I CSK 3687/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną M.Z. i R.Z. od postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2023 r. (sygn. akt II Ca 222/23), dotyczącego sprawy o zasiedzenie. Wnioskodawcy domagali się przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując na jej oczywistą uzasadnioność oraz na nieważność postępowania apelacyjnego. Argumentowali, że Sąd Okręgowy wydał zaskarżone orzeczenie z obrazą prawa materialnego i procesowego, w tym art. 172 k.c. w zw. z art. 233 k.c. i art. 239 k.c., a także naruszył prawo do sprawiedliwego rozpoznania apelacji, wydając orzeczenie w jednoosobowym składzie na posiedzeniu niejawnym. Podnosili, że Sąd drugiej instancji dokonał odmiennej wykładni przepisów prawa materialnego niż Sąd pierwszej instancji, błędnie uznając, że termin zasiedzenia nie mógł rozpocząć biegu w stosunku do wnioskodawców do czasu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego na innej nieruchomości. Kwestionowali również uznanie przez Sąd Okręgowy, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na jednej nieruchomości uniemożliwiło samoistne posiadanie części innej nieruchomości. Dodatkowo, skarżący powołali się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22), zgodnie z którą rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie, na podstawie przepisów specustawy COVID-19, prowadzi do nieważności postępowania. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, stwierdził, że zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu orzekającego nie jest zasadny, ponieważ zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego zostało wydane przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, która miała zastosowanie jedynie do orzeczeń wydanych po tej dacie. Sąd Najwyższy podkreślił, że wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego nie uznawało jednoosobowych składów orzekających w postępowaniu apelacyjnym, ukształtowanych na podstawie specustawy COVID-19, za równoznaczne z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto, Sąd Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego stanowiły jedynie polemikę z oceną prawną ustalonego stanu faktycznego dokonaną przez Sąd drugiej instancji, a Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że wnioskodawcy nie uzewnętrznili odmiennej woli traktowania spornego gruntu od gruntu będącego w ich użytkowaniu wieczystym. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od wnioskodawców na rzecz uczestników koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących stosowania uchwał Sądu Najwyższego o mocy zasady prawnej, w szczególności w kontekście przepisów specustawy COVID-19 oraz zasady prawa do sądu.
Dotyczy specyficznej sytuacji temporalnej związanej z uchwałą III PZP 6/2022 i orzeczeniami wydanymi przed jej podjęciem.
Zagadnienia prawne (2)
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie, ukształtowanym na podstawie art. 15 zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, prowadzi do nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. z uwagi na naruszenie prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli orzeczenie zostało wydane przed dniem 26 kwietnia 2023 r. (datą podjęcia uchwały III PZP 6/22), ponieważ wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego nie uznawało takiego składu za równoznaczny z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że uchwała III PZP 6/22, która nadała moc zasady prawnej stwierdzeniu o nieważności postępowania w przypadku jednoosobowego składu orzekającego w sprawach COVID-19, miała zastosowanie jedynie do orzeczeń wydanych po dniu jej podjęcia. Wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczało takie składy, uznając je za dopuszczalne ingerencje ustawodawcy w zasadę kolegialności w czasie zagrożenia epidemiologicznego.
Czy zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego przez sąd drugiej instancji są oczywiście uzasadnione?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli zarzuty stanowią jedynie polemikę z oceną prawną ustalonego stanu faktycznego dokonaną przez sąd drugiej instancji, a sąd ten prawidłowo ocenił stan faktyczny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zarzuty skarżących dotyczące błędnej wykładni przepisów o zasiedzeniu i oceny samoistnego posiadania nie były oczywiście wadliwe. Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że wnioskodawcy nie uzewnętrznili odmiennej woli traktowania spornego gruntu od gruntu będącego w ich użytkowaniu wieczystym, co doprowadziło do wniosku, że posiadali go jak użytkownicy wieczyści, a nie jak właściciele.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.Z. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| R.Z. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| S.S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| I.S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K.S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| J.S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (20)
Główne
k.c. art. 172
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący biegu terminu zasiedzenia.
k.c. art. 233
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący oceny dowodów.
k.c. art. 239
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący samoistnego posiadania.
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy.
Konstytucja RP art. 176
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego.
Konstytucja RP art. 21 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Pomocnicze
k.p.c. art. 398 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Wymaganie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowany odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym.
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.
k.p.c. art. 367 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 397 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przyczyny nieważności postępowania.
ustawa COVID-19 art. 15 § zzs¹
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis dotyczący jednoosobowych składów orzekających w postępowaniu apelacyjnym w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.
k.p.c. art. 520 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 art. 10 § 4
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego zostało wydane przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, co wyłącza jej zastosowanie. • Jednoosobowy skład orzekający w postępowaniu apelacyjnym, ukształtowany na podstawie specustawy COVID-19, nie stanowił nieważności postępowania przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22.
Odrzucone argumenty
Sąd Okręgowy wydał zaskarżone orzeczenie z oczywistą obrazą prawa materialnego i procesowego. • Sąd drugiej instancji naruszył prawo do sprawiedliwego rozpoznania apelacji, wydając orzeczenie na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym. • Sąd drugiej instancji dokonał odmiennej wykładni przepisów prawa materialnego niż Sąd pierwszej instancji. • Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na jednej nieruchomości uniemożliwiło wykonanie samoistnego posiadania do części innej nieruchomości.
Godne uwagi sformułowania
Cel wymagania przewidzianego w art. 398⁴ § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym • Wbrew jednak stanowisku wyrażonemu przez wnioskodawców w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, brak jest podstaw do uznania tej przesłanki. • Sąd Najwyższy ustalił bowiem, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia i wiąże z oceną skutków orzeczeń wydanych po dniu 26 kwietnia 2023 r. w składach jednoosobowych, co oznacza, że miała ona działać na przyszłość. • Wbrew bowiem ich stanowisku Sąd drugiej instancji nie wyłączył takiej możliwości, ale uznał – oceniając sprawę – że poprzednicy prawni wnioskodawców nie uzewnętrznili, by odmiennie traktowali sporny grunt [...] od gruntu znajdującego się w ich użytkowaniu wieczystym
Skład orzekający
Dariusz Dończyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stosowania uchwał Sądu Najwyższego o mocy zasady prawnej, w szczególności w kontekście przepisów specustawy COVID-19 oraz zasady prawa do sądu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji temporalnej związanej z uchwałą III PZP 6/2022 i orzeczeniami wydanymi przed jej podjęciem.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z jednoosobowymi składami orzekającymi w okresie pandemii i jego wpływu na prawo do sądu, a także kwestii zasiedzenia nieruchomości.
“Jednoosobowy skład sądu w pandemii: czy to nieważność postępowania? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.