IV Ca 234/16

Sygn. akt IV Ca 234/16 POSTANOWIENIE Dnia 20 maja 2016r. Sąd Okręgowy w S. IV Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym : Przewodniczący: SSO Jolanta Deniziuk Sędziowie SO: Dorota Curzydło, Mariola Watemborska (spr.) Protokolant: sekr. sądowy Kamila Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2016 r., w S. na rozprawie sprawy z wniosku (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą we W. z udziałem J. D. i S. D. o stwierdzenie nabycia spadku na skutek apelacji uczestników od postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 22 grudnia 2015 r. sygn. akt I Ns 308/15 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt IV Ca 234/16 UZASADNIENIE (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą we W. wniósł do Sądu Rejonowego w B. wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej w dniu (...) J. G. ostatnio zamieszkałej w B. przez spadkobierców ustawowych tj. matkę S. D. zd. G. oraz ojca J. D. . Uzasadniając wniosek pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że spadek po zmarłej J. G. został odrzucony przez jej dzieci tj. K. G. i M. G. oraz wnuka M. Z. (1) . Wobec powyższego spadkobiercami po zmarłej są jej rodzice S. D. oraz J. D. . Pełnomocnik wskazał, że rodzice odrzucili spadek po córce, jednakże zrobili to z datą 5 maja 2015r. a więc po upływie ponad 3 lat od śmierci spadkodawczyni. Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że J. G. ostatnio zamieszkała w B. ul. (...) zmarła w dniu 15 kwietnia 2012r. Spadek po zmarłej J. G. został odrzucony przez jej córkę K. G. i syna M. G. w dniu 17 kwietnia 2012r. oraz wnuka M. Z. (2) w dniu 31 lipca 2012r. Rodzice spadkodawczyni S. D. oraz J. D. odrzucili spadek po córce w dniu 5 maja 2015r. Ustalił jednocześnie Sąd Rejonowy, że J. G. zawarła umowę pożyczki na cele mieszkaniowe nr (...) ze (...) im. (...) w G. w dniu 22 września 2011 roku w wysokości 19.000 zł, natomiast w dniu 23 grudnia 2013r. S. K. im. F. S. z siedzibą w G. zawarła umowę przelewu wierzytelności z (...) Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą we W. , w tym także wierzytelność dotyczącą dłużniczki J. G. . Zauważył także Sąd Rejonowy, że przed Sądem Rejonowym w B. toczyły się sprawy o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku po spadkodawczyni J. G. oraz sprawy o zatwierdzenie uchylenia się skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia spadkowego członków rodziny spadkodawczyni. J. G. zmarła jako wdowa, była raz zamężna. Ze związku małżeńskiego urodziła dwoje dzieci tj. K. G. i M. G. . Innych dzieci nie miała. Żyją rodzice zmarłej tj. S. i J. D. , którzy w dniu 5 maja 2015r. złożyli przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku po córce, przy czym o śmierci córki dowiedzieli się w dniu, kiedy zmarła. Rodzice zmarłej aż do 2015r. nie wiedzieli, że córka pozostawiła długi, gdy się o tym dowiedzieli odrzucili spadek. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015r. stwierdził, że spadek po zmarłej J. G. na podstawie ustawy nabyli rodzice spadkobierczyni S. D. i J. D. . Sąd powołał się na treść art. 931 § 1 k.c. , z którego wynika, że w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą one w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. § 2 ww. artykułu stanowi, iż jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Stosownie natomiast do art. 932 § 1 k.c. w braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice, zaś § 3 stanowi, iż w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Art. 1015 § 1 k.c. wskazuje, że oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie spadkobiercami ustawowymi po zmarłej J. G. były jej dzieci tj. K. i M. G. . Ww. jednak odrzucili spadek po matce w przewidzianym przez ustawodawcę terminie. Traktować ich zatem należy, jakby nie dożyli otwarcia spadku. W takiej sytuacji synowi K. M. Z. przypadłby udział spadkowy, jednakże on także odrzucił spadek po babci w przepisanym terminie. Wobec powyższego brak jest zstępnych spadkodawczyni J. G. powołanych do dziedziczenia. Wobec powyższego, stosownie do faktu, że spadkodawczyni zmarła jako wdowa, osobami powołanymi do spadku – w ocenie Sądu Rejonowego -będą rodzice J. G. . Co prawda S. D. i J. D. odrzucili spadek po córce, jednakże zrobili to – w ocenie sądu - z przekroczeniem terminu wynikającego z art. 1015 § 1 k.c. , albowiem dowiedzieli się o śmierci córki, w dniu kiedy zmarła tj. 15 kwietnia 2012r., a przedmiotowe oświadczenie złożyli w dniu 5 maja 2015r., a więc przeszło 3 lata po śmierci córki. W takiej sytuacji Sąd uznał, że nastąpiło przyjęcie spadku wprost i spadkobiercami po zmarłej J. G. są jej rodzice, każdy z ich w udziale po ½ części spadku. Rodzice spadkodawczyni nie wystąpili do Sąd spadku z wnioskiem o zatwierdzenie przez Sąd uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku po terminie z uwagi na błąd co do stanu spadku (obciążenie długiem) – art. 1019 k.c. Brak postanowienia Sąd Rejonowego wydanego w tym trybie w chwili zamknięcia rozprawy – art. 13 par. 2 k.p.c. w zw. z art. 316 par. 1 k.p.c. oznaczał - w ocenie Sądu I instancji -bezskuteczność oświadczeń o odrzuceniu spadku złożonych przez rodziców spadkodawczyni albowiem uczynili to po terminie 6 miesięcy od daty powzięcia informacji o zgonie spadkodawczyni. Z taki stanowiskiem Sądu I instancji nie zgodzili się uczestnicy postępowania – S. i J. D. wnosząc apelację, w której domagali się zmiany zaskarżonego postanowienia i oddalenia wniosku. Podnieśli, że dopiero w kwietniu 2015r. z pisma wierzyciela córki dowiedzieli się o odrzuceniu spadku przez dzieci i wnuka zmarłej J. G. a tym samym o prawie do spadku po zmarłej córce. Ich zdaniem, nie spóźnili się ze złożeniem przed Notariuszem oświadczenia o odrzuceniu spadku. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja uczestników postępowania jako zasadna zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1015 § 1 kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożono w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania . Jak słusznie zauważają apelujący, data ta nie zawsze jest tożsama z datą śmierci spadkodawcy. Tak też było w przedmiotowej sprawie, w której spadkodawczyni – wdowa - pozostawiła po sobie dzieci, które zgodnie z treścią art. 931 § 1 k.c. są powołane do spadku w pierwszej kolejności. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Przewidziany w art. 1015 § 1 k.c. termin jest terminem zawitym prawa materialnego, do biegu, którego mają zastosowanie art. 110 do 116 k.c. Początek biegu tego czasu liczony jest w odniesieniu do każdego spadkobiercy od dnia, w którym dowiedział się on z właściwego, pewnego źródła o tytule powołania. Oznacza to, że oddzielnie liczony jest jego bieg zarówno co do każdego spadkobiercy, jak i co do dla każdego z tytułów powołania. Przy dziedziczeniu ustawowym w razie dojścia do spadku spadkobiercy powołanego w dalszej kolejności, z uwagi na odrzucenie spadku przez wyprzedzającego go spadkobiercę, termin do złożenia oświadczenia przez spadkobiercę dochodzącego w dalszej kolejności, rozpoczyna się od dnia, w którym dowiedział się on o odrzuceniu spadku przez wyprzedzającego go spadkobiercę. Takie stanowisko zajął m.in. Sąd Najwyższy wydając w dniu 13.12.2012r. postanowienie w sprawie VCSK 18/12. Termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przypadającego z ustawy rozpoczyna się, zarówno dla spadkobiercy ustawowego powołanego w testamencie, jak i dla pozostałych spadkobierców ustawowych, z dniem, w którym dowiedzieli się oni z właściwego źródła o tym, że testament ze względu na niezachowanie przewidzianej prawem formy jest nieważny (tak uchwała SN z dnia 15 stycznia 1991 r., III CZP 75/90, OSNCP 1991, nr 5–6, poz. 68). Dla spadkobiercy ustawowego początek terminu zwykle będzie dniem powzięcia wiadomości o śmierci spadkodawcy. Ponadto może to być np. dzień, w którym spadkobierca powołany w dalszej kolejności dowiedział się o odrzuceniu spadku przez osoby wyprzedzające go przy dziedziczeniu ustawowym, a także dzień, w którym dowiedział się o prawomocnym orzeczeniu niegodności takich osób. Dla spadkobiercy testamentowego będzie to dzień dowiedzenia się o istnieniu i treści testamentu, przy czym wiadomość ta musi być poprzedzona wiadomością o śmierci spadkodawcy. W/w termin jest zachowany, gdy przed jego upływem oświadczenie zostanie złożone przed sądem lub przed notariuszem. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1963 r. (II CR 109/63, OSNCP 1964, nr 3, poz. 51) do zachowania terminu wystarczy wniesienie do sądu lub państwowego biura notarialnego, chociażby niewłaściwego, podpisanego przez spadkobiercę i zawierającego niezbędne dane oświadczenia o odrzuceniu spadku. Mimo zmiany stanu prawnego i likwidacji państwowych biur notarialnych orzeczenie to zachowało aktualność, gdyż oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może zostać złożone przed sądem lub przed notariuszem ( art. 1018 § 3 zdanie pierwsze k.c. ). W przedmiotowej sprawie sąd postanowieniem z dnia 22.12.2015r. dopuścił dowód z dokumentów znajdujących się w sprawie ICo 97/15 o zawezwanie do próby ugodowej Sądu Rejonowego w B. , w których to aktach, na k. 20 znajduje się pismo podpisane przez J. i S. D. , z którego wynika, że małżonkowie D. dopiero z otrzymanego z sądu zawiadomienia z dnia 27.04.2015r. w sprawie ICo 97/15 (pierwotna sygnatura akt VI Co 132/15) dowiedzieli się, że są prawdopodobnymi spadkobiercami córki – J. G. . Niezwłocznie też tj. w dniu 5.05.2015r. złożyli przed Notariuszem R. Ł. oświadczenie o odrzuceniu spadku po córce J. G. . Analizująca dołączone do akt sprawy, akta spraw, w których inni ewentualni spadkobiercy ustawowi odrzucili spadek po zmarłej J. G. czy też złożyli wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku ustawowo wynika, że zmarła miała liczne rodzeństwo, które nie utrzymywało kontaktu ze zmarłą, dzieci zmarłej nie informowały potencjalnych spadkobierców ustawowych o tym, że jej dzieci i wnuk odrzucili spadek. Wobec powyższego Sąd Okręgowy daje wiarę apelującym, że do kwietnia 2015r. nie mieli świadomości o tym, że są spadkobiercami ustawowymi zmarłej córki, a składając przed Notariuszem w dniu 5 maja 2015r. oświadczenie o odrzuceniu spadku, złożyli je w ustawowym terminie. Wobec powyższego Sąd Rejonowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy o stwierdzenie nabycia spadku winien ustalić i wezwać do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestników postępowania wszystkich potencjalnych spadkobierców J. G. . Ustalić, czy wszyscy dalsi krewni (rodzeństwo, czy dzieci rodzeństwa krewni kto z krewnych zmarłej) wiedzą o tytule do dziedziczenia ustawowego, czy złożyli stosowne oświadczenia spadkowe. Dopiero po przeprowadzeniu takiego postepowania Sąd I instancji winien wydać postanowienie, w którym stwierdzi kto dziedziczy spadek po zmarłej J. G. . Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 386 § 4 kpc orzeczono jak w sentencji postanowienia.