I CSK 408/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowodowie J. C. (1) i G. C. (1) pozwem z dnia 16.09.2024 r. domagali się od Banku (...) S.A. w W. zasądzenia kwoty 347 622,23 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń pobranych w okresie od 30.06.2008 r. do 15.02.2024 r. oraz ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr (...) / H. z dnia 29.05.2008 r. Argumentowali, że umowa jest nieważna jako sprzeczna z przepisami prawa cywilnego (art. 385¹ k.c.) i zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.), a przynajmniej jej postanowienia dotyczące denominacji są bezskuteczne. Sąd Okręgowy w (...) uznał powództwo za uzasadnione w całości. Stwierdził, że umowa kredytu denominowanego w CHF, wypłaconego w PLN, jest nieważna z powodu pierwotnej nieważności, ponieważ nie określała kluczowych elementów umowy zgodnie z art. 69 Prawa bankowego. Ponadto, umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne (art. 385¹ k.c.) dotyczące mechanizmu denominacji i ustalania kursów walut, które kształtowały prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy. Eliminacja tych klauzul, zgodnie z orzecznictwem TSUE i SN (uchwała III CZP 25/22), prowadzi do nieważności całej umowy, ponieważ nie można zastąpić abuzywnych postanowień przepisami prawa o charakterze ogólnym ani ustalić wiążącego kursu waluty. W związku z tym, strony nabyły wierzytelności o zwrot nienależnego świadczenia na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. Sąd zasądził od banku na rzecz powodów zwrot świadczeń w łącznej kwocie 347 622,23 zł (J. C. (1) - 247 460,13 zł, G. C. (1) - 100 162,10 zł) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 maja 2024 r. do dnia zapłaty. Ustalono również nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy. Rozstrzygnięto o kosztach procesu na rzecz powodów w kwocie 11 817 zł. Sąd uznał, że roszczenia nie uległy przedawnieniu, biorąc pod uwagę datę orzecznictwa TSUE i SN dotyczącego umów frankowych oraz brak możliwości rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych przed powzięciem przez konsumenta wiedzy o niedozwolonym charakterze postanowień.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie nieważności umów kredytów denominowanych w walucie obcej z powodu abuzywności klauzul dotyczących mechanizmu denominacji i ustalania kursów walut, a także kwestie przedawnienia roszczeń restytucyjnych.
Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i treści umowy, a jego zastosowanie do innych umów wymaga analizy ich postanowień.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa kredytu hipotecznego denominowanego w walucie obcej, wypłaconego w złotych polskich, jest ważna, jeśli zawiera klauzule dotyczące mechanizmu denominacji i ustalania kursów walut, które nie zostały indywidualnie uzgodnione i kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający jego interesy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa jest nieważna z powodu pierwotnej nieważności (nieokreślenie kluczowych elementów umowy) oraz wtórnej nieważności wynikającej z abuzywności postanowień dotyczących mechanizmu denominacji i ustalania kursów walut.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mechanizm denominacji i jednostronne ustalanie kursów walut przez bank naruszały równowagę kontraktową, były nieprzejrzyste i obarczały konsumenta nieprzewidywalnym ryzykiem. Eliminacja tych klauzul prowadzi do nieważności całej umowy, ponieważ nie można ich zastąpić przepisami prawa o charakterze dyspozytywnym ani ustalić wiążącego kursu waluty, co skutkuje brakiem jednego z istotnych elementów umowy kredytu.
Czy konsument ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, nawet jeśli sąd mógłby rozstrzygnąć o zapłacie na podstawie uzasadnienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, konsument ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, ponieważ orzeczenie stwierdzające nieważność może mieć szersze skutki prawne (np. dla hipoteki) i zapewnia większą pewność prawną niż samo uzasadnienie rozstrzygające o zapłacie.
Uzasadnienie
Sąd podzielił argumentację powódki, że interes prawny w żądaniu nieważności umowy wynika z potrzeby uzyskania pewności prawnej co do skutków umowy, które mogą wykraczać poza rozstrzygnięcie o zapłacie, a także z faktu, że orzeczenie stwierdzające nieważność może być wiążące w innych postępowaniach.
Czy roszczenia o zwrot nienależnych świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu denominowanego w walucie obcej ulegają przedawnieniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenia restytucyjne podlegają przedawnieniu, jednak bieg terminu przedawnienia nie może rozpocząć się ani skończyć przed datą, w której konsument dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o niedozwolonym charakterze postanowień umowy.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na orzecznictwie TSUE i SN, zgodnie z którym przedawnieniu podlegają roszczenia o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu postanowień nieuczciwych. Bieg terminu przedawnienia nie może rozpocząć się przed powzięciem przez konsumenta wiedzy o niedozwolonym charakterze postanowienia, a w przypadku umów frankowych, kluczowa jest data orzecznictwa TSUE z 2019 r. i SN z 2021 r. W niniejszej sprawie roszczenia nie uległy przedawnieniu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. C. (1) | osoba_fizyczna | powódka |
| G. C. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| Bank (...) S.A. w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego jest nieważna.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
k.c. art. 189
Kodeks cywilny
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, albo prawa lub obowiązku.
pr. (...) art. 69 § ust. 1
Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu bankowego.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Zwrot nienależnego świadczenia.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się również do zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 481 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Odsetki za opóźnienie.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Terminy przedawnienia roszczeń (w brzmieniu obowiązującym do 9.07.2018 r. i po tej dacie).
k.c. art. 120 § § 1
Kodeks cywilny
Bieg terminu przedawnienia roszczeń bezterminowych.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zwrot kosztów procesu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa kredytu denominowanego w CHF, wypłaconego w PLN, jest nieważna z powodu braku określenia kluczowych elementów umowy zgodnie z art. 69 Prawa bankowego. • Umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne dotyczące mechanizmu denominacji i ustalania kursów walut, które naruszają dobre obyczaje i rażąco naruszają interesy konsumentów. • Eliminacja abuzywnych postanowień prowadzi do nieważności całej umowy, ponieważ nie można ich zastąpić przepisami prawa o charakterze dyspozytywnym ani ustalić wiążącego kursu waluty. • Konsument ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, nawet jeśli rozstrzygnięcie dotyczy zapłaty. • Roszczenia o zwrot nienależnych świadczeń nie uległy przedawnieniu, biorąc pod uwagę datę orzecznictwa TSUE i SN oraz brak możliwości rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia przed powzięciem wiedzy o niedozwolonym charakterze postanowień.
Odrzucone argumenty
Umowa kredytu jest ważna i zgodna z prawem. • Klauzule dotyczące denominacji i kursów walut nie są abuzywne. • Powodowie nie wykazali interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy. • Roszczenia uległy przedawnieniu.
Godne uwagi sformułowania
mechanizm przeliczenia kwoty do wypłaty i do spłaty został uzgodniony przez strony • bank jednostronnie narzuca kurs zarówno dla chwili pobrania (...) , jak i dla chwili spłaty • klauzule te rażąco naruszają zasadę równowartości kontraktowej stron na niekorzyść konsumenta, a także dobre obyczaje • mechanizm denominacji jako taki • eliminacja postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy • w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Skład orzekający
Rafał Kubicki
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie nieważności umów kredytów denominowanych w walucie obcej z powodu abuzywności klauzul dotyczących mechanizmu denominacji i ustalania kursów walut, a także kwestie przedawnienia roszczeń restytucyjnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i treści umowy, a jego zastosowanie do innych umów wymaga analizy ich postanowień.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu umów frankowych i ich nieważności z powodu abuzywnych klauzul, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie wśród konsumentów i prawników. Rozstrzygnięcie sądu jest zgodne z najnowszym orzecznictwem TSUE i SN, co nadaje mu dużą wagę praktyczną.
“Bank przegrał sprawę o kredyt frankowy! Sąd uznał umowę za nieważną z powodu abuzywnych klauzul.”
Dane finansowe
WPS: 347 622,23 PLN
zwrot nienależnych świadczeń: 247 460,13 PLN
zwrot nienależnych świadczeń: 100 162,1 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.