I CSK 3874/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną wniesioną przez Bank spółkę akcyjną w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który oddalił apelację banku od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku. Sąd Okręgowy ustalił nieważność umowy kredytu, zasądził od banku kwoty w PLN i CHF, a Sąd Apelacyjny utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Bank w skardze kasacyjnej podniósł zarzuty nieważności postępowania apelacyjnego z powodu rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie orzekającym, co miało naruszać prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Dodatkowo, bank zarzucił oczywistą zasadność skargi, wskazując na sprzeczność w ocenie postanowień umownych pod kątem ich abuzywności i sprzeczności z przepisami prawa. Sąd Najwyższy, analizując przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398^9 § 1 k.p.c.), odmówił jej przyjęcia. Wskazał, że zarzut nieważności postępowania apelacyjnego nie był uzasadniony, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego III PZP 6/22, która ma skutki na przyszłość, a zaskarżone orzeczenie zapadło przed datą jej podjęcia. Sąd Najwyższy podkreślił, że ingerencja ustawodawcy w zasady składu orzekającego w czasie zagrożenia epidemiologicznego nie jest z zasady niedopuszczalna i nie skutkuje nieważnością postępowania. Odnosząc się do zarzutu oczywistej zasadności, Sąd Najwyższy stwierdził, że skarżący nie wykazał, by zaskarżone orzeczenie było dotknięte oczywistą wadliwością. Wyjaśnił, że choć stanowisko Sądu Apelacyjnego wskazujące równolegle na nieważność umowy ze względu na sprzeczność z ustawą i zasadami współżycia społecznego oraz zastrzeżenie klauzul abuzywnych było nieprawidłowe, to pozostaje to bez wpływu na wynik sprawy, gdyż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie ma podstaw do uzupełnienia luki, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna) na podstawie art. 58 k.c. Sąd Najwyższy zasądził od banku na rzecz powódki zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących nieważności umów w przypadku klauzul abuzywnych, a także kwestii proceduralnych związanych ze składem orzekającym w sądzie drugiej instancji w kontekście przepisów nadzwyczajnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdy zaskarżone orzeczenie zapadło przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22. Interpretacja dotycząca nieważności umowy na podstawie art. 58 k.c. jest utrwalona w orzecznictwie SN.
Zagadnienia prawne (3)
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie orzekającym, ukształtowanym na podstawie przepisów wprowadzonych w celu przeciwdziałania COVID-19, prowadzi do nieważności postępowania?
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli orzeczenie zapadło przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, a ingerencja ustawodawcy w zasady składu orzekającego w czasie zagrożenia epidemiologicznego nie jest z zasady niedopuszczalna i nie skutkuje nieważnością postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III PZP 6/22, która ma skutki na przyszłość, a zaskarżone orzeczenie zapadło przed jej podjęciem. Podkreślono, że ingerencja ustawodawcy w zasady składu orzekającego w czasie zagrożenia epidemiologicznego nie jest z zasady niedopuszczalna i nie skutkuje nieważnością postępowania.
Czy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy sąd drugiej instancji dokonuje jednoczesnej oceny kwestionowanych postanowień umownych pod kątem ich abuzywności i sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, które to podstawy wzajemnie się wykluczają?
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli skarżący nie wykazał, że zaskarżone orzeczenie jest dotknięte oczywistą wadliwością.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zdefiniował oczywistą zasadność skargi jako widoczną na pierwszy rzut oka sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa, która spowodowała wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Stwierdzono, że skarżący nie wykazał, by zaskarżone orzeczenie było dotknięte tego rodzaju nieprawidłowościami.
Czy umowa kredytu, w której stwierdzono nieważność postanowień abuzywnych, może pozostać w obrocie prawnym, jeśli bez tych postanowień nie może obowiązywać, a nie ma podstaw do uzupełnienia luki przez regulację zastępczą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna) na podstawie art. 58 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. L. | osoba_fizyczna | powódka |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.p.c. art. 398^9 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 385^1
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące klauzul niedozwolonych (abuzywnych).
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^1 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji.
k.p.c. art. 398^4 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania.
ustawa COVID-19 art. 15 zzs^1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis dotyczący jednoosobowego składu orzekającego w sądzie drugiej instancji.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
k.c. art. 353^1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zwrot kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność postępowania apelacyjnego z powodu jednoosobowego składu orzekającego. • Oczywista zasadność skargi kasacyjnej ze względu na sprzeczne podstawy oceny postanowień umownych.
Odrzucone argumenty
Zarzut nieważności postępowania apelacyjnego z powodu jednoosobowego składu orzekającego nie został uwzględniony. • Zarzut oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie został uwzględniony.
Godne uwagi sformułowania
skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym • Nie zachodziła w sprawie nieważność postępowania apelacyjnego, na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c., ze względu na rozpoznanie sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie jednego sędziego. • W niniejszej sprawie zaskarżone orzeczenie zapadło przed datą podjęcia powyższej uchwały. • Oczywista zaś zasadność skargi świadczyć ma dokonanie przez Sąd Apelacyjny jednoczesnej oceny kwestionowanych postanowień umownych pod kątem ich abuzywności i sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś obie te podstawy wzajemnie się wykluczają • Sąd Najwyższy zważył, co następuje: • Jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać – co in casu przyjął Sąd Apelacyjny - a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c.
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nieważności umów w przypadku klauzul abuzywnych, a także kwestii proceduralnych związanych ze składem orzekającym w sądzie drugiej instancji w kontekście przepisów nadzwyczajnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdy zaskarżone orzeczenie zapadło przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22. Interpretacja dotycząca nieważności umowy na podstawie art. 58 k.c. jest utrwalona w orzecznictwie SN.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii abuzywności klauzul w umowach bankowych i ich wpływu na ważność całej umowy, a także problemów proceduralnych związanych z jednoosobowym składem orzekającym w sądzie drugiej instancji.
“Bank przegrał w Sądzie Najwyższym: umowa kredytowa nieważna przez klauzule abuzywne!”
Dane finansowe
kwota zasądzona: 40 932,2 PLN
kwota zasądzona w CHF: 7859,88 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 2700 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.