I CSK 3924/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r., który oddalił apelacje stron od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie. Sprawa dotyczyła ustalenia nieistnienia stosunku prawnego kredytu mieszkaniowego indeksowanego do franka szwajcarskiego oraz zapłaty. Bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części, powołując się na przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w tym potrzebę wykładni przepisów art. 385¹ § 1 i 2 k.c. oraz istnienie istotnych zagadnień prawnych dotyczących skutków abuzywności klauzul waloryzacyjnych, możliwości zastąpienia ich przepisami dyspozytywnymi oraz momentu oceny dopuszczalności dalszego obowiązywania umowy. Dodatkowo, bank podniósł zarzut nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji z powodu rozpoznania sprawy w składzie jednoosobowym, co miało naruszać art. 367 § 3 k.p.c. w zw. z przepisami specustawy COVID-19. Sąd Najwyższy, analizując przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej określone w art. 398⁹ § 1 k.p.c., stwierdził, że podniesione przez skarżącego zagadnienia prawne dotyczące abuzywności klauzul waloryzacyjnych i ich skutków, w tym możliwości zastąpienia ich innymi regulacjami, nie stanowią zagadnień nowych i były już wielokrotnie rozstrzygane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w tym w uchwale III CZP 25/22. Podobnie, kwestia momentu oceny możliwości dalszego obowiązywania umowy została już utrwalona w orzecznictwie. Sąd Najwyższy uznał również, że zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu orzekającego nie jest zasadny, ponieważ zaskarżony wyrok zapadł przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, która ustaliła, że takie rozpoznanie sprawy prowadzi do nieważności, a ingerencja ustawodawcy w zasadę kolegialności w czasie zagrożenia epidemiologicznego nie jest z zasady niedopuszczalna. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 2700 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, w szczególności brak możliwości zastępowania wyeliminowanych klauzul innymi mechanizmami oraz ocena stanu prawnego według daty zawarcia umowy. Potwierdzenie braku nieważności postępowania w przypadku jednoosobowego składu orzekającego, gdy wyrok zapadł przed podjęciem uchwały zasadniczej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z kredytami indeksowanymi do CHF i nie stanowi przełomu, lecz utrwalenie istniejącego orzecznictwa. Ocena składu orzekającego jest ograniczona do okresu przed podjęciem uchwały III PZP 6/22.
Zagadnienia prawne (5)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z innymi przepisami, w tym art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 358 § 2 k.c., lub też na zasadzie analogii wynika, że obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie jest dopuszczalne zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden przepis prawa, w tym art. 385¹ i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na liczne orzecznictwo, w tym uchwałę III CZP 25/22, zgodnie z którą w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce abuzywnego postanowienia dotyczącego sposobu określenia kursu waluty obcej zajmuje inny sposób określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Uzupełnienie takiej luki stanowiłoby nadmierną modyfikację umowy na korzyść przedsiębiorcy.
Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazuje, że problem ten był wielokrotnie rozstrzygany i nie ma waloru nowości. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, ocena niedozwoloności postanowienia umownego odbywa się według stanu z chwili zawarcia umowy, co potwierdzają liczne uchwały i wyroki Sądu Najwyższego.
Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie dochodzi do automatycznej substytucji normą dyspozytywną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na uchwałę III CZP 25/22, która przesądziła, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Nie ma podstaw do automatycznego zastępowania abuzywnego postanowienia innymi regulacjami.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 358 § 2 k.c. nie stanowi przepisu dyspozytywnego, który automatycznie zastępuje abuzywną klauzulę kursową.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołuje się do utrwalonego orzecznictwa, w tym uchwały III CZP 25/22, zgodnie z którą nie można przyjąć, że miejsce abuzywnego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu wynikający z przepisów prawa. Uzupełnienie luki po wyeliminowaniu klauzuli abuzywnej nie jest możliwe poprzez zastosowanie przepisów dyspozytywnych.
Czy rozpoznanie sprawy w składzie jednoosobowym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, prowadzi do nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w niniejszej sprawie nie zachodzi nieważność postępowania z tego powodu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazuje, że zaskarżony wyrok zapadł przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, która ustaliła, że rozpoznanie sprawy w składzie jednoosobowym prowadzi do nieważności. Ponadto, ingerencja ustawodawcy w zasadę kolegialności w czasie zagrożenia epidemiologicznego nie jest z zasady niedopuszczalna i nie skutkuje a priori nieważnością postępowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy oceny niedozwolonych postanowień umownych. Sąd Najwyższy podkreśla, że nie można zastępować wyeliminowanego abuzywnego postanowienia innymi regulacjami.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy świadczeń w walucie obcej. Sąd Najwyższy stwierdził, że nie stanowi przepisu dyspozytywnego, który automatycznie zastępuje abuzywną klauzulę kursową.
k.p.c. art. 398⁹ § § 1 pkt 1, 2 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Najwyższy stwierdził, że nie zostały one spełnione.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy nieważności postępowania. Sąd Najwyższy uznał, że zarzut nieważności z powodu jednoosobowego składu orzekającego nie jest zasadny w tej sprawie.
k.p.c. art. 98 § § 1, § 1¹ i § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad orzekania o kosztach postępowania.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przywołany przez skarżącego jako podstawa do ustalenia treści umowy po wyeliminowaniu postanowienia abuzywnego, jednak sąd uznał, że nie ma zastosowania w tym kontekście.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Przywołany przez skarżącego jako podstawa do ustalenia treści umowy po wyeliminowaniu postanowienia abuzywnego, jednak sąd uznał, że nie ma zastosowania w tym kontekście.
ustawa COVID-19 art. 15zzs¹ § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dotyczy możliwości rozpoznania sprawy w składzie jednoosobowym w określonych okolicznościach. Sąd Najwyższy uznał, że nie prowadzi to do nieważności w tej sprawie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak nowych zagadnień prawnych wymagających wykładni Sądu Najwyższego. • Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego w kwestii abuzywności klauzul waloryzacyjnych i ich skutków. • Brak nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu orzekającego w sądzie drugiej instancji.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnych zagadnień prawnych wymagających wykładni Sądu Najwyższego. • Nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji z powodu rozpoznania sprawy w składzie jednoosobowym.
Godne uwagi sformułowania
skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. • nie budzi aktualnie wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. • w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. • w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. • oceny tego, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Skład orzekający
Krzysztof Grzesiowski
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, w szczególności brak możliwości zastępowania wyeliminowanych klauzul innymi mechanizmami oraz ocena stanu prawnego według daty zawarcia umowy. Potwierdzenie braku nieważności postępowania w przypadku jednoosobowego składu orzekającego, gdy wyrok zapadł przed podjęciem uchwały zasadniczej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z kredytami indeksowanymi do CHF i nie stanowi przełomu, lecz utrwalenie istniejącego orzecznictwa. Ocena składu orzekającego jest ograniczona do okresu przed podjęciem uchwały III PZP 6/22.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie potwierdza ugruntowaną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego w sprawach kredytów frankowych, co jest nadal gorącym tematem dla prawników i konsumentów. Dodatkowo, porusza kwestię proceduralną dotyczącą składu sądu w kontekście specustawy COVID-19.
“Sąd Najwyższy nie daje szans skardze kasacyjnej banku w sprawie kredytu frankowego – co to oznacza dla konsumentów?”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.