I CSK 3085/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej postanowieniem z dnia 12 grudnia 2024 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej Banku Spółki Akcyjnej w Warszawie od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2023 r. Sprawa dotyczyła powództwa B.J. i T.J. o zapłatę kwot w PLN i CHF, gdzie sądy niższych instancji zasądziły na rzecz powodów znaczne sumy. Skarga kasacyjna opierała się na zarzutach istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego możliwości wydzielenia abuzywnych klauzul walutowych z umowy kredytu oraz sposobu informowania konsumenta o skutkach nieważności umowy. Dodatkowo podniesiono zarzut nieważności postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym na podstawie ustawy COVID. Sąd Najwyższy uznał, że podniesione zagadnienia prawne dotyczące abuzywności klauzul walutowych i ich wpływu na ważność umowy, a także kwestia obowiązku informacyjnego sądu wobec konsumenta, zostały już rozstrzygnięte w licznych orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego, w tym w wyrokach z grudnia 2023 r. dotyczących mBanku i Getin Noble Bank. Sąd Najwyższy podkreślił, że nie można uzależniać praw konsumenta od złożenia przez niego dodatkowego oświadczenia o braku zgody na klauzulę abuzywną, ani pozbawiać go prawa do odsetek za opóźnienie. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania, Sąd Najwyższy przywołał uchwałę składu siedmiu sędziów (III PZP 6/22), zgodnie z którą rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prowadzi do nieważności, jednakże wykładnia ta obowiązuje od dnia podjęcia uchwały (26 kwietnia 2023 r.), co oznacza, że orzeczenia wydane przed tą datą w takim składzie niekoniecznie muszą być nieważne. W niniejszej sprawie, sąd apelacyjny wydał orzeczenie przed tą datą, ale Sąd Najwyższy nie stwierdził nieważności postępowania. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, uznając brak spełnienia przesłanek z art. 398^9 § 1 k.p.c. Zasądzono również koszty postępowania kasacyjnego od banku na rzecz powodów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul walutowych w umowach kredytowych, zasad informowania konsumentów oraz stosowania przepisów przejściowych dotyczących ustawy COVID.
Orzeczenie odmawia przyjęcia skargi, więc nie zawiera nowej wykładni, a jedynie potwierdza istniejące zasady. Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z ustawą COVID.
Zagadnienia prawne (4)
Czy istnieje prawna możliwość wydzielenia z klauzuli ryzyka walutowego (rozumianej jako klauzula waloryzacyjna) części abuzywnej, a co za tym idzie utrzymanie w mocy umowy kredytu po wyeliminowaniu z niej tych części postanowień uznanych za abuzywne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ale ocena abuzywności klauzul przeliczeniowych jest złożona i często prowadzi do nieważności umowy, jeśli bez tych klauzul umowa nie może obowiązywać.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do bogatego orzecznictwa TSUE i SN, które wielokrotnie stwierdzało abuzywność klauzul walutowych ze względu na ich nietransparentność i naruszanie równowagi stron. Podkreślono, że klauzule te często stanowią główne świadczenie i ich wyeliminowanie może prowadzić do nieważności całej umowy, jeśli nie można zastosować regulacji zastępczej.
Czy dopuszczalne jest ograniczenie się przez sąd jedynie do przyjęcia, że konsument jest świadom skutków ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, bez jednoczesnego zwrócenia uwagi na rodzaj i wysokość roszczeń banku (zwrot kapitału, wynagrodzenie za korzystanie z kapitału)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd musi poinformować konsumenta o potencjalnych, w tym szkodliwych, skutkach wyeliminowania z umowy postanowień abuzywnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 6/21, która wyjaśnia obowiązek informacyjny sądu. Podkreślono, że sąd nie może wiążąco przesądzać wyniku przyszłego procesu o zapłatę, a pouczenie o skutkach upadku umowy musi być kompleksowe.
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID prowadzi do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ale wykładnia ta obowiązuje od dnia podjęcia uchwały III PZP 6/22 (26 kwietnia 2023 r.), co oznacza, że orzeczenia wydane przed tą datą w takim składzie niekoniecznie są nieważne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przywołał uchwałę III PZP 6/22, która stwierdziła nieważność postępowania w takich przypadkach, ale jednocześnie ograniczyła jej stosowanie do orzeczeń wydanych po tej dacie, aby chronić powagę sądownictwa. W analizowanej sprawie, orzeczenie sądu apelacyjnego zostało wydane przed tą datą, a Sąd Najwyższy nie stwierdził nieważności postępowania.
Czy bankowi przysługują odsetki za opóźnienie od kwot, które powinny zostać mu zwrócone w związku z nieważnością umowy kredytu od momentu upływu terminu na wykonanie świadczenia po wezwaniu do zwrotu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, konsument nie jest narażony na ryzyko nieotrzymania odsetek za opóźnienie od kwot, które powinny mu zostać zwrócone ze względu na nieważność umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na wyroku TSUE z 14 grudnia 2023 r. (C-28/22), który stwierdził, że skuteczność ochrony konsumentów byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni na utratę odsetek. Rozstrzygnięcie sądów niższych instancji w zakresie odsetek było zgodne z tym orzecznictwem.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B.J. | osoba_fizyczna | powód |
| T.J. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w Warszawie | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania: istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności, nieważność postępowania, oczywista zasadność skargi.
k.c. art. 385^1 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy kontroli postanowień umów zawieranych z konsumentami pod kątem ich abuzywności. Określa, że postanowienia umowne niedozwolone (abuzywne) nie wiążą konsumenta, a umowa pozostaje w mocy, jeśli jest to możliwe.
Pomocnicze
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej, w tym w przypadku sprzeczności z prawem lub zasadami współżycia społecznego, co może mieć zastosowanie do umów zawierających klauzule abuzywne.
ustawa COVID art. 15zzs1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Umożliwiał rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym w określonych okolicznościach związanych z pandemią.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki nieważności postępowania, w tym wydanie orzeczenia przez sąd w składzie sprzecznym z przepisami prawa.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy przeliczenia wartości zobowiązania na walutę polską, w tym możliwość zastosowania średniego kursu NBP.
p.w. art. 41
Prawo wekslowe
Dotyczy przeliczenia sumy wekslowej na inną walutę.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Dotyczy miejsca spełnienia świadczenia.
k.p.c. art. 98 § § 1 i § 1^1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zasądzania kosztów postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu apelacyjnego (choć ostatecznie nieuznany za podstawę do stwierdzenia nieważności w tym przypadku). • Argumenty dotyczące abuzywności klauzul walutowych i sposobu informowania konsumenta, które zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie TSUE i SN.
Odrzucone argumenty
Zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu apelacyjnego (nieuznany za podstawę do stwierdzenia nieważności w świetle późniejszej wykładni SN). • Argumenty dotyczące odsetek ustawowych, oparte na błędnym założeniu o konieczności złożenia przez konsumenta dodatkowego oświadczenia o braku zgody na klauzulę abuzywną.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa... • Rolą „przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania. • Określenie wysokości świadczenia z tytułu zwrotu kredytu obciążającego konsumenta z odwołaniem do tabel kursów walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, narusza równorzędność stron, w związku z czym tego rodzaju postanowienia umowne mają charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 k.c. • Okresowe stosowanie przepisów ustawy COVID w zakresie jednoosobowego składu sądu drugiej instancji nie może stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. po dacie uchwały III PZP 6/22.
Skład orzekający
Agnieszka Piotrowska
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul walutowych w umowach kredytowych, zasad informowania konsumentów oraz stosowania przepisów przejściowych dotyczących ustawy COVID."
Ograniczenia: Orzeczenie odmawia przyjęcia skargi, więc nie zawiera nowej wykładni, a jedynie potwierdza istniejące zasady. Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z ustawą COVID.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy popularnego tematu klauzul walutowych w umowach kredytowych, a także kwestii proceduralnych związanych z pandemią. Wyrok SN potwierdza utrwalone stanowisko, co jest ważne dla praktyków.
“Sąd Najwyższy stawia kropkę nad 'i' w sprawie klauzul walutowych: banki przegrywają w kasacji.”
Dane finansowe
zapłata: 72 917,45 PLN
zapłata: 12 611,39 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.