I CSK 415/06

Sygn. akt I CSK 415/06 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 12 grudnia 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski 
 
 
 
w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "Stalbud-Tarnów" 
Spółki z o.o.  
przeciwko Skarbowi Państwa - Wojskowemu Zakładowi Remontowo-Budowlanemu 
- Gospodarstwu Pomocniczemu Rejonowego Zarządu Infrastruktury  
o zapłatę, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 grudnia 2006 r., 
na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej  
od wyroku Sądu Okręgowego  
z dnia 29 czerwca 2006 r.,  
 
 
odrzuca skargę kasacyjną. 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2006 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację strony 
pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 23  marca 2006 r. 
W skardze kasacyjnej strona pozwana, zarzucając naruszenie art. 2 
Konstytucji RP w zw. z art. 484 § 1 k.c., art. 488 w zw. z 354 § 2 k.c., art. 484 § 2 
k.c.  oraz art. 8 i 94 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych 
w  sprawach cywilnych, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie 
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie 
o  uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy.   
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zasady zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym określa art. 871 
k.p.c. Przepis art. 871 § 1 k.p.c. ustanawia regułę, że postępowanie przed Sądem 
Najwyższym, a także czynności procesowe związane z tym postępowaniem 
podejmowane przed sądem niższej instancji objęte są przymusem adwokacko-
radcowskim. Przymus ten nie obowiązuje jedynie w wypadkach określonych w art. 
871 § 2 k.p.c. Istota przymusu adwokacko-radcowskiego sprowadza się do 
wyłączenia w postępowaniu przed Sądem Najwyższym zdolności postulacyjnej 
strony, jej organu, przedstawiciela ustawowego i pełnomocników nie będących 
adwokatami lub radcami prawnymi. W konsekwencji, czynności podejmowane 
samodzielnie przez podmioty nie zaliczające się do kręgu adwokatów lub radców 
prawnych są bezskuteczne.  
Przymus adwokacko-radcowski w postępowaniu przed Sądem Najwyższym 
obowiązywał również Skarb Państwa. Do zasadniczej zmiany w tym zakresie 
doszło w wyniku wejścia w życie - z dniem 15 marca 2006 r. - ustawy z dnia 8 lipca 
2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.; 
dalej zwaną ustawą). Celem utworzenia Prokuratorii Generalnej było zapewnienie 
należytej ochrony prawnej praw i interesów Skarbu Państwa przez powierzenie 
odrębnej i wyspecjalizowanej instytucji zastępstwa procesowego tego podmiotu. 
Wykonywanie zastępstwa przez Prokuratorię Generalną jest co do zasady zależne 
od jej decyzji. Jedynie w postępowaniach o szczególnym znaczeniu ze względu na 
wartość przedmiotu sporu lub przedmiot sprawy zastępstwo przez Prokuratorię jest 

 
3 
obowiązkowe (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy). W odniesieniu natomiast do postępowania 
przed Sądem Najwyższym zastępstwo Skarbu Państwa przez Prokuratorię 
Generalną jest wyłączne (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy). Zastępstwo to wyłączone 
zostało jedynie sprawach rozpoznawanych w postępowaniu wieczystoksięgowym, 
w przedmiocie wpisu do właściwego rejestru, rozpoznawanych w postępowaniu 
upadłościowym 
lub 
naprawczym 
oraz 
rozpoznawanych 
w 
postępowaniu 
egzekucyjnym (art. 4 ust. 4 ustawy). 
Zgodnie z ogólnie respektowaną prawie procesowym cywilnym regułą 
bezpośredniego działania ustawy nowej (zob. uzasadnienia uchwały składu siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, mającej moc 
zasady prawnej, OSNC 2001, nr 4, poz. 53 i wyroku Sądu Najwyższego z dnia 
9  lipca 2003 r., IV CKN 310/01, niepubl.), przepisy ustawy o  Prokuratorii 
Generalnej o charakterze procesowym powinny być stosowane od daty jej wejścia 
w życie. W odniesieniu do postępowania przed Sądem Najwyższym wyjątek od 
wskazanej zasady przewidziany został w art. 83 ust. 3 ustawy o Prokuratorii 
Generalnej. Przepis ten stanowi, że sprawy przed Sądem Najwyższym, w których 
zgodnie z przepisami ustawy, po dniu jej wejścia w życie, zastępstwo procesowe 
Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną jest wyłączne, są prowadzone na 
dotychczasowych zasadach, o ile przed dniem wejścia w życie ustawy zostały 
w  sprawie podjęte czynności procesowe przed Sądem Najwyższym lub czynności 
procesowe związane z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowane 
przed sądem niższej instancji. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna 
wniesiona została w dniu 4 sierpnia 2006 r., a więc po wejściu w życie ustawy 
o   Prokuratorii Generalnej. Dlatego też należy uznać, że jej przepisy znajdują 
zastosowanie do zastępstwa skarżącego Skarbu Państwa w postępowaniu przed 
Sądem Najwyższym. 
Ustawą o Prokuratorii Generalnej dodano również do kodeksu postępowania 
cywilnego art. 871 § 3, w myśl którego, przepisu art. 871 § 1 nie stosuje się także 
wtedy, gdy w postępowaniu przed Sądem Najwyższym zastępstwo procesowe 
Skarbu Państwa jest wykonywane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa. 
Wykładnia językowa przytoczonego przepisu mogłaby prowadzić do wniosku, że 
w  sytuacjach, gdy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest wykonywane przez 

 
4 
Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, to przymus adwokacko-radcowski nie 
obowiązuje. W wypadkach natomiast, gdy Prokuratoria Generalna nie wykonuje 
tego zastępstwa, np. wskutek niezawiadomienia jej o toczącym się postępowaniu, 
przymus ten w dalszym ciągu obowiązuje, a adwokaci i radcowie prawni mogą 
zastępować Skarb Państwa. Takiego rezultatu wykładni językowej art. 871 § 3 k.p.c. 
nie można jednak zaakceptować, gdyż pozostawałby w sprzeczności z regulacją 
zawartą w ustawie o Prokuratorii Generalnej. Przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 tej ustawy 
stanowi przecież, że do zadań Prokuratorii Generalnej należy wyłączne zastępstwo 
procesowe Skarbu Państwa przed Sądem Najwyższym. Zastępstwo to – jak już 
nadmieniono - nie obejmuje jedynie niektórych spraw (art. 4 ust. 4 ustawy).  
Istotą unormowania zawartego w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o Prokuratorii 
Generalnej jest przyznanie jej funkcjonariuszom (radcom i starszym radcom, 
a także Prezesowi i wiceprezesom) wyłącznego uprawnienia do zastępowania 
Skarbu Państwa przed Sądem Najwyższym. Należy zatem przyjąć, że z przepisu 
tego, mającego charakter ustrojowy, wynika również norma o charakterze 
procesowym. Przepis ten przyznaje zdolność postulacyjną przed Sądem 
Najwyższym wyłącznie Prokuratorii Generalnej, pozbawiając jednocześnie tej 
zdolności adwokatów i radców prawnych. Z tego względu czynności podejmowane 
przed Sądem Najwyższym przez podmioty inne niż Prokuratoria Generalna są 
pozbawione skuteczności również wówczas, gdy Prokuratoria nie wykonuje 
w sposób czynny zastępstwa procesowego Skarbu Państwa. Innymi słowy, art. 871 
§ 3 k.p.c. należy interpretować w ten sposób, że w sprawach, w których obowiązuje 
wyłączne zastępstwo Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną, nie jest 
dopuszczalne zastępowanie go przez jakikolwiek inny podmiot.  
Przytoczony art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej przyznaje tej 
instytucji kompetencję do wyłącznego zastępstwa Skarbu Państwa „przed Sądem 
Najwyższym”. Przepis ten nie precyzuje jednak, czy wyłączne zastępstwo obejmuje 
tylko czynności podejmowane przed Sądem Najwyższym, czy również czynności 
związane z postępowaniem przed Sądem Najwyższym realizowane przed sądem 
niższej instancji, w praktyce najczęściej przed sądem drugiej instancji.  

 
5 
Rozstrzygając tak ujęte zagadnienie, należy w pierwszej kolejności 
zauważyć, 
że 
w 
postępowaniu 
przed 
Sądem 
Najwyższym 
regułą 
jest 
rozpoznawanie środków zaskarżenia na posiedzeniach niejawnych, a zatem bez 
udziału stron. W odniesieniu do skargi kasacyjnej zasadę tę wyraża art. 39811 § 1 
k.p.c., w odniesieniu do zażalenia – art. 397 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., 
natomiast w odniesieniu do skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem – art. 
42410 k.p.c. Aktywność stron w postępowaniu przed Sądem Najwyższym ogranicza 
się zatem nierzadko do czynności podejmowanych tylko przed sądem niższej 
instancji, takich jak wniesienie środka zaskarżenia lub odpowiedzi na taki środek. 
Przyjęcie, że czynności te nie są objęte wyłącznym zastępstwem Prokuratorii 
Generalnej, nie tylko nie pozwalałoby tej instytucji należycie chronić praw 
i   interesów Skarbu Państwa przed Sądem Najwyższym, ale wręcz czyniłoby jej 
rolę w tych postępowaniach zupełnie iluzoryczną. Przemawia to za uznaniem, że 
wyłączne zastępstwo przez Prokuratorię Generalną obejmuje również czynności 
związane z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowane przed 
sądem niższej instancji. Stanowisko to znajduje mocne oparcie w treści art. 871 
k.p.c. Ustanowiony w art. 871 § 1 k.p.c. przymus adwokacko-radcowski obejmuje 
także omawiane czynności, co wyrażone zostało expressis verbis w zdaniu drugim 
tego przepisu. 
Zgodnie z art. 871 § 3 k.p.c., przepisu § 1 tego artykułu, nie stosuje się, gdy 
zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest wykonywane przez Prokuratorię 
Generalną. Trzeba podkreślić, że art. 871 § 3 k.p.c. odnosi się do całej zawartości 
normatywnej art. 871 § 1 k.p.c., a zatem do obu zdań składających się na ten 
przepis. Prowadzi to do wniosku, że w sytuacjach objętych hipotezą art. 871 § 3 
k.p.c. przymus adwokacko-radcowski jest wyłączony w postępowaniu przed Sądem 
Najwyższym również w zakresie czynności procesowych podejmowanych przed 
sądem niższej instancji. Jeżeli więc głównym motywem wyłączenia przymusu 
adwokacko-radcowskiego 
było 
przekazanie 
zastępstwa 
Skarbu 
Państwa 
Prokuratorii 
Generalnej, 
to 
w 
zakresie, 
w 
jakim 
przymus 
ten 
jest 
wyłączony,  obowiązuje wyłączne zastępstwo przez Prokuratorię Generalną 
(zob.  postanowienie SN z dnia 31  sierpnia 2006 r., I CZ 47/06, niepubl.).  

 
6 
Jak zaznaczono, rozpoznawana skarga kasacyjna Skarbu Państwa – 
Wojskowego Zakładu Remontowo-Budowlanego– Gospodarstwa Pomocniczego 
Rejonowego Zarządu Infrastruktury wniesiona została w   dniu 4 sierpnia 2006 r. 
Wniesienie skargi stanowiło czynność procesową związaną z postępowaniem 
przed Sądem Najwyższym, z tym że podjętą przed sądem drugiej instancji. 
Aczkolwiek czynność ta objęta była wyłącznym zastępstwem Prokuratorii 
Generalnej, to dokonał jej reprezentujący Skarb Państwa radca prawny, czyli osoba 
niemająca zdolności postulacyjnej. Z tego powodu skarga kasacyjna podlegała 
odrzuceniu jako niedopuszczalna.  
Z podanych względów, na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy 
orzekł jak w sentencji. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
db