Orzeczenie · 2024-06-21

I CSK 3284/23

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2024-06-21

SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy

skarga kasacyjnaSąd Najwyższyklauzule abuzywnekredyt indeksowanykredyt denominowanyprawo bankowedyrektywa 93/13nieważność umowykoszty postępowania

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy w składzie jednego sędziego, na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 czerwca 2024 r., rozpoznał skargę kasacyjną Banku w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 26 kwietnia 2023 r. w sprawie z powództwa J. S. i R. S. o zapłatę i ustalenie. Sąd Najwyższy postanowił odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jednocześnie zasądzając od banku na rzecz powodów kwotę 5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie postanowienia skupiło się na odrzuceniu argumentów podniesionych przez bank. Po pierwsze, Sąd Najwyższy nie uznał zarzutu nieważności postępowania, wynikającego z rozpoznania apelacji przez sąd II instancji w składzie jednego sędziego. Sąd zakwestionował zastosowanie uchwały III PZP 6/22, wskazując, że rozprawa zakończyła się przed publikacją uchwały, a także podnosząc argumenty dotyczące kompetencji Sądu Najwyższego do kontroli konstytucyjności ustaw oraz zasady podziału władzy. Po drugie, Sąd Najwyższy odniósł się do kwestii wykładni przepisów prawnych, powołując się na uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), która ma moc zasady prawnej. Uchwała ta rozstrzygnęła, że w przypadku uznania klauzul dotyczących kursu waluty obcej za niedozwolone, umowa kredytu nie może być uzupełniona innym sposobem określenia kursu i w konsekwencji nie wiąże w pozostałym zakresie. Sąd Najwyższy uznał, że ta uchwała rozstrzygnęła wątpliwości podnoszone przez bank dotyczące klauzul spreadowych i ryzyka walutowego. Odnosząc się do zagadnienia wykładni art. 189 k.p.c., Sąd Najwyższy stwierdził, że aktualne orzecznictwo SN dopuszcza wytaczanie powództwa o ustalenie w sprawach tzw. kredytów frankowych, a interes prawny należy pojmować elastycznie. W kwestii prawa zatrzymania (art. 496 k.c.), Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 31/23, zgodnie z którą prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność, co dotyczy banku w kontekście kredytów frankowych. Sąd Najwyższy uznał, że pozostałe zagadnienia prawne podniesione przez bank również nie uzasadniają przyjęcia skargi do rozpoznania, gdyż zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie SN lub nie wykazano ich znaczenia dla sprawy. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 398^9 § 2 k.p.c.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Uzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawach dotyczących klauzul abuzywnych w umowach kredytowych, w szczególności w kontekście uchwał Sądu Najwyższego III CZP 25/22 i III CZP 31/23.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznych kwestii proceduralnych związanych z przyjmowaniem skarg kasacyjnych oraz interpretacji przepisów w kontekście uchwał SN.

Zagadnienia prawne (5)

Czy rozpoznanie apelacji przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-owej, prowadzi do nieważności postępowania?

Odpowiedź sądu

Nie, rozpoznanie apelacji przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-owej, nie prowadzi do nieważności postępowania, a uchwała III PZP 6/22 nie ma zastosowania w tym przypadku.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że uchwała III PZP 6/22 nie miała zastosowania, ponieważ rozprawa zakończyła się przed jej publikacją. Ponadto, Sąd Najwyższy zakwestionował kompetencję SN do dokonywania "rozproszonej kontroli" konstytucyjności ustaw oraz samą zasadę, że uchwała SN może prowadzić do odmowy stosowania ustawy.

W przypadku uznania klauzul spreadowych w umowie kredytu denominowanego za niedozwolone, czy umowa jest nieważna w całości, czy można zastosować inne przepisy do określenia kursu waluty?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

W przypadku uznania klauzul spreadowych za niedozwolone, umowa kredytu nie wiąże w pozostałym zakresie, a miejsce wyeliminowanego postanowienia nie może zająć inny sposób określenia kursu waluty wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 25/22, która rozstrzygnęła, że po wyeliminowaniu abuzywnego postanowienia dotyczącego zasad ustalania kursu waluty obcej, nie jest możliwe uzupełnienie luki innym sposobem określenia kursu, co prowadzi do upadku całej umowy.

Czy kredyty denominowane lub indeksowane do waluty innej niż polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich, skoro spłata może nastąpić w tej walucie?

Odpowiedź sądu

Kredyty indeksowane i denominowane do waluty innej niż polska są kredytami złotowymi, a waluta obca pełni w nich funkcję waloryzacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w polskim prawie można wyróżnić trzy rodzaje kredytów z walutą obcą: indeksowany, denominowany i walutowy. W kredytach indeksowanych i denominowanych kwota kredytu jest podana w walucie krajowej lub wyrażona w walucie obcej, ale wypłacana w PLN, a spłata następuje w PLN. Waluta obca pełni funkcję waloryzacyjną, a nie stanowi głównego przedmiotu świadczenia.

Czy bankowi przysługuje prawo zatrzymania w sprawach dotyczących tzw. kredytów frankowych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania, ponieważ może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością kredytobiorcy.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 31/23, zgodnie z którą prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność. Bank ma możliwość potrącenia swojej wierzytelności o zwrot kapitału z wierzytelnością kredytobiorcy o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy.

Czy istnieje interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu na podstawie art. 189 k.p.c. w sprawach tzw. kredytów frankowych?

Odpowiedź sądu

Tak, w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości możliwość wytaczania powództwa na podstawie art. 189 k.p.c. w sprawach dotyczących tzw. kredytów frankowych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że interes prawny należy pojmować elastycznie, a prawomocny wyrok ustalający nieistnienie stosunku prawnego może być wystarczający do rozstrzygnięcia kwestii świadczeń przyszłych i wykreślenia hipoteki, czego nie zapewniłoby samo uwzględnienie powództwa o zapłatę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

J. S. i R. S.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
J. S.	osoba_fizyczna	powód
R. S.	osoba_fizyczna	powód
Bank w W.	spółka	pozwany

Przepisy (30)

Główne

k.c. art. 385 § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych).

k.p.c. art. 189

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.

k.c. art. 496

Kodeks cywilny

Dotyczy prawa zatrzymania.

k.c. art. 385 § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych).

ustawa COVID-owa art. 15zzs § 1

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Dotyczy tymczasowych rozwiązań w postępowaniu sądowym w związku z epidemią.

Pomocnicze

dyrektywa 93/13 art. 4 § ust. 2

Dyrektywa Rady 93/13/EWG

Dotyczy nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

dyrektywa 93/13 art. 6 § ust. 1

Dyrektywa Rady 93/13/EWG

Dotyczy skutków nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

k.c. art. 65

Kodeks cywilny

Dotyczy wykładni oświadczeń woli.

k.c. art. 354

Kodeks cywilny

Dotyczy sposobu spełnienia świadczenia.

k.c. art. 358 § § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy przeliczenia waluty w zobowiązaniach.

pr. bank. art. 69 § ust. 3

Ustawa Prawo bankowe

Dotyczy kredytów indeksowanych lub denominowanych do waluty innej niż polska.

k.c. art. 497

Kodeks cywilny

Dotyczy prawa zatrzymania.

u.SN art. 82 § § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Dotyczy podstawy skierowania zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów SN.

u.SN art. 87 § § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Dotyczy mocy zasady prawnej uchwał SN.

k.c. art. 385 § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy oceny niedozwolonego charakteru postanowienia umownego.

u.SN art. 82 § § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Dotyczy podstawy skierowania zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów SN.

k.p.c. art. 379 § pkt 4

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy nieważności postępowania.

k.p.c. art. 98 § § 1 i 3

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zasad zwrotu kosztów procesu.

k.p.c. art. 108 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

k.p.c. art. 391 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy kosztów w postępowaniu kasacyjnym.

k.p.c. art. 398 § 21

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy kosztów w postępowaniu kasacyjnym.

k.p.c. art. 398 § 9

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1