I CSK 381/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o uzupełnienie zachowku po K. N., który za życia darował synowi M. N. lokal mieszkalny. M. N. zmarł przed K. N., a spadek po nim nabyli jego żona i dzieci (w tym pozwany D. N.). Powódka J. N., żona K. N., dochodziła od spadkobierców M. N. kwoty tytułem uzupełnienia zachowku. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo, uznając, że darowizna dokonana na rzecz osoby, która nie dożyła otwarcia spadku, nie podlega doliczeniu do substratu zachowku. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, zasądzając od pozwanych kwotę 150 700 zł. Sąd Apelacyjny uznał, że art. 994 § 1 k.c. (wyłączający doliczenie darowizn dokonanych dawniej niż dziesięć lat wstecz na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku) nie ma zastosowania, gdy darowizna została dokonana na rzecz osoby należącej do kręgu potencjalnych spadkobierców i uprawnionych do zachowku, nawet jeśli ta osoba nie dożyła otwarcia spadku. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok Sądu Apelacyjnego, podkreślając, że obowiązek zaspokojenia roszczenia o zachowek obciąża spadkobierców obdarowanego, niezależnie od tego, czy obdarowany zmarł przed, czy po darczyńcy. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że instytucja zachowku i doliczania darowizn ma na celu ochronę najbliższych członków rodziny, a jej skuteczność nie powinna zależeć od przypadkowej kolejności śmierci.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie odpowiedzialności spadkobierców obdarowanego za zachowek, gdy obdarowany zmarł przed spadkodawcą, a także interpretacja art. 994 § 1 k.c. w kontekście darowizn na rzecz osób bliskich.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której darowizna wyczerpuje cały spadek, a obdarowany nie dożywa otwarcia spadku. Interpretacja art. 994 § 1 k.c. odnosi się do darowizn na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku.
Zagadnienia prawne (3)
Czy spadkobiercy osoby, która otrzymała darowiznę od spadkodawcy, ale zmarła przed nim, są odpowiedzialni za zapłatę zachowku należnego uprawnionym po tym spadkodawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, spadkobiercy obdarowanego są odpowiedzialni za zapłatę zachowku, nawet jeśli obdarowany zmarł przed spadkodawcą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że obowiązek zaspokojenia roszczenia o zachowek ma charakter majątkowy i przechodzi na spadkobierców obdarowanego. Odpowiedzialność ta nie jest ściśle związana z osobą obdarowanego i nie zależy od tego, czy dożył on otwarcia spadku. Instytucja zachowku i doliczania darowizn ma na celu ochronę najbliższych, a jej skuteczność nie powinna zależeć od przypadkowej kolejności śmierci.
Czy darowizna dokonana na rzecz osoby należącej do kręgu potencjalnych spadkobierców i uprawnionych do zachowku, która nie dożyła otwarcia spadku, podlega doliczeniu do substratu zachowku na podstawie art. 994 § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, darowizna taka podlega doliczeniu, ponieważ przepis art. 994 § 1 k.c. wyłącza doliczenie darowizn dokonanych na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku, a obdarowany syn należał do tego kręgu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że darowizny dokonane w kręgu spadkobierców i uprawnionych do zachowku traktowane są szczególnie i powinny stanowić podstawę do obliczenia zachowku, niezależnie od upływu czasu. Śmierć obdarowanego przed spadkodawcą nie zmienia tej zasady.
Czy powódka mogła uzyskać zachowek od innego spadkobiercy K. N. (R. N.)?
Odpowiedź sądu
Nie, uzyskanie zachowku od R. N. nie było możliwe, ponieważ spadkodawca nie pozostawił majątku, a R. N. przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że skoro stan czynny spadku był zerowy, a R. N. przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, nie było możliwości uzyskania od niego zachowku, co uzasadniało subsydiarną odpowiedzialność obdarowanego i jego następców prawnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. N. | osoba_fizyczna | powódka |
| M. N. | osoba_fizyczna | pozwany |
| D. N. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (21)
Główne
k.c. art. 1000 § 1
Kodeks cywilny
Osoba, która otrzymała od spadkobiercy darowiznę, jest obowiązana do zaspokojenia roszczenia o zachowek lub jego uzupełnienie w granicach wzbogacenia. Obowiązek ten obciąża również następców prawnych obdarowanego, nawet jeśli obdarowany zmarł przed otwarciem spadku.
k.c. art. 994 § 1
Kodeks cywilny
Darowizny dokonane dawniej niż dziesięć lat przed otwarciem spadku na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku nie podlegają doliczeniu do substratu zachowku. Wykładnia przepisu wskazuje, że darowizny na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku podlegają doliczeniu bez względu na czas ich dokonania.
Pomocnicze
k.c. art. 991 § 1
Kodeks cywilny
Określa krąg uprawnionych do zachowku (małżonek, zstępni, rodzice).
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Do ustalenia substratu zachowku dolicza się darowizny i zapisy windykacyjne.
k.c. art. 925
Kodeks cywilny
Definicja spadkobiercy.
k.c. art. 1048
Kodeks cywilny
Definicja dziedziczenia.
k.c. art. 996
Kodeks cywilny
Uwzględnianie korzyści otrzymanych przez wnuków w przypadku darowizny na rzecz rodziców.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zasady współżycia społecznego.
k.c. art. 1034 § 1
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność spadkobierców.
k.p.c. art. 319
Kodeks postępowania cywilnego
Zastrzeżenie prawa powoływania się na ograniczenie odpowiedzialności.
k.c. art. 1000 § 3
Kodeks cywilny
Możliwość zwolnienia się obdarowanego od odpowiedzialności przez wydanie przedmiotu darowizny.
k.c. art. 999 § 1
Kodeks cywilny
Roszczenie o zachowek przeciwko zapisobiercom windykacyjnym.
k.c. art. 922 § 2
Kodeks cywilny
Prawa i obowiązki przechodzące na spadkobierców.
k.c. art. 1012
Kodeks cywilny
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
k.c. art. 897
Kodeks cywilny
Obowiązek dostarczania środków utrzymania darczyńcy.
k.c. art. 527
Kodeks cywilny
Skarga pauliańska.
pr. upadł. art. 127
Prawo upadłościowe
Czynności prawne dłużnika dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przedmiocie skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania przed Sądem Najwyższym.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizna dokonana na rzecz osoby należącej do kręgu potencjalnych spadkobierców i uprawnionych do zachowku podlega doliczeniu do substratu zachowku, nawet jeśli obdarowany zmarł przed spadkodawcą. • Obowiązek zaspokojenia roszczenia o zachowek obciąża spadkobierców obdarowanego, niezależnie od tego, czy obdarowany zmarł przed, czy po darczyńcy. • Instytucja zachowku i doliczania darowizn ma na celu ochronę najbliższych, a jej skuteczność nie powinna zależeć od przypadkowej kolejności śmierci.
Odrzucone argumenty
Darowizna dokonana na rzecz syna, który nie dożył otwarcia spadku, nie podlega zaliczeniu na substrat zachowku na podstawie art. 994 § 1 k.c. • Odpowiedzialność za zachowek jest ściśle związana z osobą obdarowanego i nie przechodzi na jego spadkobierców, jeśli obdarowany zmarł przed spadkodawcą.
Godne uwagi sformułowania
Instytucja zachowku jest odstępstwem od zasady swobody rozporządzania majątkiem na wypadek śmierci. • Rozwiązanie to ma na celu zapobieganie sytuacji, w której osoby najbliższe, uprawnione do zachowku, utraciłyby de facto tę ochronę lub ochrona ta zostałaby umniejszona na skutek dokonanych przez spadkodawcę za życia darowizn obniżających wartość stanu czynnego spadku. • Darowizny dokonane w kręgu spadkobierców i uprawnionych do zachowku ustawodawca traktuje zatem w sposób szczególny, wychodząc z założenia, że ich wartość w każdym przypadku powinna stanowić podstawę do obliczenia zachowku. • Skuteczność tego rozwiązania nie powinna zależeć od przypadkowej kwestii, jaką jest to, czy obdarowany zmarł przed, czy po otwarciu spadku po darczyńcy.
Skład orzekający
Dariusz Dończyk
przewodniczący
Jan Górowski
członek
Paweł Grzegorczyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie odpowiedzialności spadkobierców obdarowanego za zachowek, gdy obdarowany zmarł przed spadkodawcą, a także interpretacja art. 994 § 1 k.c. w kontekście darowizn na rzecz osób bliskich."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której darowizna wyczerpuje cały spadek, a obdarowany nie dożywa otwarcia spadku. Interpretacja art. 994 § 1 k.c. odnosi się do darowizn na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa porusza złożoną kwestię prawną dotyczącą dziedziczenia i zachowku, która może być nieintuicyjna dla osób spoza prawa spadkowego. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego wyjaśnia ważne zasady dotyczące odpowiedzialności spadkobierców i doliczania darowizn.
“Czy spadkobiercy zapłacą zachowek za darowiznę, której obdarowany nie zdążył otrzymać?”
Dane finansowe
WPS: 177 777 PLN
uzupełnienie zachowku: 150 700 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.