I CSK 3778/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał dwie skargi kasacyjne: jedną wniesioną przez powodów (kredytobiorców) oraz drugą przez pozwanego Bank S.A. w W. Sprawa dotyczyła umów kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF), których nieważność ustalił Sąd Okręgowy we Wrocławiu. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił wyrok sądu pierwszej instancji, oddalając żądania zapłaty ponad sumę wypłaconego kredytu i oddalając apelację banku w pozostałym zakresie. Sąd odwoławczy uznał klauzule dotyczące kursów CHF za niedozwolone, co skutkowało nieważnością indeksacji, a tym samym nieważnością całej umowy kredytu. Kredytobiorcom przyznał zwrot świadczeń na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu, ale tylko w granicach wzbogacenia, odejmując od sum spłaconych kwoty wypłacone przez bank. Sąd Apelacyjny uznał również oświadczenie banku o potrąceniu za nieskuteczne. Sąd Najwyższy, rozpatrując skargi kasacyjne, odwołał się do uchwały pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), która stanowi, że w przypadku nieważności umowy z powodu niedozwolonych klauzul kursowych, nie można przyjąć innego sposobu określenia kursu, a umowa nie wiąże w całości. Sąd Najwyższy stwierdził, że mimo błędnego uzasadnienia Sądu Apelacyjnego co do skuteczności potrącenia (uznając je za nieskuteczne z powodu doręczenia pełnomocnikowi procesowemu zamiast kredytobiorcom), potrącenie było skuteczne na mocy art. 91 pkt 1 k.p.c. oraz uchwały SN z 2 lipca 2024 r. (III CZP 2/24). Sąd Najwyższy uznał również, że nie zachodzi nieważność postępowania apelacyjnego, mimo rozpoznania apelacji w składzie jednego sędziego, powołując się na przepisy specustawy COVID-19 i uchwałę SN III PZP 6/22. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania i wzajemnie zniósł koszty postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie skuteczności potrącenia dokonanego przez pełnomocnika procesowego, zasady dotyczące kursów walut w umowach kredytu indeksowanego po stwierdzeniu ich nieważności, a także kwestie proceduralne związane z rozpoznawaniem spraw w zmienionych składach sędziowskich.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy i interpretacji przepisów w kontekście uchwał Sądu Najwyższego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy oświadczenie banku o potrąceniu wierzytelności, złożone pełnomocnikowi procesowemu powodów zamiast samym powodom, jest skuteczne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, oświadczenie o potrąceniu złożone pełnomocnikowi procesowemu jest skuteczne.
Uzasadnienie
Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, w tym do podniesienia zarzutu potrącenia, co jest równoznaczne z możliwością wytoczenia powództwa wzajemnego.
Jaki kurs waluty obcej należy stosować przy potrąceniu wierzytelności wyrażonej w walucie obcej z wierzytelnością wyrażoną w złotych, gdy umowa kredytu jest nieważna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Należy stosować kurs średni NBP z dnia, w którym wezwanie do zapłaty stało się możliwe, co w przypadku potrącenia jest równoznaczne z dniem dokonania spłaty.
Uzasadnienie
Potrącenie jest formą zapłaty, która może nastąpić bez uprzedniego wezwania do zapłaty. Chwila, w której potrącenie stało się możliwe, jest decydująca dla ustalenia kursu waluty obcej, zgodnie z art. 358 § 2 k.c. i art. 499 k.c.
Czy rozpoznanie apelacji w składzie jednego sędziego na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 jest zgodne z prawem?
Odpowiedź sądu
Tak, rozpoznanie apelacji w składzie jednego sędziego było dopuszczalne na podstawie wskazanej ustawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na przepisy specustawy COVID-19, które dopuszczały rozpoznawanie spraw w zmienionym składzie. Uchwała składu 7 sędziów SN III PZP 6/22, uznająca ten przepis za sprzeczny z Konstytucją, nie miała zastosowania retroaktywnego do wyroku wydanego przed jej podjęciem.
Czy w przypadku nieważności umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej z powodu niedozwolonych postanowień kursowych, można zastosować inny sposób określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce niedozwolonego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu.
Uzasadnienie
Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN (III CZP 25/22) stanowi, że w przypadku abuzywności postanowień kursowych, nie można stosować kursu opartego na zwyczaju lub analogii, co prowadzi do nieważności całej umowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.B. | osoba_fizyczna | powód |
| J.B. | osoba_fizyczna | powód |
| M.B.1 | osoba_fizyczna | powód |
| E.F. | osoba_fizyczna | powód |
| Ł.B. | osoba_fizyczna | powód |
| J.H. | osoba_fizyczna | powód |
| D.K. | osoba_fizyczna | powód |
| A.H. | osoba_fizyczna | powód |
| M.H. | osoba_fizyczna | powód |
| S.J. | osoba_fizyczna | powód |
| I.K. | osoba_fizyczna | powód |
| K.K. | osoba_fizyczna | powód |
| M.M. | osoba_fizyczna | powód |
| B.M. | osoba_fizyczna | powód |
| M.O. | osoba_fizyczna | powód |
| R.O. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank S.A. w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych), w tym dotyczących kursów walut w umowach kredytu.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Reguluje instytucję nienależnego świadczenia, stanowiąc podstawę do żądania zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Szczegółowo reguluje skutki nienależnego świadczenia, w tym obowiązek zwrotu.
k.c. art. 498 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy potrącenia wierzytelności, określając moment jego skuteczności.
k.c. art. 499
Kodeks cywilny
Określa warunki i skutki potrącenia, w tym moment, od którego potrącenie jest możliwe.
Pomocnicze
k.c. art. 358 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy zobowiązań w walucie obcej, w tym możliwości zaspokojenia w złotych.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Określa kurs waluty obcej przy spłacie wierzytelności w złotych.
k.p.c. art. 91
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zakres umocowania pełnomocnika procesowego, w tym możliwość podniesienia zarzutu potrącenia.
k.p.c. art. 398⁹
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wzajemnego zniesienia kosztów postępowania.
ustawa COVID-19 art. 15zzs¹ § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Umożliwiał rozpoznawanie spraw w składzie jednego sędziego w okresie pandemii.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarga kasacyjna powodów w zakresie zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 k.c.) przez pomniejszenie roszczeń o zwrot świadczeń. • Argumentacja banku dotycząca potrzeby wykładni art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w zakresie skutków abuzywności postanowień kursowych.
Odrzucone argumenty
Argumentacja powodów dotycząca błędnego ustalenia kursu spłaty kredytobiorców. • Argumentacja banku dotycząca nieważności postępowania apelacyjnego z powodu rozpoznania go w składzie jednego sędziego.
Godne uwagi sformułowania
powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron • Sąd drugiej instancji bezpodstawnie uznał potrącenie za nieskuteczne • pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając powództwa wzajemnego • nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów • w przypadku niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie • uchwałą składu 7 sędziów (...) Sąd Najwyższy uznał ten przepis za sprzeczny z Konstytucją, czym usiłował przywłaszczyć sobie kompetencje Trybunału Konstytucyjnego.
Skład orzekający
Dariusz Pawłyszcze
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie skuteczności potrącenia dokonanego przez pełnomocnika procesowego, zasady dotyczące kursów walut w umowach kredytu indeksowanego po stwierdzeniu ich nieważności, a także kwestie proceduralne związane z rozpoznawaniem spraw w zmienionych składach sędziowskich."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy i interpretacji przepisów w kontekście uchwał Sądu Najwyższego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i zawiera istotne rozstrzygnięcia dotyczące skuteczności potrącenia oraz interpretacji przepisów, a także krytyczną ocenę działań Sądu Najwyższego.
“Sąd Najwyższy rozstrzyga spór o potrącenie w kredytach CHF: czy pełnomocnik procesowy może przyjąć oświadczenie banku?”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.