I CSK 3191/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał wniosek Banku spółki akcyjnej w W. o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 lutego 2023 r. Bank argumentował potrzebę przyjęcia skargi koniecznością wykładni przepisów dotyczących abuzywności klauzul umownych (art. 385¹ § 1 i 2 k.c.) w zakresie skutków uznania postanowień za abuzywne i możliwości ich zastąpienia przepisami dyspozytywnymi. Podniesiono również dwa istotne zagadnienia prawne: pierwsze dotyczące braku możliwości oszacowania przyszłych świadczeń jako podstawy do badania klauzuli pod kątem abuzywności, a drugie dotyczące zakresu pełnomocnictwa procesowego w kontekście odbioru oświadczenia o potrąceniu i złożenia zarzutu zatrzymania. Dodatkowo, skarżący podniósł zarzut nieważności postępowania z powodu rozpoznania apelacji przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie, powołując się na naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, stwierdzając, że skarżący nie wykazał istnienia istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie. Podkreślono, że problematyka abuzywności klauzul walutowych i ich skutków została już wielokrotnie rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a obecne orzecznictwo czyni skargę nieaktualną. Kwestia pełnomocnictwa procesowego nie została podniesiona w podstawach skargi, co wyklucza jej rozpoznanie. Zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu apelacyjnego również nie był zasadny, gdyż wyrok sądu apelacyjnego zapadł przed datą uchwały Sądu Najwyższego (III PZP 6/22) ustanawiającej zasadę prawną w tym zakresie. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powoda zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul walutowych, zasad przyjmowania skarg kasacyjnych oraz kwestii proceduralnych związanych z jednoosobowym składem sądu apelacyjnego w okresie pandemii.
Orzeczenie dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Wartość praktyczna tkwi głównie w utrwaleniu istniejącego orzecznictwa i wyjaśnieniu przesłanek dopuszczalności skargi kasacyjnej.
Zagadnienia prawne (7)
Czy brak możliwości oszacowania przyszłych świadczeń strony umowy kredytu stanowi per se o niejednoznaczności tego postanowienia umownego, a w konsekwencji, czy powinno ono podlegać badaniu pod kątem abuzywności?
Odpowiedź sądu
Nie, problem ten nie ma cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż był już wielokrotnie rozstrzygany.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że kwestia ta była przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a ukształtowane orzecznictwo czyni skargę nieaktualną.
Czy pełnomocnictwo procesowe udzielone pełnomocnikowi w zakresie art. 91 k.p.c. obejmuje także jego umocowanie do odbioru oświadczenia o potrąceniu złożonego przez drugą stronę w kontekście art. 203¹ k.p.c., a także czy obejmuje możliwość złożenia materialnoprawnego oświadczenia (zarzutu) zatrzymania?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta pozostaje bez znaczenia dla rozpoznania skargi kasacyjnej, ponieważ skarżący nie powołał się na naruszenie wskazanych przepisów w podstawach skargi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia i podstaw, a niedopuszczalne jest poszukiwanie i uwzględnianie z urzędu uchybień nieobjętych podstawami kasacyjnymi.
Czy rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.)?
Odpowiedź sądu
Nie, w tym konkretnym przypadku nie zaszła nieważność postępowania, ponieważ wyrok sądu apelacyjnego zapadł przed datą uchwały Sądu Najwyższego (III PZP 6/22) ustanawiającej zasadę prawną w tym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III PZP 6/22, która ustaliła, że wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia, a orzeczenia wydane przed tą datą w składzie jednoosobowym nie mogą stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania.
Czy postanowienia umowne dotyczące ryzyka walutowego i odsyłające do kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank są abuzywne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie postanowienia są niedopuszczalne jako kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które wyjaśnia, że takie klauzule są nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku, obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem i naruszają równorzędność stron.
Czy klauzule przeliczeniowe są ściśle związane z postanowieniami wyrażającymi ryzyko walutowe i czy mogą stanowić odrębny przedmiot oceny pod kątem abuzywności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule przeliczeniowe są ściśle związane z postanowieniami wyrażającymi ryzyko walutowe, ponieważ klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli określającej sposób przeliczenia zobowiązań. Usunięcie jednego z tych warunków rzutuje na istotę drugiego, dlatego nie mogą one stanowić odrębnego przedmiotu oceny pod kątem abuzywności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na wyrok TSUE C-20/20 oraz wyroki Sądu Najwyższego, które potwierdzają tę ścisłą zależność.
Czy niedozwolone postanowienie umowne może być zastąpione przez odwołanie do art. 358 § 2 k.c. lub art. 41 pr. weksl., i jakie są warunki dopuszczalności tego zabiegu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Takie zastąpienie może być rozważane jedynie wtedy, gdy brak zastąpienia niedozwolonego postanowienia narażałby konsumenta na szczególnie niekorzystne skutki, wynikające z upadku umowy w całości. W takim przypadku decydujące znaczenie ma stanowisko konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22 oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego, które podkreślają, że sąd krajowy nie może samodzielnie uzupełniać luk prawnych przepisami prawa krajowego, które mogłyby mieć zastosowanie odpowiednio lub przez analogię, ani odmawiać unieważnienia umowy, jeśli po eliminacji postanowień abuzywnych nie może ona zostać utrzymana, a konsument się o to zwrócił.
Czy postanowienia umowne składające się na mechanizm indeksacji kredytu, w tym ucieleśniające ryzyko walutowe, mogą być uznane za sformułowane w sposób jednoznaczny w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienia umowne muszą być sformułowane w sposób przejrzysty i zrozumiały dla konsumenta, aby mógł on ocenić konsekwencje ekonomiczne wynikające z umowy. Mechanizm indeksacji powinien być opisany w sposób umożliwiający konsumentowi oszacowanie wysokości przyszłych zobowiązań.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na wyroki SN (m.in. II CSKP 464/22, II CSKP 809/22, II CSKP 820/23) oraz wyrok TSUE z 18 listopada 2021 r., C-212/20, który stwierdził, że postanowienie umowy kredytu powinno umożliwiać konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.P. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (16)
Główne
k.p.c. art. 398 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.p.c. art. 379 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 91
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 203 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 358 § 2
Kodeks cywilny
pr. weksl. art. 41
Prawo wekslowe
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
ustawa COVID-19 art. 15 § zzs1
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący nie wykazał istnienia istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie. • Podnoszone zagadnienia prawne dotyczące abuzywności klauzul walutowych były już wielokrotnie rozstrzygane w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co czyni skargę nieaktualną. • Kwestia pełnomocnictwa procesowego nie została podniesiona w podstawach skargi kasacyjnej, co uniemożliwia jej uwzględnienie. • Zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu apelacyjnego nie był zasadny, gdyż wyrok sądu apelacyjnego zapadł przed datą uchwały Sądu Najwyższego ustanawiającej zasadę prawną w tym zakresie.
Odrzucone argumenty
Potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 385¹ § 1 i 2 k.c.). • Istnienie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego braku możliwości oszacowania przyszłych świadczeń jako podstawy do badania klauzuli pod kątem abuzywności. • Nieważność postępowania z powodu rozpoznania apelacji przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym.
Godne uwagi sformułowania
Cel wymagania przewidzianego w art. 398⁴ § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie przesłanek o charakterze publicznoprawnym. • Wymagane jest także wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. • Zagadnienie prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało. • Nie wystarczy samo sformułowanie pytania (pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych (odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. • W świetle obecnych orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania. • Postanowienia takie są niedopuszczalne jako kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. • Klauzule przeliczeniowe są ściśle związane z postanowieniami wyrażającymi ryzyko walutowe, ponieważ klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli określającej sposób przeliczenia zobowiązań stron w celu ustalenia ich wysokości. • Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, przy czym w granicach zaskarżenia z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. • Wydanie orzeczenia przez sąd drugiej instancji w składzie ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. […]
Skład orzekający
Dariusz Dończyk
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul walutowych, zasad przyjmowania skarg kasacyjnych oraz kwestii proceduralnych związanych z jednoosobowym składem sądu apelacyjnego w okresie pandemii."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Wartość praktyczna tkwi głównie w utrwaleniu istniejącego orzecznictwa i wyjaśnieniu przesłanek dopuszczalności skargi kasacyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie dotyczy kwestii abuzywności klauzul walutowych, które nadal budzą duże zainteresowanie konsumentów i prawników, a także wyjaśnia zasady przyjmowania skarg kasacyjnych przez Sąd Najwyższy, co jest istotne dla praktyków.
“Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej banku ws. klauzul frankowych. Poznaj powody i utrwalone orzecznictwo!”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 2700 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.