I CSK 3159/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, który oddalił apelację banku od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej. Sąd Okręgowy ustalił nieważność umowy kredytu indeksowanego zawartej z powodem L. M., zasądził na jego rzecz kwotę 44.703,62 zł oraz 37.765,16 CHF wraz z odsetkami. Bank w skardze kasacyjnej podniósł szereg zagadnień prawnych dotyczących abuzywności klauzul walutowych, możliwości zastąpienia ich przepisami dyspozytywnymi, oceny dopuszczalności obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, a także kwestii proceduralnych związanych z jednoosobowym składem sądu drugiej instancji. Sąd Najwyższy, analizując przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398^9 § 1 k.p.c.), stwierdził, że podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze i zagadnienia prawne koncentrują się wokół problematyki abuzywności klauzul w umowach kredytów indeksowanych, która była już wielokrotnie rozstrzygana w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w tym w uchwałach i licznych postanowieniach dotyczących przedsądu. Sąd podkreślił, że nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie błędów w stosowaniu czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie, a skarga kasacyjna ma służyć rozwojowi prawa i jednolitości orzecznictwa. W odniesieniu do kwestii proceduralnej dotyczącej jednoosobowego składu sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy wskazał, że zaskarżony wyrok zapadł przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, która ustaliła nieważność postępowania w takich przypadkach, a ingerencja ustawodawcy w zasadę kolegialności w czasie stanu zagrożenia epidemiologicznego nie skutkuje a priori nieważnością postępowania. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powoda zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, gdy podnoszone zagadnienia prawne zostały już rozstrzygnięte, a także w zakresie skutków abuzywności klauzul w umowach kredytów indeksowanych.
Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Zagadnienia prawne (7)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z innymi przepisami, w zakresie który był regulowany przez abuzywną normę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innymi regulacjami, w tym na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, w tym uchwałę III CZP 25/22, zgodnie z którą w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce postanowienia abuzywnego zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu klauzuli abuzywnej stanowiłoby zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy.
Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385^1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na utrwalone orzecznictwo, w tym uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, zgodnie z którą ocena niedozwolonego charakteru postanowienia umownego odbywa się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołuje się do uchwały pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, która przesądziła, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, żaden przepis prawa, w tym art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazuje, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej, gdyż stanowiłoby to zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy.
Czy w sytuacji zawarcia aneksu doprecyzowującego sposób tworzenia kursów, przy możliwości rezygnacji z jego zawarcia przez kredytobiorcę, można mówić, że konsument nie wyraził świadomej zgody na dalsze obowiązywanie określonego postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Może to nastąpić tylko wówczas, gdy konsument zrezygnował z wyciągania konsekwencji z tej abuzywności świadomie i swobodnie, co zakłada, że wiedział on o niedozwolonym charakterze klauzul i związanych z tym konsekwencjach.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na orzecznictwo, które wyjaśnia, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby uznać, że przez zmianę umowy (zawarcie aneksu) doszło do uchylenia konsekwencji abuzywności zastrzeżonych w niej klauzul, wskazując na konieczność świadomej i swobodnej rezygnacji konsumenta z wyciągania konsekwencji z abuzywności.
Czy obowiązek poinformowania konsumenta przez sąd o konsekwencjach prawnych unieważnienia umowy kredytu obejmuje konieczność poinformowania o możliwości dochodzenia przez bank roszczeń z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd powinien wskazać stronom w sposób obiektywny i wyczerpujący konsekwencje prawne, jakie może pociągnąć za sobą usunięcie nieuczciwego warunku, co jest szczególnie istotne, gdy jego niezastosowanie może prowadzić do unieważnienia całej umowy, narażając konsumenta na roszczenia restytucyjne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołuje się do uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, która określiła zakres ciążącego na sądzie obowiązku informacyjnego względem konsumenta.
Czy rozpoznanie sprawy w składzie jednoosobowym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 prowadzi do nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji?
Odpowiedź sądu
Nie, w niniejszej sprawie nie zachodzi nieważność postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że zaskarżony wyrok zapadł przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, która ustaliła nieważność postępowania w takich przypadkach, a nadto ingerencja ustawodawcy w zasadę kolegialności w czasie stanu zagrożenia epidemiologicznego nie jest z zasady niedopuszczalna i nie skutkuje a priori nieważnością postępowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L. M. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy oceny niedozwolonego charakteru postanowienia umownego i skutków jego abuzywności.
k.p.c. art. 398⁹ § § 1 pkt 1, 2 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów, nieważność postępowania, oczywista zasadność).
k.p.c. art. 98 § § 1, § 1¹ i § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przywołany w kontekście możliwości ustalenia treści umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Przywołany w kontekście możliwości ustalenia treści umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego.
p.w. art. 41
Ustawa - Prawo wekslowe
Przywołany w kontekście możliwości ustalenia treści umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Przywołany jako potencjalny przepis dyspozytywny zastępujący klauzulę abuzywną.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa podniesiona przez skarżącego w zakresie nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji.
ustawa COVID-19 art. 15zzs¹ § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przywołany w kontekście rozpoznania sprawy w składzie jednoosobowym.
k.p.c. art. 212 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przywołany w kontekście obowiązku informacyjnego sądu wobec konsumenta.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Przywołany w kontekście skutków nieważności umowy.
k.c. art. 353 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przywołany w kontekście swobody umów.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przywołany w kontekście bezpodstawnego wzbogacenia.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Istotne zagadnienia prawne dotyczące abuzywności klauzul walutowych i możliwości ich zastąpienia przepisami dyspozytywnymi. • Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. • Nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji z uwagi na rozpoznanie sprawy w składzie jednoosobowym.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy nie jest sądem trzeciej instancji. • Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. • Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. • Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy.
Skład orzekający
Krzysztof Grzesiowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, gdy podnoszone zagadnienia prawne zostały już rozstrzygnięte, a także w zakresie skutków abuzywności klauzul w umowach kredytów indeksowanych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Orzeczenie potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego w kwestii odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, co jest istotne dla praktyków prawa, zwłaszcza w kontekście spraw frankowych.
“Sąd Najwyższy nie przyjmuje skargi kasacyjnej banku w sprawie kredytu frankowego – co to oznacza dla konsumentów?”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.