustaleń dotyczących pochodzenia środków na nabycie samochodu marki P., który został następnie wniesiony przez uczestnika jako wkład do spółki cywilnej następnie przekształconej w spółkę jawną. Nie doszło do zarzucanego naruszenia art. 33 pkt 10 w związku z art. 46 k.r. i op. Zastosowanie przewidzianej w art. 33 pkt 10 k.r. i op. zasady surogacji nie budzi wątpliwości w sytuacji nabycia przez jednego z małżonków przedmiotów majątkowych ze środków pochodzących w całości z majątku osobistego. Trudności, które podnosi się zarówno w piśmiennictwie, jak i w judykaturze pojawiają się, 8 gdy do nabycia dochodzi tylko częściowo w zamian za składniki majątku osobistego, a częściowo ze środków należących do majątku wspólnego. Jednym z akceptowanych rozwiązań jest przyjęcie, przy braku odmiennej woli małżonków, że nabyty przedmiot należy, proporcjonalnie do wartości użytych do jego nabycia środków pochodzących z każdego z majątków, do majątku osobistego jednego lub każdego z małżonków, w pozostałej części do majątku wspólnego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 1985 r., III CRN 119/85, OSPiKA 1988/5/131). Ocena ta i sposób rozliczenia w odniesieniu do nabytych przedmiotów majątkowych obejmujących, jak zgodnie przyjmuje judykatura i nauka prawa, wszelkie prawa majątkowe, aktualny jest w stosunkach wewnętrznych, w tym przypadku w ramach małżeńskich stosunków majątkowych. Inaczej należy te kwestie rozpatrywać w stosunkach zewnętrznych w odniesieniu do spółki jawnej w związku z nabytym przez jednego z małżonków udziałem w spółce cywilnej następnie przekształconej w spółkę jawną. Wspólnikiem spółki cywilnej, a później spółki jawnej stał się tylko ten z małżonków, który wniósł wkład do spółki. Wkład ten niezależnie od pochodzenia środków prowadzących do jego nabycia przeszedł do łącznego majątku wspólników spółki cywilnej a później stał się odrębnym majątkiem spółki jawnej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2012 r., II CSK 34/12, niepubl.). Dlatego ściśle rzecz ujmując, jest to nakład na majątek łączny wspólników lub majątek handlowej spółki osobowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi kontrowersji, że do takiego wkładu można w drodze analogii stosować art. 45 k.r. i op., a zatem traktuje się wkład do handlowej spółki osobowej częściowo sfinansowany z majątku wspólnego małżonków jako nakład z majątku wspólnego na majątek odrębny małżonka będącego wspólnikiem spółki (tak Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 15 września 2004 r., III CZP 46/04, OSNC 2005/9/152; z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 9/08, OSNC 2009/4/54 oraz w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2010 r., III CSK 274/09 niepubl.). Rozbieżności jakie pojawiły się w piśmiennictwie na tym tle odnosiły się do sposobu rozliczenia tego nakładu w postępowaniu o podział majątku wspólnego. Sąd Najwyższy w wymienionej uchwale z dnia 13 września 2008 r. zasadnie rozstrzygnął je w ten sposób, że wysokość wierzytelności - w postaci podchodzącego z majątku wspólnego nakładu na pokrycie wkładu w spółce cywilnej następnie przekształconej 9 w spółkę jawną - ustala się według reguł obowiązujących przy obliczaniu wartości udziału kapitałowego w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej (podobnie Sąd Najwyższy w wymienionym postanowieniu z dnia 17 czerwca 2010 r.). Dlatego też za Sądem Okręgowym można stwierdzić, że bez względu na to, w jaki sposób oceni się częściowe sfinansowanie z majątku wspólnego wkładu w spółce cywilnej, przekształconej później w spółkę jawną, wysokość świadczenia należnego wnioskodawczyni będzie taka sama. Jest to wynik związania Sądu Najwyższego dotychczasowymi ustaleniami faktycznymi dotyczącymi pochodzenia środków na pokrycie wkładu do spółki cywilnej oraz wysokości świadczenia należnego uczestnikowi w związku z wystąpieniem ze spółki jawnej. Wyliczenie tej wysokości oparte na treści art. 65 k.s.h. jest w niniejszej sprawie o tyle ułatwione, że świadczenie należne uczestnikowi w związku z jego wystąpieniem ze spółki zostało ustalone według zasad przyjętych w spółce „M.” na podstawie postanowień umowy spółki, a wnioskodawczyni i uczestnik nie kwestionowali tej okoliczności. W związku z podniesieniem w skardze kasacyjnej zarzutu błędnego niezastosowania art. 33 pkt 7 k.r. i op., należy przede wszystkim podkreślić, że skarga kasacyjna jest środkiem kontroli prawidłowości stosowania prawa przez sądy merytoryczne, sprawowanej przez Sąd Najwyższy na żądanie stron i w granicach przez nie zakreślonych (art. 39813 § 1 k.p.c.). Dlatego Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, jest związany nie tylko przytoczonymi - w ramach określonej podstawy – przepisami ocenianymi jako naruszone, ale także wskazaną postacią naruszenia prawa materialnego. Nie może też sam dokonywać kwalifikacji prawnej zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej przez konstruowanie dla nich uzasadnienia prawnego wyraźnie w niej nie sformułowanego, gdyż wiązałoby się to z przekroczeniem granic skargi (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., sygn. akt III CSK 355/08, niepubl.; z dnia 5 lutego 2003 r., II CKN 1238/00, niepubl.). Zgodnie ze stanem sprawy z chwili ustania wspólności majątkowej, istotnym dla ustalenia składu majątku wspólnego, uczestnik od ponad roku nie był już wspólnikiem spółki jawnej „M.”, a wysokość należności z tytułu udziału w spółce została ustalona, z tym że ostateczne rozliczenie, zgodnie z postanowieniami umowy spółki, zostało odłożone w czasie aż do dnia 28 marca 2015 r. W tych 10 szczególnych okolicznościach faktycznych nie budzi wątpliwości, że ustalona przez Sądy wierzytelność będąca wynikiem częściowego sfinansowania z majątku wspólnego wkładu w spółce jawnej przekształconej w spółkę jawną, została zakwalifikowana przez ten Sąd jako wierzytelność z tytułu nakładu z majątku wspólnego na majątek odrębny (osobisty) należąca tylko w odpowiedniej części do majątku wspólnego. Wobec tego, że uczestnik w dacie ustania wspólności ustawowej przestał być wspólnikiem spółki jawnej, początkowy nakład z majątku wspólnego, który pokrywał w odpowiedniej części jego udział w spółce, odpowiada tej samej części świadczenia, jakie ma uzyskać uczestnik w związku z wystąpieniem ze spółki. Nie ma w związku z tym sprzeczności tego stanowiska z zarzucanym w skardze kasacyjnej niezastosowaniem art. 33 pkt 7 k.r. i op., który zalicza do majątku osobistego między innymi wierzytelności z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków. Jeszcze raz należy podkreślić, że wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd nie zaliczył do majątku wspólnego tej wierzytelności, ale wierzytelność z tytułu nakładu ze środków pochodzących z majątku wspólnego, którymi częściowo został pokryty wkład w spółce cywilnej, której majątek, stosownie do treści art. 26 § 4 k.s.h. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 stycznia 2004 r.) stał się majątkiem spółki jawnej (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 96/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 2 oraz wyrok z dnia 7 maja 2009 r., IV CSK 14/09, niepubl.). Poza opisanym zarzutem niezastosowania art. 33 pkt 7 k.r. i op., w skardze kasacyjnej nie stawia się innych zarzutów dotyczących tej normy, jak i zarzutów dotyczących naruszenia innych przepisów regulujących małżeński ustrój majątkowy, zwłaszcza dotyczących podmiotowej konstrukcji rozliczenia przez Sąd wierzytelności z tytułu nakładu z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestnika. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej na podstawie art. 39814 k.p.c. 11 jw
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI