I CSK 3799/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który częściowo zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, ustalając nieważność umowy kredytu na cele mieszkaniowe zawartej między powodami a bankiem oraz zasądzając kwotę 227 245,71 zł. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok częściowo, zasądzając kwotę na rzecz następcy prawnego jednego z powodów. Bank wniósł skargę kasacyjną, powołując się na istotne zagadnienia prawne dotyczące możliwości ustalenia treści umowy po usunięciu postanowień abuzywnych, stosowania przepisów prawa krajowego, automatycznej substytucji normą dyspozytywną, zastosowania art. 358 § 2 k.c. w miejsce klauzuli kursowej, a także kwestię uwzględniania celu Dyrektywy 93/13/EWG przy ocenie unieważnienia umowy. Dodatkowo, bank zarzucił nieważność postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym na podstawie ustawy COVID. Sąd Najwyższy, odmawiając przyjęcia skargi do rozpoznania, wskazał, że kwestia składu orzekającego została już rozstrzygnięta w uchwale zasadniczej III PZP 6/22, która stanowi, że rozpoznanie sprawy w składzie jednego sędziego na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID do dnia 26 kwietnia 2023 r. nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania. Odnosząc się do pozostałych zagadnień prawnych, Sąd Najwyższy stwierdził, że zostały one już wielokrotnie rozstrzygnięte w orzecznictwie TSUE i Sądu Najwyższego, w tym dotyczące nietransparentności klauzul kursowych, ich abuzywności, powiązania klauzuli ryzyka walutowego z klauzulą kursową, oceny abuzywności według stanu z chwili zawarcia umowy, skutków stwierdzenia abuzywności (bezskuteczność, nieważność umowy), a także znaczenia nowelizacji prawa bankowego i przepisów dotyczących NBP. W związku z brakiem spełnienia przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, Sąd Najwyższy odmówił jej przyjęcia i zasądził od pozwanego na rzecz powodów koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie abuzywności klauzul walutowych w umowach kredytowych i braku możliwości ich zastąpienia przepisami dyspozytywnymi.
Dotyczy spraw, w których skarga kasacyjna została odrzucona z powodu braku spełnienia przesłanek przyjęcia do rozpoznania, ale stanowi podsumowanie ugruntowanego orzecznictwa.
Zagadnienia prawne (7)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego), w zakresie który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c., lub też art. 56 k.c. w zw. z innymi przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy wyłączył dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień umownych przepisami dyspozytywnymi lub zwyczajami, przez zastosowanie średniego kursu NBP w oparciu o art. 358 § 2 k.c. lub art. 41 prawa wekslowego, ewentualnie w oparciu o wykładnię umowy przy zastosowaniu art. 65 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na liczne orzeczenia, które rozstrzygnęły tę kwestię, wskazując, że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji są głównym świadczeniem kredytobiorcy i podlegają kontroli, a ich abuzywność prowadzi do nieważności umowy, jeśli bez nich nie może ona obowiązywać.
Czy oceniając możliwość obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu, czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r. (III CZP 29/17), która stanowi, że ocena niedozwolonego charakteru postanowienia nie może uwzględniać okoliczności powstałych po zawarciu umowy.
Jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to czy dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy wyłączył dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień umownych przepisami dyspozytywnymi lub zwyczajami.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy wyłączył dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień umownych przepisami dyspozytywnymi lub zwyczajami, przez zastosowanie średniego kursu NBP w oparciu o art. 358 § 2 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na liczne orzeczenia, które rozstrzygnęły tę kwestię, wskazując, że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji są głównym świadczeniem kredytobiorcy i podlegają kontroli, a ich abuzywność prowadzi do nieważności umowy, jeśli bez nich nie może ona obowiązywać.
Czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabel kursów (klauzula kursowa) mają charakter niedozwolony, należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy Rady 93/13/EWG?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Należy mieć na względzie cel Dyrektywy 93/13/EWG.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na wyroki TSUE (np. C-260/18), które wskazują, że ocena abuzywności musi uwzględniać cel dyrektywy, jakim jest ochrona konsumenta.
Które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do jednostronnego ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interes konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj. klauzula kursowa jak i klauzula ryzyka walutowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że klauzula ryzyka walutowego i klauzula kursowa określająca przeliczenie zobowiązań stron są ze sobą ściśle powiązane i ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na liczne orzeczenia, które rozstrzygnęły tę kwestię, wskazując na powiązanie klauzuli ryzyka walutowego z klauzulą kursową i możliwość uznania obu za abuzywne.
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prowadzi do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ale tylko do dnia 26 kwietnia 2023 r. i nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania po tej dacie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na uchwałę składu siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22), która uznała takie rozpoznanie za naruszające prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy, ale jednocześnie ustalił, że wykładnia ta obowiązuje od dnia podjęcia uchwały.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E.Z. | osoba_fizyczna | powód |
| M.Z. | osoba_fizyczna | powód |
| A.Z. | osoba_fizyczna | powód |
| W.Z. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
| Bank S.A. z siedzibą w W. | spółka | pozwanego (poprzednik prawny) |
Przepisy (22)
Główne
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Pomocnicze
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 65 § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
p.w. art. 41
Ustawa - Prawo wekslowe
k.c. art. 358 § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Kontrola postanowień umownych pod kątem abuzywności.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia kształtujące główne świadczenie stron podlegają kontroli, jeśli nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Abuzywne postanowienia są bezskuteczne z mocy prawa.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Podstawa nieważności umowy w przypadku braku możliwości jej obowiązywania bez abuzywnych postanowień.
ustawa COVID art. 15zzs § 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Umożliwienie rozpoznania sprawy cywilnej w składzie jednego sędziego.
ustawa COVID art. 15zzs § 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie tego przepisu ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.), jednakże wykładnia ta obowiązuje od dnia podjęcia uchwały III PZP 6/22.
k.p.c. art. 379 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 2 § 7
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 10 § 4
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym na podstawie ustawy COVID nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania po dniu 26 kwietnia 2023 r.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnych zagadnień prawnych dotyczących możliwości ustalenia treści umowy po usunięciu klauzul abuzywnych. • Potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. • Nieważność postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym na podstawie ustawy COVID.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa... • rolą „przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania. • Wszystkie sformułowane przez skarżącego wątpliwości prawne zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) oraz Sądu Najwyższego. • Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo... • Jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c.
Skład orzekający
Agnieszka Piotrowska
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie abuzywności klauzul walutowych w umowach kredytowych i braku możliwości ich zastąpienia przepisami dyspozytywnymi."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których skarga kasacyjna została odrzucona z powodu braku spełnienia przesłanek przyjęcia do rozpoznania, ale stanowi podsumowanie ugruntowanego orzecznictwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie podsumowuje kluczowe zagadnienia prawne dotyczące kredytów frankowych, które nadal budzą duże zainteresowanie. Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy jest istotna dla zrozumienia kryteriów selekcji spraw przez ten sąd.
“Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej banku w sprawie kredytu frankowego. Kluczowe zagadnienia prawne już rozstrzygnięte.”
Dane finansowe
kwota zasądzona: 227 245,71 PLN
koszty postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.