I CSK 3426/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał wniosek Banku spółki akcyjnej o przyjęcie skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sprawie o zapłatę, dotyczącej kredytu indeksowanego do waluty obcej. Bank powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, w szczególności dotyczącego stosowania teorii dwóch kondykcji lub teorii salda przy rozliczeniach nieważnej umowy kredytu indeksowanego, a także kwestii zastąpienia abuzywnych postanowień przepisem dyspozytywnym. Sąd Najwyższy, analizując argumentację banku, stwierdził, że podniesione zagadnienia prawne były już przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego, a istniejące rozbieżności zostały usunięte. Sąd wskazał, że orzecznictwo TSUE wyjaśniło kwestie dotyczące rozliczeń stron nieważnej umowy kredytowej, w tym stosowanie teorii salda, oraz dopuszczalność dochodzenia przez bank rekompensaty przekraczającej zwrot kapitału z odsetkami. Sąd Najwyższy podkreślił, że eliminacja abuzywnych klauzul indeksacyjnych i przeliczeniowych prowadzi do upadku umowy, gdyż jej dalsze obowiązywanie po ich wyeliminowaniu byłoby niemożliwe bez zmiany jej istoty. Ponadto, Sąd Najwyższy odrzucił argumentację banku dotyczącą oczywistej zasadności skargi, wskazując, że nie wykazał on prima facie naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, a jego argumenty opierały się na odmiennych od ustaleń faktycznych sądu niższej instancji twierdzeniach. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powoda koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie rozliczeń nieważnych umów kredytów indeksowanych, teorii salda, abuzywności klauzul indeksacyjnych oraz przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z kredytami indeksowanymi do waluty obcej i stosowania dyrektywy 93/13/EWG. Interpretacja przepisów k.p.c. dotyczących skargi kasacyjnej.
Zagadnienia prawne (4)
Czy w sprawie nieważnej umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej właściwe jest zastosowanie teorii dwóch kondykcji czy teorii salda, w szczególności w kontekście orzeczenia TSUE nakazującego stosowanie teorii salda?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Teoria salda działa w obie strony i jest właściwa do rozliczeń stron nieważnej umowy kredytowej, co oznacza, że termin wymagalności roszczeń z tytułu zwrotu wzajemnych świadczeń pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy, do wysokości niższego świadczenia, powstaje w tym samym czasie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na orzecznictwo TSUE, w tym wyrok w sprawie C-396/24, stwierdził, że teoria salda jest właściwa do rozliczeń stron nieważnej umowy kredytowej. Oznacza to, że termin wymagalności roszczeń zwrotnych obu stron powstaje jednocześnie, do wysokości niższego świadczenia, co zapobiega nadmiernym korzyściom konsumenta w postaci odsetek.
Czy sąd orzekający może zastąpić abuzywne postanowienie umowne kursem rynkowym (obiektywnym kursem średnim NBP) lub zastosować przepis dyspozytywny z art. 358 § 2 k.c. w celu przywrócenia równowagi kontraktowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zastąpienie niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do przepisów o charakterze ogólnym, takich jak art. 358 § 2 k.c., jest niedopuszczalne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na orzecznictwo TSUE i SN, stwierdził, że niedozwolone jest zastępowanie abuzywnych postanowień umownych przepisami ogólnymi, wykładnią oświadczeń woli czy przepisami prawa wekslowego. Sąd nie może dokonywać wykładni warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli odpowiadałoby to woli stron.
Czy w sytuacji, gdy fakultatywna usługa wymiany walut ma charakter fakultatywny, może dojść do indywidualnej kontroli pod kątem abuzywności postanowień dotyczących tej usługi?
Odpowiedź sądu
Nie zostało to rozstrzygnięte wprost, ale analiza uzasadnienia wskazuje, że Sąd Najwyższy skupił się na abuzywności klauzul przeliczeniowych i indeksacyjnych, a nie na fakultatywnych usługach kantorowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy nie udzielił bezpośredniej odpowiedzi na to pytanie, koncentrując się na analizie klauzul indeksacyjnych i przeliczeniowych jako głównych postanowień umowy kredytu. Wskazał, że takie klauzule, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
Czy skarga kasacyjna spełnia przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania, w szczególności czy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne lub czy skarga jest oczywiście uzasadniona?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarga kasacyjna nie została przyjęta do rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że podniesione przez bank zagadnienia prawne zostały już wyjaśnione w orzecznictwie TSUE i SN, a argumentacja banku nie wykazała oczywistej zasadności skargi ani istotnego zagadnienia prawnego. Sąd był związany ustaleniami faktycznymi sądów niższej instancji, a argumenty banku opierały się na odmiennych twierdzeniach.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.S. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania: istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważność postępowania lub oczywista zasadność skargi.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Definiuje niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne).
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
Pomocnicze
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Dotyczy bezpodstawnego wzbogacenia, stosowany przy rozliczeniach nieważnych umów.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Reguluje obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 358 § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy przeliczenia wartości świadczenia pieniężnego.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Określa termin spełnienia świadczenia, gdy nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Określa związanie Sądu Najwyższego podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Określa związanie Sądu Najwyższego podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zasądzania kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione zagadnienia prawne zostały już wyjaśnione w orzecznictwie TSUE i SN. • Argumentacja banku nie wykazała oczywistej zasadności skargi. • Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądów niższej instancji. • Wymagalność odsetek wynika z wezwania do zapłaty, a nie z dodatkowego oświadczenia konsumenta.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego teorii dwóch kondykcji vs. teorii salda. • Możliwość zastąpienia abuzywnych postanowień przepisem dyspozytywnym. • Konieczność złożenia przez konsumenta sformalizowanego oświadczenia o odmowie/wyrażeniu zgody na objęcie dobrowolnym systemem ochrony konsumenckiej dla określenia wymagalności odsetek.
Godne uwagi sformułowania
Problemy sformułowane przez skarżącego można zatem uznać za wyjaśnione, a istniejące przez pewien czas rozbieżności w wykładni i stosowaniu przepisów powołanych przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania - za usunięte. • Z powyższych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że w świetle dyrektywy 93/13 w razie nieważności umowy kredytowej przedsiębiorcy (bankowi) przysługuje w stosunku do konsumenta roszczenie o zwrot nominalnej kwoty wypłaconego kapitału z odsetkami za opóźnienie licznymi od dnia wezwania konsumenta do zapłaty, natomiast konsumentowi przysługuje przeciwko bankowi roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego w postaci rat kapitałowo-odsetkowych na podstawie nieważnej umowy kredytowej z odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wezwania banku do zapłaty. • W konsekwencji tzw. teoria salda przy wzajemnych świadczeniach pieniężnych zwrotnych ma sens prawny, ekonomiczny i społeczny, gdy powinność odliczenia przez jedną stronę nieważnego kontraktu od swojego świadczenia zwrotnego wysokości tego, co świadczyła na jej rzecz druga strona, następuje z chwilą powstania stanu wymagalności roszczenia zwrotnego jednej ze stron. • Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną. […]
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie rozliczeń nieważnych umów kredytów indeksowanych, teorii salda, abuzywności klauzul indeksacyjnych oraz przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z kredytami indeksowanymi do waluty obcej i stosowania dyrektywy 93/13/EWG. Interpretacja przepisów k.p.c. dotyczących skargi kasacyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i rozliczeń po stwierdzeniu ich nieważności, z odniesieniem do najnowszego orzecznictwa TSUE. Jest to temat budzący duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów.
“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy wyjaśnia, jak rozliczać nieważne umowy i kiedy bank musi oddać pieniądze.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.