I CSK 40/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał wniosek Banku spółki akcyjnej o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania od wyroku Sądu Okręgowego w sprawie o ustalenie i zapłatę. Bank argumentował, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne oraz potrzeba wykładni przepisów dotyczących klauzul abuzywnych (art. 385¹ § 1 i 2 k.c., art. 410 k.c. w zw. z art. 405 i art. 385¹ § 1 i § 2 k.c. oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy nr 93/13), a także sformułował szczegółowe pytania prawne dotyczące możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego i sposobu ustalania treści umowy. Sąd Najwyższy, odwołując się do ugruntowanej linii orzeczniczej, podkreślił, że przyjęcie skargi kasacyjnej wymaga istnienia nierozstrzygniętego zagadnienia prawnego lub potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości. Wskazał, że przepisy, o wykładnię których zabiegał bank, były wielokrotnie przedmiotem analiz TSUE i SN, a istniejące rozbieżności zostały usunięte. Przywołał dominujący pogląd, że klauzule indeksacyjne określają główne świadczenie kredytobiorcy i podlegają badaniu pod kątem abuzywności, a ich eliminacja może prowadzić do nieważności całej umowy, jeśli nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron. Sąd Najwyższy stwierdził, że umowa w niniejszej sprawie, po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul przeliczeniowych, nie może nadal obowiązywać, ponieważ prowadzi to do zmiany jej istoty i charakteru. Odmówił również możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień przez przepisy ogólne, takie jak art. 358 § 2 k.c. czy art. 65 k.c., zgodnie z orzecznictwem TSUE. W konsekwencji, na podstawie art. 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie kryteriów przyjęcia skargi kasacyjnej, wykładni klauzul abuzywnych w umowach kredytowych, skutków ich eliminacji oraz zasad rozliczeń stron po stwierdzeniu nieważności umowy.
Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, ale zawiera obszerne omówienie kwestii materialnoprawnych związanych z umowami kredytowymi indeksowanymi do waluty obcej.
Zagadnienia prawne (5)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z innymi przepisami, w tym analogii?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie ustalenie nie jest dopuszczalne, a przepisy te nie mogą zastąpić abuzywnych klauzul kursowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy dotyczące wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) czy przepisy ogólne (art. 56 k.c.) nie mogą zastąpić niedozwolonych postanowień umownych, co potwierdza orzecznictwo TSUE.
Czy oceniając możliwość obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego po usunięciu postanowienia abuzywnego, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Kwestia ta została wyjaśniona w orzecznictwie, a ocena abuzywności dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do orzecznictwa, które wskazuje, że ocena abuzywności postanowienia umownego następuje według stanu z chwili zawarcia umowy, a sankcje działają ze skutkiem ex tunc.
Czy jeżeli umowa kredytu nie może obowiązywać bez abuzywnego postanowienia, dochodzi do automatycznej substytucji normą dyspozytywną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, automatyczna substytucja normą dyspozytywną nie zachodzi, a umowa może upaść, jeśli jej utrzymanie po wyłączeniu abuzywnych klauzul prowadzi do zmiany jej istoty.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE i SN, wyjaśnił, że wyeliminowanie abuzywnych klauzul może prowadzić do nieważności umowy, jeśli jej dalsze obowiązywanie po wyłączeniu tych klauzul zmieniłoby jej charakter.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 358 § 2 k.c. nie może zastąpić abuzywnej klauzuli kursowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że niedopuszczalne jest zastąpienie niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do przepisów ogólnych, takich jak art. 358 § 2 k.c., co potwierdza orzecznictwo TSUE.
Jak rozliczyć wzajemne świadczenia stron w przypadku nieważności umowy kredytowej z powodu abuzywnych klauzul?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zastosowanie znajduje teoria salda, zgodnie z którą strony zwracają sobie wzajemnie świadczenia do wysokości niższego z nich, z odsetkami za opóźnienie od momentu wezwania do zapłaty.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, odwołując się do orzecznictwa TSUE, uznał, że teoria salda jest prawnie, ekonomicznie i społecznie uzasadniona w przypadku nieważności umowy kredytowej, co oznacza, że bank nie może domagać się wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, a konsument może domagać się odsetek od kwoty zwróconego kapitału.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S.W. | osoba_fizyczna | powód |
| M.W. | osoba_fizyczna | powód |
| M.W.1 | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Pomocnicze
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
k.c. art. 358 § 2
Kodeks cywilny
pr. weksl. art. 41
Ustawa - Prawo wekslowe
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione przez bank zagadnienia prawne zostały już wyjaśnione w orzecznictwie TSUE i SN. • Brak jest potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnego zagadnienia prawnego wymagającego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. • Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.
Godne uwagi sformułowania
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek. • Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. • Przepisy, o wykładnię których zabiega pozwany, i na tle których sformułował zagadnienie prawne, były w ostatnich latach przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego. • Problemy sformułowane przez skarżącego można zatem uznać za wyjaśnione, a istniejące przez pewien czas rozbieżności w wykładni i stosowaniu przepisów powołanych przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania - za usunięte. • Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z art. 385¹ § 1 k.c. • Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną. • Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. • Niezależnie od powyższego, w judykaturze wielokrotnie wskazywano na niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do art. […]
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie kryteriów przyjęcia skargi kasacyjnej, wykładni klauzul abuzywnych w umowach kredytowych, skutków ich eliminacji oraz zasad rozliczeń stron po stwierdzeniu nieważności umowy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, ale zawiera obszerne omówienie kwestii materialnoprawnych związanych z umowami kredytowymi indeksowanymi do waluty obcej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie SN dotyczące odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawie kredytu frankowego, ale zawiera bardzo szczegółowe i aktualne omówienie kluczowych zagadnień prawnych związanych z abuzywnością klauzul, nieważnością umów i teorią salda, z licznymi odniesieniami do orzecznictwa TSUE i SN.
“Sąd Najwyższy wyjaśnia: Kiedy bank przegrywa nawet w kasacji? Kluczowe orzeczenie ws. kredytów frankowych.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.