I CSK 345/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła żądania zapłaty kary umownej przez powódkę (Z. Spółka z o.o.) od pozwanego (Koncern O. S.A.) w związku z odstąpieniem od umowy o roboty budowlane. Powódka twierdziła, że pozwany nie udostępnił frontu robót zgodnie z harmonogramem, co uniemożliwiło terminowe wykonanie prac i stanowiło podstawę do odstąpienia od umowy oraz naliczenia kary umownej w wysokości 20% wartości umowy. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, uznając odstąpienie za skuteczne i karę umowną za należną. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając powództwo. Sąd ten uznał, że w umowie o roboty budowlane kara umowna może być zastrzeżona jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, a obowiązek udostępnienia frontu robót przez inwestora stanowi obowiązek współdziałania, a nie świadczenie pieniężne, co czyni postanowienie o karze umownej nieważnym. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego. Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 353 § 1 k.c. i art. 647 k.c., był uzasadniony. Podkreślono, że kary umowne mogą być zastrzeżone nie tylko na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania podstawowych świadczeń, ale także na wypadek naruszenia przez wierzyciela obowiązków współdziałania z dłużnikiem. W związku z tym, niewykonanie przez inwestora obowiązku udostępnienia frontu robót mogło stanowić podstawę do zastrzeżenia kary umownej. Sąd Najwyższy wskazał również na uchybienia proceduralne Sądu Apelacyjnego w zakresie uzasadnienia wyroku, które uniemożliwiały kontrolę kasacyjną. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaDopuszczalność zastrzeżenia kary umownej w umowach o roboty budowlane na wypadek niewykonania przez inwestora obowiązków współdziałania (np. udostępnienia frontu robót). Interpretacja art. 483 § 1 k.c. w kontekście umów o roboty budowlane.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umowy o roboty budowlane i kary umownej związanej z odstąpieniem od umowy z powodu niewykonania obowiązków współdziałania inwestora.
Zagadnienia prawne (2)
Czy w umowie o roboty budowlane można skutecznie zastrzec karę umowną na wypadek niewykonania przez inwestora obowiązku udostępnienia frontu robót?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, można skutecznie zastrzec karę umowną na wypadek niewykonania przez inwestora obowiązku współdziałania, w tym udostępnienia frontu robót, nawet jeśli nie jest to świadczenie pieniężne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 483 § 1 k.c. należy interpretować szeroko, dopuszczając zastrzeżenie kary umownej nie tylko na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania świadczeń głównych, ale także obowiązków współdziałania wierzyciela z dłużnikiem. Niewykonanie takiego obowiązku może stanowić podstawę do odstąpienia od umowy i naliczenia kary umownej.
Czy naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia może stanowić podstawę skargi kasacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wadliwe uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji może stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jeśli jego braki uniemożliwiają kontrolę kasacyjną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że uchybienie przez sąd drugiej instancji treści art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez sporządzenie uzasadnienia nie odpowiadającego wymaganiom może wyjątkowo wypełniać podstawę kasacyjną, zwłaszcza gdy uzasadnienie nie zawiera koniecznych elementów lub zawiera kardynalne braki uniemożliwiające kontrolę kasacyjną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. Spółka z o.o. | spółka | powódka |
| Koncern O. S.A. | spółka | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Pojęcie zobowiązania niepieniężnego należy rozumieć szeroko, obejmując także obowiązki współdziałania wierzyciela.
Pomocnicze
k.c. art. 353 § § 1
Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 647
Kodeks cywilny
Przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, a inwestor do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia.
k.c. art. 354 § § 2
Kodeks cywilny
Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu i zasadom współżycia społecznego, a jeśli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w zakresie szerszym, o ile strony wniosły o to samo.
k.c. art. 491
Kodeks cywilny
Jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy.
k.c. art. 492
Kodeks cywilny
Jeżeli uprawnienie do odstąpienia od umowy wzajemnej zostało zastrzeżone na wypadek niewykonania zobowiązania w terminie ściśle określonym, strona uprawniona może w razie zwłoki drugiej strony odstąpić od umowy bez wyznaczenia terminu dodatkowego.
k.c. art. 486
Kodeks cywilny
Jeżeli wierzyciel dopuścił się zwłoki, nie może on żądać od dłużnika naprawienia szkody wynikłej z tej zwłoki.
k.c. art. 395 § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli strony zastrzegły w umowie prawo odstąpienia od umowy za zapłatą określonej sumy (odstępne), oświadczenie o odstąpieniu jest skuteczne tylko wtedy, gdy zostało złożone jednej ze stron.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że ustawy przewidują inny skutek, w szczególności, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 353 § 1 k.c. i art. 647 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że kara umowna może być zastrzeżona tylko na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań pieniężnych, a nie obowiązków współdziałania inwestora. • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 328 § 2 k.p.c. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia wyroku, które uniemożliwia kontrolę kasacyjną.
Godne uwagi sformułowania
kara umowna może być zastrzeżona nie tylko na wypadek naruszenia zobowiązania przez dłużnika, jak i na wypadek naruszenia zobowiązania przez wierzyciela • niewykonanie przez stronę istotnego obowiązku umownego o charakterze niepieniężnym, nie mającego charakteru podstawowego (świadczenia), polegającego na konieczności współdziałania z dłużnikiem może być podstawą do zastrzeżenia kary umownej • uzasadnienie wyroku [...] stanowi intelektualne i prawne podłoże decyzji sądowej i istnieje już w chwili jej podejmowania
Skład orzekający
Tadeusz Wiśniewski
przewodniczący
Jan Górowski
sprawozdawca
Bogumiła Ustjanicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność zastrzeżenia kary umownej w umowach o roboty budowlane na wypadek niewykonania przez inwestora obowiązków współdziałania (np. udostępnienia frontu robót). Interpretacja art. 483 § 1 k.c. w kontekście umów o roboty budowlane."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umowy o roboty budowlane i kary umownej związanej z odstąpieniem od umowy z powodu niewykonania obowiązków współdziałania inwestora.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego w umowach budowlanych – możliwości zastrzeżenia kar umownych za niewykonanie obowiązków przez inwestora, co jest częstym problemem w branży.
“Kara umowna w budowlance: Czy inwestor musi udostępnić front robót, by uniknąć zapłaty?”
Dane finansowe
WPS: 1 794 099,5 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.