I CSK 3591/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej, postanowieniem z dnia 5 maja 2026 r., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej wniesionej przez Bank w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 czerwca 2024 r. Sprawa dotyczyła umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF), zawartej w 2008 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi uznał klauzule indeksacyjne za abuzywne, stwierdził nieważność umowy kredytu i zasądził od banku na rzecz powodów kwoty w złotych i CHF. Bank w skardze kasacyjnej domagał się przyjęcia jej do rozpoznania ze względu na potrzebę wykładni przepisów dotyczących klauzul abuzywnych, ryzyka kursowego, a także kwestii związanych z zastosowaniem stawki WIBOR i możliwością spłaty kredytu w walucie obcej. Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę całego składu Izby Cywilnej SN z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), stwierdził, że w przypadku uznania klauzul dotyczących sposobu określania kursu waluty obcej za niedozwolone, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Ta zasada prawna uniemożliwiła przyjęcie skargi kasacyjnej banku, gdyż wyklucza istnienie stosunku prawnego po usunięciu z umowy mechanizmu kursowego. Sąd Najwyższy podkreślił również, że dla oceny abuzywności klauzul istotna jest chwila zawarcia umowy. Odmówiono przyjęcia skargi kasacyjnej na podstawie art. 398^9 k.p.c. W kwestii kosztów postępowania, SN zasądził od banku na rzecz powodów U.J. i D.J. po 1350 zł, uznając, że żądanie pełnych kosztów przez każdego z powodów, mimo sporządzenia niemal identycznych odpowiedzi na skargę przez różnych pełnomocników, stanowiło nadużycie prawa procesowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie zasady prawnej Sądu Najwyższego dotyczącej nieważności umów kredytów indeksowanych/denominowanych w CHF z abuzywnymi klauzulami walutowymi oraz kwestii kosztów postępowania w przypadku nadużycia prawa procesowego.
Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu prawnego i faktycznego, a jego zastosowanie zależy od oceny klauzul umownych przez sąd.
Zagadnienia prawne (4)
Czy w przypadku uznania klauzul spreadowych za niedozwolone, prawidłowe jest przyjęcie nieważności całej umowy kredytu indeksowanego, skoro klauzule ryzyka walutowego, określające główny przedmiot umowy, nie stanowią niedozwolonych warunków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku uznania klauzul dotyczących sposobu określania kursu waluty obcej za niedozwolone, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę całego składu Izby Cywilnej SN (III CZP 25/22), która stanowi, że w razie uznania postanowienia umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej za niedozwolone i niebędące wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej. W konsekwencji, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Czy w przypadku uznania klauzul indeksacyjnych za niedozwolone i przyjęcia upadku umowy, prawidłowe jest odwołanie się do stawki WIBOR jako podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych?
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął tej kwestii wprost, ponieważ odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej. Jednakże, powołując się na uchwałę III CZP 25/22, wskazał, że w przypadku niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie, co sugeruje brak możliwości zastosowania innych mechanizmów jak WIBOR w miejsce usuniętych klauzul.
Czy wobec możliwości dokonywania spłaty rat w walucie obcej, kredyty denominowane lub indeksowane do waluty innej niż polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich?
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy nie odniósł się bezpośrednio do tego zagadnienia, skupiając się na skutkach uznania klauzul indeksacyjnych za abuzywne i niewiążące. Uchwała III CZP 25/22 wskazuje, że umowa nie wiąże w pozostałym zakresie, co implikuje, że nie można jej traktować jako kredytu złotowego.
Czy kredytobiorca ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego (nieważności umowy), gdy przysługuje mu roszczenie o zapłatę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kredytobiorca ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu (nieważności umowy), niezależnie od roszczeń powstałych w związku z wykonaną częścią umowy, dopóki umowa nie zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy, ale nieważność umowy jest przesłanką rozstrzygnięcia o innych żądaniach, w tym o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu. Przyjęto, że dopóki nieważna umowa nie zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z.J. | osoba_fizyczna | powód |
| U.J. | osoba_fizyczna | powód |
| D.J. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1 zdanie drugie
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy dotyczące indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla konsumenta. Formalne poinformowanie o ryzyku kursowym nie jest wystarczające.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne) nie wiążą konsumenta.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego. Strona ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, nawet jeśli przysługuje jej roszczenie o zapłatę.
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego świadczenia było zasadne w świetle przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, w sytuacji uznania umowy za nieważną (bezskuteczną ex lege).
k.c. art. 385 § 2
Kodeks cywilny
Dla stosowania art. 385¹ k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do zasądzenia kosztów postępowania.
k.p.c. art. 4 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz nadużywania prawa procesowego, zastosowany przy rozstrzyganiu o kosztach.
pr.bank. art. 69 § 3
Prawo bankowe
Dotyczy możliwości dokonywania spłaty kredytu w walucie obcej, ale nie przesądza o charakterze prawnym kredytu w kontekście abuzywności klauzul.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność umowy kredytu indeksowanego do CHF z uwagi na abuzywność klauzul walutowych, zgodnie z uchwałą III CZP 25/22 SN. • Brak interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy, gdy przysługuje roszczenie o zapłatę (argument odrzucony przez SN).
Odrzucone argumenty
Konieczność wykładni przepisów dotyczących klauzul abuzywnych i ryzyka kursowego. • Możliwość zastosowania stawki WIBOR jako oprocentowania w miejsce usuniętych klauzul. • Kredyty indeksowane do waluty obcej są kredytami w złotych polskich. • Brak podstaw do przyjęcia nieważności całej umowy w przypadku abuzywności klauzul spreadowych, gdy klauzule ryzyka walutowego nie są abuzywne.
Godne uwagi sformułowania
uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy... • w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów • w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. • żądanie przez każdego z powodów odrębnie pełnych kosztów sporządzenia odpowiedzi jest nadużyciem prawa procesowego (art. 4¹ k.p.c.)
Skład orzekający
Dariusz Pawłyszcze
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady prawnej Sądu Najwyższego dotyczącej nieważności umów kredytów indeksowanych/denominowanych w CHF z abuzywnymi klauzulami walutowymi oraz kwestii kosztów postępowania w przypadku nadużycia prawa procesowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu prawnego i faktycznego, a jego zastosowanie zależy od oceny klauzul umownych przez sąd.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego, co jest kluczowe dla wielu konsumentów i banków. Dodatkowo, rozstrzygnięcie o kosztach postępowania pokazuje praktyczne aspekty stosowania prawa procesowego.
“Kredyty CHF: Sąd Najwyższy potwierdza – umowa nieważna, bank przegrywa!”
Dane finansowe
koszty postępowania kasacyjnego: 1350 PLN
koszty postępowania kasacyjnego: 1350 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.