I CSK 3530/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez Bank S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi. Bank domagał się przyjęcia skargi do rozpoznania, wskazując na istotne zagadnienie prawne dotyczące wykładni przepisów o klauzulach abuzywnych (art. 385¹ § 1 i 2 k.c.) w kontekście skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości ich zastąpienia przepisami dyspozytywnymi, a także na kwestię, czy brak możliwości oszacowania przyszłych świadczeń stanowi o niejednoznaczności postanowienia. Ponadto, skarżący zarzucił nieważność postępowania z powodu rozpoznania apelacji przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie, co miało naruszać prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Sąd Najwyższy, analizując przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 1 k.p.c.), stwierdził, że nie zostały one spełnione. Wskazał, że kwestie dotyczące abuzywności klauzul walutowych, skutków ich uznania za abuzywne, możliwości zastąpienia ich innymi przepisami oraz potencjalnej nieważności umowy były już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nie budząc obecnie wątpliwości interpretacyjnych. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania, Sąd Najwyższy przywołał uchwałę zasady prawnej z dnia 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22), która uznała jednoosobowy skład sądu drugiej instancji w okresie obowiązywania ustawy COVID-19 za naruszający prawo do sądu, jednakże podkreślił, że wykładnia ta obowiązuje od dnia jej podjęcia i nie dotyczy orzeczeń wydanych przed tą datą, w tym zaskarżonego wyroku z 30 marca 2023 r. Sąd Najwyższy uznał, że wsteczne skutki tej wykładni byłyby niepożądane społecznie. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powódki koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowana linia orzecznicza Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie klauzul abuzywnych w umowach kredytowych, a także kwestii proceduralnych związanych z jednoosobowym składem sądu w okresie pandemii.
Orzeczenie dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Wykładnia dotycząca jednoosobowego składu sądu ma zastosowanie do orzeczeń wydanych przed konkretną datą.
Zagadnienia prawne (5)
Czy istnieją przesłanki do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności czy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, albo nieważność postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przesłanki do przyjęcia skargi kasacyjnej nie zostały spełnione.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że podniesione przez skarżącego kwestie dotyczące abuzywności klauzul walutowych i skutków tej abuzywności, a także kwestia składu sądu orzekającego w sprawie apelacyjnej, zostały już wyczerpująco wyjaśnione w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nie wymagając dalszej analizy. Zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu apelacyjnego nie mógł być uwzględniony w odniesieniu do orzeczeń wydanych przed datą uchwały zasady prawnej z 26 kwietnia 2023 r., ze względu na społeczną niepożądaną wstecznych skutków takiej wykładni.
Czy postanowienia umowy kredytu dotyczące sposobu przeliczenia kwoty kredytu i rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty, stanowią niedozwolone postanowienia umowne?
Odpowiedź sądu
Tak, takie postanowienia stanowią niedozwolone postanowienia umowne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na swoje wcześniejsze orzecznictwo oraz orzecznictwo TSUE, stwierdził, że postanowienia umowy (regulaminu) pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (art. 385¹ § 1 k.c.).
Czy stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną?
Odpowiedź sądu
Tak, stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji przewidzianych przez dyrektywę 93/13.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych.
Czy niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej?
Odpowiedź sądu
Tak, niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że żaden przepis prawa nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem, a uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy.
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19, prowadzi do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ale tylko w odniesieniu do orzeczeń wydanych po 26 kwietnia 2023 r.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy w uchwale zasady prawnej z 26 kwietnia 2023 r. uznał, że jednoosobowy skład sądu drugiej instancji w okresie obowiązywania ustawy COVID-19 narusza prawo do sądu i prowadzi do nieważności postępowania. Jednakże, wykładnia ta obowiązuje od dnia jej podjęcia i nie dotyczy orzeczeń wydanych przed tą datą, a wsteczne skutki takiej wykładni dla orzeczeń wydanych wcześniej byłyby niepożądane społecznie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. C. | osoba_fizyczna | powódka |
| Bank S.A. w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.p.c. art. 398⁹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Definicja niedozwolonych postanowień umownych.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398⁹ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Skutki uznania postanowienia za niedozwolone.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy przeliczeń walutowych, ale nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej.
ustawa COVID-19 art. 15zzs¹ § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis dotyczący jednoosobowego składu sądu drugiej instancji w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.
k.p.c. art. 367 § § 3 zd. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy składu sądu.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione zagadnienia prawne zostały już wyczerpująco wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE. • Zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu apelacyjnego nie jest zasadny w odniesieniu do orzeczeń wydanych przed 26 kwietnia 2023 r.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnego zagadnienia prawnego wymagającego wykładni. • Potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. • Nieważność postępowania z powodu rozpoznania apelacji przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. • Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. • W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. • Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. • ochrona dobra i interesów obywateli jako najwyższa wartość konstytucyjna (...) nakazuje znieść wsteczne skutki wykładni, która legła u podłoża tej uchwały.
Skład orzekający
Krzysztof Wesołowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowana linia orzecznicza Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie klauzul abuzywnych w umowach kredytowych, a także kwestii proceduralnych związanych z jednoosobowym składem sądu w okresie pandemii."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Wykładnia dotycząca jednoosobowego składu sądu ma zastosowanie do orzeczeń wydanych przed konkretną datą.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu klauzul abuzywnych w umowach kredytowych, co jest bardzo istotne dla konsumentów i prawników. Dodatkowo porusza kwestię proceduralną związaną z funkcjonowaniem sądów w okresie pandemii.
“Sąd Najwyższy rozstrzyga: czy bank może dowolnie ustalać kurs waluty w kredycie? Kluczowe orzeczenie w sprawie klauzul abuzywnych.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.