I CSK 306/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zapłatę odszkodowania w kwocie ponad 8 milionów złotych, zgłoszonego przez wykonawcę (J. GmbH & Co. KG) przeciwko inwestorowi (Skarb Państwa - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad) z tytułu szkody poniesionej w związku z niewykonaniem przez inwestora obowiązków w ramach umowy o roboty budowlane. Powód wskazywał na szereg przyczyn powstania szkody, w tym problemy z wytyczeniem osnowy geodezyjnej, konieczność wycinki drzew, zmiany organizacji ruchu, wykonanie prac zabezpieczających oraz przedłużenie czasu realizacji kontraktu z powodu opóźnień i dodatkowych prac. Sądy obu instancji oddaliły powództwo, opierając się na interpretacji szczegółowych warunków kontraktu FIDIC, które miały wyłączać odpowiedzialność inwestora za określone zdarzenia, pozostawiając wykonawcy jedynie prawo do żądania przedłużenia terminu. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potrzebę prawidłowej wykładni postanowień umowy, w tym klauzul FIDIC, zgodnie z zasadami określonymi w art. 65 k.c., uwzględniając zgodny zamiar stron i cel umowy, a także fakt, że dokumentację kontraktową przygotował pozwany. Podkreślono, że wyłączenie możliwości podwyższenia ceny kontraktowej nie jest równoznaczne z wyłączeniem roszczeń odszkodowawczych za szkodę wyrządzoną naruszeniem obowiązków umownych. Ponadto, Sąd Najwyższy wskazał na konieczność zbadania, czy działania pozwanego nie nosiły znamion winy umyślnej, co zgodnie z art. 473 § 2 k.c. nie mogłoby być wyłączone umownie. Sąd Najwyższy zakwestionował również sposób, w jaki sądy niższych instancji potraktowały zarzuty dotyczące naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych i ochronie konkurencji, choć uznał je za chybione w kontekście zgłoszonych przez powoda roszczeń.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia klauzul FIDIC w kontekście odpowiedzialności inwestora za szkody wykonawcy, dopuszczalność umownego wyłączenia odpowiedzialności, zasady wykładni umów (art. 65 k.c.), odpowiedzialność za wady projektu i opóźnienia w zamówieniach publicznych.
Orzeczenie dotyczy specyficznych postanowień umowy FIDIC oraz kontekstu zamówień publicznych. Interpretacja może być odmienna w przypadku umów o innej treści lub zawartych poza reżimem p.z.p.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia umowy o roboty budowlane, w tym ogólne warunki kontraktu FIDIC, mogą skutecznie wyłączyć odpowiedzialność inwestora za szkody poniesione przez wykonawcę w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem przez inwestora obowiązków umownych, takich jak terminowe przekazanie placu budowy czy dostarczenie wadliwej dokumentacji projektowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sądy niższych instancji uznały, że strony skutecznie wyłączyły odpowiedzialność inwestora, ograniczając uprawnienia wykonawcy do przedłużenia terminu. Sąd Najwyższy zakwestionował tę interpretację, wskazując na potrzebę uwzględnienia zasad wykładni umów (art. 65 k.c.) oraz możliwości wystąpienia winy umyślnej inwestora (art. 473 § 2 k.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że wyłączenie możliwości podwyższenia ceny kontraktowej nie jest równoznaczne z wyłączeniem roszczeń odszkodowawczych za szkodę wyrządzoną naruszeniem obowiązków umownych. Zwrócono uwagę na konieczność badania zgodnego zamiaru stron i celu umowy, a także na fakt, że dokumentację kontraktową przygotował pozwany. Ponadto, wskazano na potrzebę zbadania, czy działania pozwanego nie nosiły znamion winy umyślnej, która nie mogłaby być wyłączona umownie.
Jak należy interpretować postanowienia umowy o roboty budowlane, w szczególności klauzule ogólnych warunków kontraktu FIDIC, w kontekście odpowiedzialności za opóźnienia i dodatkowe koszty wynikające z działań lub zaniechań inwestora?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wskazał na konieczność stosowania kombinowanej metody wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.), uwzględniającej zarówno literalne brzmienie umowy, jak i zgodny zamiar stron oraz cel umowy. Podkreślono, że ryzyko niejasności tekstu umowy, zredagowanego przez pozwanego, powinno obciążać pozwanego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zakwestionował jednostronną interpretację postanowień umowy przez sądy niższych instancji, wskazując, że wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej nie wynikało jednoznacznie z woli obu stron, zwłaszcza w kontekście wadliwej dokumentacji projektowej i opóźnień spowodowanych przez inwestora. Podkreślono, że wykonawca może dochodzić odszkodowania za szkodę, nawet jeśli nie może domagać się podwyższenia ceny kontraktowej.
Czy wyłączenie odpowiedzialności inwestora za szkody wynikające z opóźnionego przekazania placu budowy lub wadliwej dokumentacji projektowej, za wyjątkiem winy umyślnej, jest dopuszczalne w świetle przepisów o zamówieniach publicznych i przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że zarzuty naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych i ochronie konkurencji były chybione w kontekście zgłoszonych przez powoda roszczeń, ponieważ powód nie wywodził z nich bezpośrednio swoich żądań.
Uzasadnienie
Choć sądy nie badały szczegółowo tych zarzutów w kontekście zasadności roszczeń, Sąd Najwyższy stwierdził, że nie miały one wpływu na rozstrzygnięcie sprawy w obecnym kształcie, ponieważ powód opierał swoje żądania na przepisach o odpowiedzialności kontraktowej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. GmbH & Co. KG | spółka | powód |
| Skarb Państwa - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (20)
Główne
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Podstawa roszczenia o odszkodowanie za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
Pomocnicze
k.c. art. 473 § § 2
Kodeks cywilny
Wyłączenie odpowiedzialności dłużnika za szkodę wyrządzoną wierzycielowi z winy umyślnej jest niedopuszczalne.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, z ograniczeniem do zgodności z właściwością (naturą) stosunku prawnego, ustawą i zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wstępują odpowiednie przepisy ustawy.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 65 § § 1
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na [...] okoliczności złożenia oświadczenia woli, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
p.z.p. art. 29 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych
Obowiązek opisania przedmiotu zamówienia w sposób jednoznaczny i wyczerpujący.
p.z.p. art. 31 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych
Obowiązek opisania przedmiotu zamówienia za pomocą dokumentacji projektowej i specyfikacji technicznej.
u.o.k.k. art. 9 § ust. 2 pkt 6
Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów
Nadużywanie pozycji dominującej poprzez narzucanie uciążliwych warunków umów.
u.o.k.k. art. 9 § ust. 3
Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów
Nieważność czynności prawnych będących przejawem nadużywania pozycji dominującej.
u.d.p. art. 18 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Status Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad jako centralnego organu administracji.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 3983 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa kasacyjna - naruszenie prawa materialnego.
k.p.c. art. 3983 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa kasacyjna - naruszenie przepisów postępowania.
k.c. art. 646
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło (stosowane do umów o roboty budowlane).
k.c. art. 656
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o umowie o dzieło do umów o roboty budowlane.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Nienależne świadczenie.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwa wykładnia postanowień umowy FIDIC przez sądy niższych instancji. • Potencjalne naruszenie art. 473 § 2 k.c. poprzez wyłączenie odpowiedzialności za winę umyślną. • Konieczność zastosowania kombinowanej metody wykładni umów (art. 65 k.c.). • Ryzyko niejasności tekstu umowy obciążające stronę, która go zredagowała (pozwanego).
Odrzucone argumenty
Sądy niższych instancji prawidłowo zinterpretowały umowę i wyłączyły odpowiedzialność inwestora. • Powód nie wykazał winy umyślnej pozwanego. • Zarzuty naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych i ochronie konkurencji były bezzasadne w kontekście zgłoszonych roszczeń.
Godne uwagi sformułowania
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 7 listopada 2014 r., powód zarzucił, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa procesowego (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia oraz przesłanek ich oceny... • Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Ocenę zasadności skargi kasacyjnej trzeba zacząć od zarzutów zgłoszonych w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), bowiem badanie, czy w konkretnej sprawie prawo materialne zostało właściwe zastosowane jest możliwe po wykluczeniu takich uchybień procesowych, które by mogły istotnie wpłynąć na ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. • Świadczenia w postaci ceny kontraktowej (wynagrodzenia wykonawcy robót budowlanych) i odszkodowania kompensującego szkodę wyrządzoną mu w związku z naruszeniem obowiązków umownych, oczywiście nie są tożsame, a Sąd Apelacyjny nie przedstawił przekonującej i nawiązującej do przytoczonych wyżej reguł wykładni oświadczeń woli argumentacji, z której można by wyprowadzić wniosek, że nie tylko pozwany, który przygotował szczegółowe warunki kontraktu, ale i powód, który je zaakceptował, z wyłączeniem możliwości podwyższenia ceny kontraktowej w sytuacji spowodowania wzrostu kosztów realizacji inwestycji z przyczyn obciążających zamawiającego wiązali także wyłączenie możliwości dochodzenia przez powoda roszczeń odszkodowawczych, o jakich mowa w art. 471 k.c.
Skład orzekający
Józef Frąckowiak
przewodniczący
Marta Romańska
sprawozdawca
Krzysztof Strzelczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia klauzul FIDIC w kontekście odpowiedzialności inwestora za szkody wykonawcy, dopuszczalność umownego wyłączenia odpowiedzialności, zasady wykładni umów (art. 65 k.c.), odpowiedzialność za wady projektu i opóźnienia w zamówieniach publicznych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych postanowień umowy FIDIC oraz kontekstu zamówień publicznych. Interpretacja może być odmienna w przypadku umów o innej treści lub zawartych poza reżimem p.z.p.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy dużych kwot i skomplikowanej interpretacji umowy FIDIC, co jest kluczowe dla firm budowlanych i prawników specjalizujących się w prawie kontraktowym i zamówieniach publicznych. Sąd Najwyższy kwestionuje podejście sądów niższych instancji, co czyni orzeczenie precedensowe.
“Czy klauzule FIDIC naprawdę chronią inwestora przed odpowiedzialnością za błędy? Sąd Najwyższy analizuje umowę wartą miliony.”
Dane finansowe
WPS: 8 325 797,32 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.