I CSK 424/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego zasądzający od pozwanej na rzecz powodów (synów spadkodawcy) kwoty tytułem zachowku. Spadkodawca, A. G., powołał w testamencie do całości spadku K. S. (pozwaną), a swoich synów (powodów) wydziedziczył, wskazując jako przyczynę ich kłamstwa, niszczenie majątku, donoszenie na policję i prokuraturę oraz nieudzielanie pomocy w chorobie i starości. Sądy niższych instancji uznały wydziedziczenie za nieskuteczne, ponieważ nie stwierdziły wystąpienia przesłanek z art. 1008 k.c., w szczególności uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych. Sąd Najwyższy, analizując całokształt stosunków rodzinnych, uznał jednak, że relacje między synami a ojcem były bardzo złe od wielu lat, a mimo że ojciec również przyczynił się do tego stanu rzeczy (m.in. przez nadużywanie alkoholu, nowy związek, awantury), to zachowanie synów, polegające na zerwaniu więzi uczuciowej i wrogim postępowaniu, nie było wyłącznie wynikiem winy ojca. Sąd Najwyższy podkreślił, że więź rodzinna, uzasadniająca przyznanie zachowku, miała w tym przypadku jedynie wymiar formalny i nie znajdowała pokrycia w rzeczywistych relacjach. W związku z tym Sąd Najwyższy uznał wydziedziczenie za skuteczne, uchylił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo o zachowek.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych jako podstawy wydziedziczenia, zwłaszcza w kontekście skomplikowanych relacji rodzinnych i współwiny spadkodawcy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego wykładnia przepisów o wydziedziczeniu ma szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych przez zstępnych wobec spadkodawcy, nawet jeśli częściowo spowodowane zachowaniem spadkodawcy, stanowi skuteczną podstawę do wydziedziczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych, nawet jeśli nie jest wyłącznie winą zstępnego, może stanowić skuteczną podstawę do wydziedziczenia, jeśli więź rodzinna ma charakter wyłącznie formalny i nie jest wynikiem wyłącznie winy spadkodawcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że mimo iż spadkodawca przyczynił się do złych relacji z synami, to ich długotrwałe, wrogie postępowanie i zerwanie więzi uczuciowej, które miało charakter wyłącznie formalny, uzasadniało wydziedziczenie. Kluczowe jest, aby zły stan relacji nie był wyłącznie winą spadkodawcy.
Czy zerwanie więzi uczuciowej między rodzicami a dziećmi, nawet jeśli nastąpiło z winy spadkodawcy, może być podstawą do wydziedziczenia?
Odpowiedź sądu
Nie, zerwanie więzi uczuciowej nie może stanowić podstawy do wydziedziczenia, jeżeli nastąpiło wyłącznie z winy spadkodawcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że nie można wywodzić dla siebie skutków prawnych ze swojego niegodziwego zachowania. Jeśli zerwanie więzi rodzinnej nastąpiło wyłącznie z winy spadkodawcy, nie można go wykorzystać jako podstawy do wydziedziczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. G. | osoba_fizyczna | powód |
| W. G. | osoba_fizyczna | powód |
| K. S. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 1008
Kodeks cywilny
Spadkodawca może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli uprawniony uporczywie wbrew woli spadkodawcy postępuje w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci, bądź uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
k.c. art. 1009
Kodeks cywilny
Wydziedziczenie może nastąpić tylko w testamencie.
Pomocnicze
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa krąg uprawnionych do zachowku oraz jego wysokość (połowa lub dwie trzecie wartości udziału spadkowego).
k.r.o. art. 87
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Wcześniejsze brzmienie przepisu również nakładało obowiązek wzajemnego wspierania się.
k.p.c. art. 398 § 3 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne skargi kasacyjnej, w tym konieczność wskazania naruszenia konkretnych przepisów postępowania.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych przez powodów wobec spadkodawcy, mimo przyczyn leżących po stronie spadkodawcy, stanowiło podstawę do wydziedziczenia. • Więź rodzinna między powodami a spadkodawcą miała charakter wyłącznie formalny i nie znajdowała pokrycia w rzeczywistych relacjach. • Stan złych relacji rodzinnych nie był wyłącznie winą spadkodawcy.
Odrzucone argumenty
Wydziedziczenie było nieskuteczne, ponieważ nie zaszły przesłanki z art. 1008 k.c. • Sądy niższych instancji prawidłowo oceniły stan faktyczny i prawny.
Godne uwagi sformułowania
Swoboda testowania nie jest jednak nieograniczona. • Ograniczenie swobody testowania stanowi instytucja zachowku. • Ratio legis zachowku jest różnie objaśniana... • Nie ulega jednak wątpliwości, że niezależnie od tego, jak się ocenia przydatność zachowku w płaszczyźnie politycznoprawnej, jest on przez obowiązujące prawo uwarunkowany bliską więzią między rodzicami a dziećmi... • W chwili wydziedziczenia powodów przez ojca, więź rodzinna między nimi a ojcem, uzasadniająca przyznanie zachowku, miała zatem jedynie wymiar formalny. • Brak racjonalnych argumentów przemawiających za udzieleniem ochrony w drodze zachowku osobom, których więź rodzinna ze spadkodawcą ma wyłącznie formalny wymiar, jeżeli taki stan nie jest wynikiem wyłącznie winy spadkodawcy.
Skład orzekający
Kazimierz Zawada
przewodniczący-sprawozdawca
Paweł Grzegorczyk
członek
Wojciech Katner
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych jako podstawy wydziedziczenia, zwłaszcza w kontekście skomplikowanych relacji rodzinnych i współwiny spadkodawcy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego wykładnia przepisów o wydziedziczeniu ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak skomplikowane relacje rodzinne mogą wpływać na prawo spadkowe i instytucję zachowku. Jest to przykład, gdzie Sąd Najwyższy ingeruje w ustalenia niższych instancji, co zawsze budzi zainteresowanie.
“Czy skomplikowane relacje rodzinne mogą pozbawić Cię prawa do spadku? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Dane finansowe
WPS: 300 000 PLN
zachowek: 150 000 PLN
zachowek: 150 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.