I CSK 3772/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 marca 2023 r. Bank wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazując na sześć istotnych zagadnień prawnych dotyczących kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego, w tym na możliwość stosowania przepisów dyspozytywnych (art. 65 k.c., art. 56 k.c., art. 358 § 2 k.c.) w miejsce klauzul abuzywnych, wpływ stanu prawnego na ocenę możliwości obowiązywania umowy, automatyczną subsumpcję normą dyspozytywną oraz kwestię świadomej zgody konsumenta na aneks. Bank podniósł również zarzut nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji z powodu orzekania w składzie jednoosobowym. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 398^9 § 1 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Uzasadnił to brakiem nowości i istotności podniesionych zagadnień prawnych, które zostały już rozstrzygnięte w uchwale całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) oraz w licznych wcześniejszych orzeczeniach, w tym dotyczących braku możliwości zastąpienia klauzul abuzywnych przepisami prawa lub zwyczajami, a także braku możliwości przekształcenia kredytu indeksowanego w złotowy. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepisy dyrektywy 93/13/EWG gwarantują ochronę konsumentów i nie dopuszczają zmiany treści nieuczciwych warunków przez sąd. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania, Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd drugiej instancji orzekał zgodnie z obowiązującym wówczas przepisem (art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-owej), a późniejsza uchwała składu siedmiu sędziów SN (III PZP 6/22) o mocy zasady prawnej, która uznała takie orzekanie za prowadzące do nieważności, obowiązywała od dnia jej podjęcia, czyli po dacie wydania zaskarżonego wyroku. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powodów zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie kredytów frankowych, w szczególności dotyczącej braku możliwości zastąpienia klauzul abuzywnych przepisami prawa lub zwyczajami oraz braku możliwości automatycznego stosowania przepisów dyspozytywnych.
Dotyczy spraw, w których banki próbują podważyć orzeczenia sądów niższych instancji w oparciu o argumenty dotyczące nowości zagadnień prawnych lub nieważności postępowania.
Zagadnienia prawne (8)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z innymi przepisami, z których wynika, że wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie jest dopuszczalne zastąpienie klauzuli abuzywnej przepisem prawa lub zwyczajem, ani ustalenie treści umowy na podstawie przepisów ogólnych po usunięciu klauzuli abuzywnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na uchwałę całej Izby Cywilnej SN (III CZP 25/22) oraz orzecznictwo TSUE, które wykluczają możliwość zastępowania przez sąd niedozwolonych postanowień umownych innymi przepisami prawa lub zwyczajami, gdyż stoi to w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13/EWG.
Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ocena abuzywności postanowienia umownego dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (skutek ex tunc), a zdarzenia późniejsze pozostają bez znaczenia, chyba że wynika to z woli konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazuje, że ocena abuzywności ma charakter ex tunc, co oznacza, że późniejsze zdarzenia nie wpływają na ocenę klauzuli jako abuzywnej.
Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej subsumpcji normą dyspozytywną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie dochodzi do automatycznej subsumpcji normą dyspozytywną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na wcześniejsze orzecznictwo, zgodnie z którym nie ma możliwości odwołania się do przepisów prawa w celu wypełnienia luki w umowie po usunięciu klauzuli abuzywnej.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 358 § 2 k.c. nie znajduje zastosowania z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na uchwałę całej Izby Cywilnej SN (III CZP 25/22), która stwierdziła, że nie ma możliwości odwołania się do art. 358 § 2 k.c. w celu wypełnienia luki w umowie.
Czy w sytuacji, gdy kredytobiorca wystąpił z inicjatywą zawarcia aneksu doprecyzowującego sposób tworzenia kursów, dobrowolnie go zawarł, a Sąd Okręgowy uznał opisany sposób za nienaruszający interesów konsumenta, można mówić, że konsument nie wyraził świadomej zgody na dalsze obowiązywanie określonego postanowienia?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta nie została rozstrzygnięta, gdyż Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że podniesione zagadnienie nie spełnia wymogów istotnego zagadnienia prawnego, ponieważ zostało już rozstrzygnięte w orzecznictwie.
Czy przy rozważaniu unieważnienia umowy kredytu indeksowanego na skutek uznania klauzuli kursowej za niedozwoloną, należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Należy brać pod uwagę cel dyrektywy 93/13.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na orzecznictwo TSUE, które podkreśla znaczenie celów prewencyjnych dyrektywy 93/13 i wyklucza możliwość zmiany treści nieuczciwych warunków przez sąd.
Czy zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania z powodu rozpoznania apelacji przez Sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyrok nie został wydany w warunkach nieważności postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny orzekał zgodnie z obowiązującym wówczas przepisem (art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-owej), a późniejsza uchwała SN o mocy zasady prawnej, która uznała takie orzekanie za prowadzące do nieważności, obowiązywała od daty jej podjęcia, czyli po dacie wydania zaskarżonego wyroku.
Czy istnieje potrzeba wykładni przepisów art. 385^1 § 1 i 2 k.c. oraz art. 189 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie ma potrzeby wykładni tych przepisów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przepisy te zostały już wielokrotnie omówione w orzecznictwie SN, a skarżący nie wykazał potrzeby ich dalszej wykładni ani rozbieżności w orzecznictwie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. A. | osoba_fizyczna | powód |
| G. A. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (20)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1 pkt 1, 2 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 385^1 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (skutek ex tunc).
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy te nie mogą być stosowane do ustalenia treści umowy po usunięciu klauzuli abuzywnej.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Przepisy te nie mogą być stosowane do ustalenia treści umowy po usunięciu klauzuli abuzywnej.
pr. weksl. art. 41
Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe
Przepis ten nie może być stosowany do wypełnienia luki w umowie kredytu.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Przepis ten nie znajduje zastosowania z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Interes prawny w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć szeroko, może wynikać z bezpośredniego zagrożenia prawa powoda lub zmierzać do zapobieżenia temu zagrożeniu.
ustawa COVID-owa art. 15zzs^1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Pozwalał na orzekanie przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego w określonych okolicznościach.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania.
k.p.c. art. 98 § § 1, 1^1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
rozp. MS ws. opłat art. 2 § § 2 pkt 6
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
rozp. MS ws. opłat art. 10 § § 10 ust. 4 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
rozp. MS ws. opłat art. 20 § § 20
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione zagadnienia prawne dotyczące kredytów frankowych nie mają już przymiotu nowości i zostały rozstrzygnięte w orzecznictwie SN. • Nie ma możliwości zastąpienia klauzul abuzywnych przepisami prawa lub zwyczajami. • Ocena abuzywności ma charakter ex tunc. • Sąd drugiej instancji orzekał zgodnie z obowiązującym wówczas przepisem ustawy COVID-owej.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnych zagadnień prawnych wymagających rozstrzygnięcia przez SN. • Potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie. • Nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji z powodu orzekania w składzie jednoosobowym.
Godne uwagi sformułowania
Problemy przedstawione przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełniają powyższych wymagań, ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego) nie mają już one przymiotu nowości. • W uchwale całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), wyjaśniono już m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. • W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. • Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. […]
Skład orzekający
Maciej Kowalski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie kredytów frankowych, w szczególności dotyczącej braku możliwości zastąpienia klauzul abuzywnych przepisami prawa lub zwyczajami oraz braku możliwości automatycznego stosowania przepisów dyspozytywnych."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których banki próbują podważyć orzeczenia sądów niższych instancji w oparciu o argumenty dotyczące nowości zagadnień prawnych lub nieważności postępowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie potwierdza ugruntowaną linię orzeczniczą SN w sprawach kredytów frankowych, co jest nadal gorącym tematem dla prawników i konsumentów. Pokazuje, jak SN podchodzi do skarg kasacyjnych w tej materii.
“Sąd Najwyższy nie daje bankom drugiej szansy w sprawach frankowych – skarga kasacyjna odrzucona!”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 1375,5 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.