Orzeczenie · 2025-04-29

I CSK 3687/23

Sąd
Sąd Najwyższy
Miejsce
Warszawa
Data
2025-04-29
SNCywilneprawo rzeczoweWysokanajwyższy
zasiedzenienieruchomościskarga kasacyjnasąd najwyższypostępowanie apelacyjneskład orzekającykonstytucjaprawo do sądu

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną M.Z. i R.Z. od postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2023 r. (sygn. akt II Ca 222/23), dotyczącego sprawy o zasiedzenie. Wnioskodawcy domagali się przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując na jej oczywistą uzasadnioność oraz na nieważność postępowania apelacyjnego. Argumentowali, że Sąd Okręgowy wydał zaskarżone orzeczenie z obrazą prawa materialnego i procesowego, w tym art. 172 k.c. w zw. z art. 233 k.c. i art. 239 k.c., a także naruszył prawo do sprawiedliwego rozpoznania apelacji, wydając orzeczenie w jednoosobowym składzie na posiedzeniu niejawnym. Podnosili, że Sąd drugiej instancji dokonał odmiennej wykładni przepisów prawa materialnego niż Sąd pierwszej instancji, błędnie uznając, że termin zasiedzenia nie mógł rozpocząć biegu w stosunku do wnioskodawców do czasu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego na innej nieruchomości. Kwestionowali również uznanie przez Sąd Okręgowy, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na jednej nieruchomości uniemożliwiło samoistne posiadanie części innej nieruchomości. Dodatkowo, skarżący powołali się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22), zgodnie z którą rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie, na podstawie przepisów specustawy COVID-19, prowadzi do nieważności postępowania. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, stwierdził, że zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu orzekającego nie jest zasadny, ponieważ zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego zostało wydane przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, która miała zastosowanie jedynie do orzeczeń wydanych po tej dacie. Sąd Najwyższy podkreślił, że wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego nie uznawało jednoosobowych składów orzekających w postępowaniu apelacyjnym, ukształtowanych na podstawie specustawy COVID-19, za równoznaczne z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto, Sąd Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego stanowiły jedynie polemikę z oceną prawną ustalonego stanu faktycznego dokonaną przez Sąd drugiej instancji, a Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że wnioskodawcy nie uzewnętrznili odmiennej woli traktowania spornego gruntu od gruntu będącego w ich użytkowaniu wieczystym. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od wnioskodawców na rzecz uczestników koszty postępowania kasacyjnego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących stosowania uchwał Sądu Najwyższego o mocy zasady prawnej, w szczególności w kontekście przepisów specustawy COVID-19 oraz zasady prawa do sądu.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji temporalnej związanej z uchwałą III PZP 6/2022 i orzeczeniami wydanymi przed jej podjęciem.

Zagadnienia prawne (2)

Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie, ukształtowanym na podstawie art. 15 zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, prowadzi do nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. z uwagi na naruszenie prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP)?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli orzeczenie zostało wydane przed dniem 26 kwietnia 2023 r. (datą podjęcia uchwały III PZP 6/22), ponieważ wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego nie uznawało takiego składu za równoznaczny z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że uchwała III PZP 6/22, która nadała moc zasady prawnej stwierdzeniu o nieważności postępowania w przypadku jednoosobowego składu orzekającego w sprawach COVID-19, miała zastosowanie jedynie do orzeczeń wydanych po dniu jej podjęcia. Wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczało takie składy, uznając je za dopuszczalne ingerencje ustawodawcy w zasadę kolegialności w czasie zagrożenia epidemiologicznego.

Czy zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego przez sąd drugiej instancji są oczywiście uzasadnione?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli zarzuty stanowią jedynie polemikę z oceną prawną ustalonego stanu faktycznego dokonaną przez sąd drugiej instancji, a sąd ten prawidłowo ocenił stan faktyczny.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że zarzuty skarżących dotyczące błędnej wykładni przepisów o zasiedzeniu i oceny samoistnego posiadania nie były oczywiście wadliwe. Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że wnioskodawcy nie uzewnętrznili odmiennej woli traktowania spornego gruntu od gruntu będącego w ich użytkowaniu wieczystym, co doprowadziło do wniosku, że posiadali go jak użytkownicy wieczyści, a nie jak właściciele.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
uczestnicy

Strony

NazwaTypRola
M.Z.osoba_fizycznawnioskodawca
R.Z.osoba_fizycznawnioskodawca
S.S.osoba_fizycznauczestnik
I.S.osoba_fizycznauczestnik
K.S.osoba_fizycznauczestnik
J.S.osoba_fizycznauczestnik

Przepisy (20)

Główne

k.c. art. 172

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący biegu terminu zasiedzenia.

k.c. art. 233

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący oceny dowodów.

k.c. art. 239

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący samoistnego posiadania.

Konstytucja RP art. 45 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy.

Konstytucja RP art. 176

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego.

Konstytucja RP art. 21 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 64

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Pomocnicze

k.p.c. art. 398 § 4

Kodeks postępowania cywilnego

Wymaganie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

k.p.c. art. 13 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Stosowany odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym.

k.p.c. art. 398 § 9

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.

k.p.c. art. 367 § 3

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 397 § 3

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 379

Kodeks postępowania cywilnego

Określa przyczyny nieważności postępowania.

ustawa COVID-19 art. 15 § zzs¹

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Przepis dotyczący jednoosobowych składów orzekających w postępowaniu apelacyjnym w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.

k.p.c. art. 520 § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego.

k.p.c. art. 391 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 398 § 21

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 99

Kodeks postępowania cywilnego

Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 art. 10 § 4

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego zostało wydane przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, co wyłącza jej zastosowanie. • Jednoosobowy skład orzekający w postępowaniu apelacyjnym, ukształtowany na podstawie specustawy COVID-19, nie stanowił nieważności postępowania przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22.

Odrzucone argumenty

Sąd Okręgowy wydał zaskarżone orzeczenie z oczywistą obrazą prawa materialnego i procesowego. • Sąd drugiej instancji naruszył prawo do sprawiedliwego rozpoznania apelacji, wydając orzeczenie na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym. • Sąd drugiej instancji dokonał odmiennej wykładni przepisów prawa materialnego niż Sąd pierwszej instancji. • Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na jednej nieruchomości uniemożliwiło wykonanie samoistnego posiadania do części innej nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

Cel wymagania przewidzianego w art. 398⁴ § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym • Wbrew jednak stanowisku wyrażonemu przez wnioskodawców w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, brak jest podstaw do uznania tej przesłanki. • Sąd Najwyższy ustalił bowiem, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia i wiąże z oceną skutków orzeczeń wydanych po dniu 26 kwietnia 2023 r. w składach jednoosobowych, co oznacza, że miała ona działać na przyszłość. • Wbrew bowiem ich stanowisku Sąd drugiej instancji nie wyłączył takiej możliwości, ale uznał – oceniając sprawę – że poprzednicy prawni wnioskodawców nie uzewnętrznili, by odmiennie traktowali sporny grunt [...] od gruntu znajdującego się w ich użytkowaniu wieczystym

Skład orzekający

Dariusz Dończyk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stosowania uchwał Sądu Najwyższego o mocy zasady prawnej, w szczególności w kontekście przepisów specustawy COVID-19 oraz zasady prawa do sądu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji temporalnej związanej z uchwałą III PZP 6/2022 i orzeczeniami wydanymi przed jej podjęciem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z jednoosobowymi składami orzekającymi w okresie pandemii i jego wpływu na prawo do sądu, a także kwestii zasiedzenia nieruchomości.

Jednoosobowy skład sądu w pandemii: czy to nieważność postępowania? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst